Trước hết, phải khẳng định rằng: với chủ đề “Bao trùm và bền vững”, Malaysia đã thành công trong việc dẫn dắt Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) vượt qua một năm 2025 đầy biến động với những căng thẳng khu vực, xung đột toàn cầu và thách thức kinh tế. Dưới góc nhìn phân tích, có thể nói, vai trò của Malaysia trên cương vị Chủ tịch ASEAN đã giúp định hướng toàn khối duy trì lập trường trung lập, thúc đẩy cách tiếp cận thống nhất và cân bằng trước các thách thức nội bộ, đồng thời bảo toàn vai trò trung tâm của ASEAN trong bối cảnh toàn cầu ngày càng phức tạp.
Malaysia đảm nhận vai trò Chủ tịch ASEAN 2025 trong giai đoạn địa chính trị hỗn loạn khi thế giới phải vật lộn với các cuộc xung đột ở Ukraine và Dải Gaza, cùng với những bất ổn kinh tế bắt nguồn từ chính sách thuế quan và thương mại của Mỹ. Đây không phải là môi trường dễ dàng, nhưng thông qua cam kết và sự nỗ lực chung, các nước thành viên ASEAN đã có thể vượt qua những thách thức đó. Và việc ASEAN nhất trí thông qua Tuyên bố chung về Thỏa thuận hòa bình Kuala Lumpur đạt được hồi tháng 10/2025 bên lề Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 47 và việc Timor Leste gia nhập ASEAN chính là những minh chứng cho thấy điều đó.
Kinh tế là một ví dụ khác. Khi bình luận về những thành tựu của ASEAN trong năm qua, Tổng Thư ký Kao Kim Hourn đã nói rằng việc ký kết nâng cấp Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN (ATIGA) và Nghị định thư Nâng cấp Hiệp định Thương mại tự do Trung Quốc – ASEAN (ACFTA 3.0)…là những thỏa thuận thiết thực và tuyệt vời. Quan trọng hơn, dưới sự dẫn dắt của Malaysia, việc ASEAN tham gia tích cực vào các cơ chế của nhóm BRICS và Nhóm các nền kinh tế phát triển và mới nổi hàng đầu thế giới (G20) và việc duy trì lập trường trung lập trong việc giải quyết các vấn đề nội tại và bên ngoài, mới nhất là việc giải quyết cuộc khủng hoảng giữa Thái Lan- Campuchia … cho thấy nhiệm kỳ Chủ tịch ASEAN năm 2025 đã đi đúng hướng. Đây rõ ràng là những ví dụ cho thấy sức mạnh của ASEAN nằm ở việc tạo ra không gian cho đối thoại, hòa bình và tương lai chung của khu vực. Nói cách khác, ASEAN có thể duy trì tiếng nói ổn định trong bối cảnh cạnh tranh giữa các cường quốc, mà không làm tổn hại đến cam kết trung lập của ASEAN cho dù Hiệp hội đang phải đối mặt với rất nhiều thách thức.
Dấu ấn của năm 2025, tất nhiên tạo ra những sức ép nhất định đối với Philippines. Với việc xác định 3 ưu tiên chủ đạo cho nhiệm kỳ Chủ tịch ASEAN 2026: củng cố hòa bình và an ninh khu vực; thúc đẩy “hành lang thịnh vượng” nhằm tăng cường kết nối và hợp tác kinh tế – công nghệ; trao quyền cho người dân, Philippines thể hiện tham vọng lớn hơn trong việc định hình các chuẩn mực mới về an ninh, công nghệ và quản trị khu vực.
Thách thức với ASEAN hiện nay là hiện thực hóa Đồng thuận 5 điểm về vấn đề Myanmar được thông qua năm 2021, vẫn rơi vào tình trạng đình trệ khi bạo lực tiếp diễn và tiến trình đối thoại thiếu đột phá. Cùng với đó là việc thúc đẩy hoàn tất Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) mang tính ràng buộc pháp lý. Philippines đã nhiều lần nhấn mạnh mục tiêu đạt được Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông COC vào năm 2026, cho rằng đây là thời điểm phù hợp để ASEAN và Trung Quốc củng cố cơ chế quản lý tranh chấp dựa trên luật pháp quốc tế.
Với việc bổ nhiệm Ngoại trưởng Theresa Lazaro làm Đặc phái viên Chủ tịch ASEAN về Myanmar, Philippines thể hiện cam kết về việc thúc đẩy tiếp cận dựa trên nguyên tắc, đồng thời mở rộng không gian đối thoại bao trùm xử lý các cuộc khủng hoảng phức hợp. Và việc lựa chọn chủ đề “Cùng nhau định hướng tương lai”, đã phản ánh những nỗ lực của Manila trong việc tái định vị vai trò lãnh đạo, vừa bảo vệ lợi ích quốc gia, vừa duy trì tính trung tâm và đoàn kết của ASEAN trong môi trường chiến lược đầy bất định. Để rồi tìm kiếm cơ hội từ thách thức trong năm 2026./.
Bình luận