Quản trị quốc gia trong kỷ nguyên phát triển mới

Thưa quý vị và các bạn! Một trong những điểm mới của văn kiện đại hội Đảng toàn quốc lần thứ 13 là sự xuất hiện của khái niệm “quản trị quốc gia”. Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương khóa XII trình Đại hội XIII của Đảng, phần “Những nhiệm vụ trọng tâm và đột phá chiến lược của nhiệm kỳ đại hội XIII”, Đảng Cộng sản Việt Nam chủ trương: “Đổi mới quản trị quốc gia theo hướng hiện đại, hiệu quả”. Khái niệm này đã được sử dụng bốn lần trong văn kiện đại hội Đảng lần thứ XIII và tiếp tục được nêu ra trong Dự thảo Văn kiện trình Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV. Mời quý vị và các bạn nghe bài viết của TS Nguyễn Văn Đáng, Giảng viên, Nghiên cứu viên Viện Lãnh đạo học và Hành chính công, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

# Được sử dụng phổ biến trên thế giới từ đầu những năm 1980, khái niệm “quản trị” khu vực công không chỉ đề cập đến các hoạt động của chủ thể Nhà nước và đến nay, được hiểu một cách khái quát là việc thiết lập, vận dụng, và thực thi “luật chơi”.

Điểm khác biệt căn bản nhất giữa tư duy “Quản lý nhà nước” vốn phổ biến ở nước ta và “Quản trị quốc gia” là dù ở cấp độ tổ chức, địa phương, hay quốc gia, trong các hệ thống quản lý, sẽ luôn tồn tại một chủ thể có vai trò kiểm soát các mối quan hệ và việc ra quyết định. Có thể thấy, hạn chế của tư duy quản lý Nhà nước truyền thống là chỉ coi trọng vai trò trung tâm của chính quyền cùng với khả năng giám sát và kiểm soát các hoạt động kinh tế - xã hội. Trong khi bối cảnh xã hội hiện đại, nhu cầu đời sống của người dân cũng như hoạt động của các doanh nghiệp ngày càng trở nên đa dạng, phức tạp thì tư duy và mô hình quản lý cổ điển như vậy sẽ ngày càng bộc lộ sự không phù hợp, không theo kịp trình độ phát triển của xã hội. Vì thế, tiến trình xây dựng nền quản trị quốc gia hiện đại sẽ đòi hỏi chính quyền phải dần thích ứng với vai trò điều phối sự khác biệt về mong đợi và lợi ích của các chủ thể quản trị. Cũng có nghĩa, chính quyền sẽ phải tôn trọng lợi ích và quan điểm của các chủ thể ngoài Nhà nước, chứ không như trong mô hình quản lý Nhà nước truyền thống trước đây.  

Từ cuối năm 2024, cả hệ thống chính trị nước ta đã quyết liệt thực hiện tổng kết Nghị quyết 18 về tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị. Đến nay, chúng ta đã triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp tại 34 tỉnh, thành, với 3.321 xã, phường, đặc khu. Kết quả sơ bộ cho thấy “bộ máy cơ bản vận hành tốt, không có trục trặc lớn, cán bộ công chức bước đầu thích ứng; quy trình xử lý công việc tương đối thông suốt, dịch vụ công được giải quyết nhanh hơn; Nhân dân bày tỏ sự đồng tình và kỳ vọng mô hình mới sẽ hiệu quả hơn”. Như vậy, có thể nói, một dấu ấn lịch sử của năm 2025 là chúng ta đã thực hiện thành công cuộc cách mạng tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, sắp xếp lại các đơn vị hành chính. Đây “là bước đột phá về tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, thể hiện quyết tâm cao của Đảng trong việc thiết lập một thiết chế quản trị hiện đại, liêm chính, tinh gọn và hướng tới người dân”, như nhận định trong phát biểu khai mạc Hội nghị lần thứ 12 Ban chấp hành trung ương Đảng khóa XIII của Tổng bí thư Tô Lâm.

Người đứng đầu Đảng ta nhấn mạnh một trong những yêu cầu then chốt với cuộc cách mạnh hiện nay là: “chính quyền địa phương sau sắp xếp phải bảo đảm tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, gần dân, sát dân, đáp ứng các yêu cầu quản trị xã hội hiện đại”. Từ sau ngày 1/7/2025, các bài viết, phát biểu chỉ đạo của lãnh đạo Đảng và Nhà nước cũng đều khẳng định cuộc cách mạng mà chúng ta đã thực hiện “không chỉ là sự kiện về mặt hành chính, mà là bước chuyển mình chiến lược…Nhà nước, chính quyền phục vụ sẽ không còn là khẩu hiệu mà trở thành hành động cụ thể, thực chất, đến tận người dân, doanh nghiệp”. Tiến trình này được coi “là bước đột phá về tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, thể hiện quyết tâm cao của Đảng trong việc thiết lập một thiết chế quản trị hiện đại, liêm chính, tinh gọn và hướng tới người dân”.

Để từng bước hiện thực hóa các kỳ vọng này, tạo xung lực đưa đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới, lãnh đạo Đảng và Nhà nước cũng luôn quán triệt tinh thần đổi mới mạnh mẽ: cần dứt khoát loại bỏ tư duy “không quản được thì cấm”, nhanh chóng chuyển từ tư duy “quản lý Nhà nước” sang tư duy “quản trị quốc gia”; hệ thống chính quyền phải hành động để đáp ứng kỳ vọng về vai trò và sứ mệnh “phục vụ nhân dân”, “kiến tạo phát triển đất nước”. Có thể nói, những thay đổi thần tốc và những quan điểm tiến bộ lan tỏa trong hệ thống chính trị trong thời gian gần đây đang tạo điều kiện thuận lợi chưa từng có để chúng ta có thể đẩy mạnh quá trình hiện đại hóa nền quản trị quốc gia, như chủ trương đã được đề ra từ đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIII.

Việc sáp nhập tỉnh, xã không chỉ tạo ra những không gian phát triển mới, mà còn đặt ra những yêu cầu mới với cấu trúc quản trị địa phương. Theo đó, tư duy quản trị hiện đại sẽ không giới hạn vai trò quản trị cộng đồng địa phương vào hoạt động của hệ thống chính trị với trọng tâm là hệ thống chính quyền hai cấp, mà mở rộng ra, từng bước thu hút sự tham gia của các chủ thể ngoài Nhà nước. Các mô hình, cơ chế, biện pháp quản trị cũng cần được hoàn thiện, bổ sung để triển khai đến các đơn vị dân cư dưới cơ sở (khu dân cư, tổ dân phố, thôn/xóm).

Xét đến truyền thống và trình độ phát triển của nước ta hiện nay, hệ thống chính quyền hai cấp vẫn sẽ là chủ thể trung tâm, đảm nhiệm vai trò then chốt trong cấu trúc quản trị địa phương. Theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương số 72, có hiệu lực ngày 16-6-2025, hệ thống chính quyền cấp tỉnh/thành phố sẽ tập trung vào vai trò hoạch định chủ trương, chính sách, và quản lý vĩ mô. Với khoảng 86% số nhiệm vụ từ cấp huyện chuyển về, sứ mệnh và trọng trách của hệ thống chính quyền cấp cơ sở (xã/phường) được nâng lên tầm cao mới, trực tiếp phục vụ hầu hết các nhu cầu dân sinh hàng ngày, cũng như phát triển kinh tế - xã hội.

Hướng đến nền quản trị địa phương hiện đại, hệ thống chính quyền địa phương cũng cần phải có tâm thế mới: cởi mở, tôn trọng, và sẵn sàng hợp tác với các chủ thể ngoài Nhà nước để cùng giải quyết các vấn đề quản trị cộng đồng. Chúng ta chỉ có thể thiết lập được nền quản trị địa phương hiện đại khi các chủ thể ngoài Nhà nước được truyền cảm hứng, có lòng tin vào hệ thống chính quyền, và tích cực tham gia thực hiện các nhiệm vụ quản trị, vì sự phát triển tốt đẹp hơn của cộng đồng.

Ý thức và năng lực của đội ngũ nhân sự làm việc cho hệ thống chính trị địa phương cũng là yếu tố có ảnh hưởng đặc biệt quan trọng đến chất lượng quản trị địa phương. Với tư duy quản trị, hoạch định và thực thi chính sách công để giải quyết các vấn đề có tính tập thể là một quá trình mở, liên hệ chặt chẽ với bối cảnh xã hội cụ thể, chứ không phải là một quá trình khép kín như trong mô hình quản lý Nhà nước trước đây. Vì thế, đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức Nhà nước cần được bổ sung thêm những kiến thức và kỹ năng làm việc mới, phù hợp với điều kiện mới trong những năm sắp tới.

Phát biểu khai mạc Hội nghị 13, ban chấp hành trung ương Đảng khóa XIII, Tổng bí thư Tô Lâm lưu ý: “Nhân dân đang nhìn chúng ta bằng niềm tin và kỳ vọng mới…trách nhiệm của Trung ương là biến kỳ vọng thành hiện thực…biến chủ trương thành dòng chảy trong cuộc sống”. Trong bài phát biểu bế mạc Hội nghị, Tổng bí thư khẳng định quan điểm: chúng ta phải coi “Mức sống và niềm tin của nhân dân” là thước đo cho mức độ thành công của các chủ trương lãnh đạo. Để đáp ứng kỳ vọng của nhân dân, chúng ta không chỉ “nói” mà phải “làm”, làm quyết liệt, phải coi trọng “quản trị thực thi” để có thể hiện thực hóa các quyết tâm chính trị của Đảng. “Mỗi đồng chí Ủy viên Trung ương Đảng tiếp tục nêu gương, “nói ít-làm nhiều-quyết liệt-hiệu quả”; kiên quyết tránh hình thức, tránh giáo điều, tránh đùn đẩy, cùng nhau giữ vững kỷ cương, khơi thông nguồn lực, đổi mới sáng tạo, tăng tốc thực thi để tạo đột phá, tạo đà vững chắc cho năm 2026 và những năm tiếp theo”.

Những thay đổi thần tốc và những quan điểm tiến bộ lan tỏa trong hệ thống chính trị trong thời gian gần đây đang tạo điều kiện thuận lợi chưa từng có để chúng ta có thể đẩy mạnh quá trình hiện đại hóa nền quản trị quốc gia, như chủ trương đã được đề ra từ đại hội Đảng toàn quốc lần thứ 13 và tiếp tục nêu trong dự thảo Văn kiện trình Đại hội lần thứ XIV của Đảng.

Với tinh thần vì nhân dân, vì đất nước được thể hiện nổi bật, rõ rệt và đậm nét trong năm 2025, chúng ta có cơ sở để tin rằng cả hệ thống chính trị sẽ quyết liệt hành động trong những năm sắp tới tạo ra những chuyển biến tích cực, từng bước vượt qua các khó khăn và hiện thực hóa được tầm nhìn lãnh đạo 2045, đưa Việt Nam sánh vai cùng các quốc gia phát triển trên thế giới./.