Đó là một trong những nhận định được nêu bật tại Hội thảo khoa học quốc gia “Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn- Di sản và giá trị thời đại” được tổ chức sáng nay tại Thành phố Hưng Yên. Hội thảo do Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam chủ trì, phối hợp với Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Bộ Ngoại giao, Bộ Giáo dục và Đào tạo và tỉnh Hưng Yên tổ chức.

73 bài tham luận tại hội thảo đã làm sâu sắc hơn những giá trị cốt lõi trong tư tưởng, di sản của Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn về lòng yêu nước, thương dân, ý thức độc lập, tự chủ và trách nhiệm của trí thức với quốc gia, dân tộc; Qua đó, khẳng định: Hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước đã bồi đắp nền văn hiến lâu đời của dân tộc ta, sản sinh biết bao bậc hiền tài, hun đúc bản lĩnh và sức mạnh nội sinh Việt Nam. Trong đó, Lê Quý Đôn là một đỉnh cao chói sáng. Sinh ngày 02/8/1726 tại làng Diên Hà, nay thuộc xã Lê Quý Đôn, tỉnh Hưng Yên, Ông nổi tiếng thần đồng từ nhỏ, đỗ đầu cả ba kỳ thi Hương, thi Hội, thi Đình. Trong cuộc đời chưa đầy sáu mươi năm, Ông để lại hơn 40 bộ sách bao quát hầu hết các lĩnh vực tri thức đương thời và được hậu thế tôn vinh là nhà bác học lớn nhất của Việt Nam thời phong kiến.

Thảo luận làm sáng rõ hơn những đóng góp của Lê Quý Đôn đối với nhận thức về chủ quyền lãnh thổ và không gian biển, Giáo sư, Tiến sĩ Trần Đức Cường, Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử cho biết:“Những ghi chép của Lê Quý Đôn đã rất có giá trị vào thời kỳ đó cho đến ngày nay, trong việc xác định chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa, vừa là chứng cứ lịch sự và chứng cứ theo công pháp quốc tế. Những tư liệu này chứng minh rằng, chủ quyền đối với Hoàng Sa, Trường Sa đã thuộc về Đại Việt từ trước thời Lê Quý Đôn. Các hoạt động thực thi chủ quyền là hoạt động quản lý nhà nước diễn ra hòa bình và liên tục. Các quốc gia láng giềng, trong đó có nhà Thanh (Trung Quốc) cũng đã công nhận và tôn trọng chủ quyền của Đại Việt đối với hai quần đảo này.”

Phát biểu tại hội thảo, Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương- Trịnh Văn Quyết khẳng định: Sống giữa thế kỷ 18 đầy biến động, Lê Quý Đôn luôn trăn trở trước vận mệnh quốc gia và đời sống của Nhân dân. Từ thực tiễn quản lý và khảo cứu sâu rộng, Ông để lại nhiều tư tưởng giá trị về quản trị quốc gia, pháp chế, kinh tế, giáo dục; đề cao kỷ cương, kết hợp hài hòa đức trị và pháp trị; nhấn mạnh sự thịnh suy của quốc gia phụ thuộc rất lớn vào việc phát hiện, sử dụng và đãi ngộ hiền tài. Một dân tộc biết trọng hiền tài là một dân tộc không bao giờ cạn nguyên khí.

“Hậu thế còn truyền tụng lời cảnh báo của Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn về những nguy cơ làm suy vong đất nước: Khi trẻ không kính già, trò không trọng thầy, binh kiêu tướng thoái, tham nhũng tràn lan, sĩ phu ngoảnh mặt thì hiểm họa lớn nhất không đến từ bên ngoài, mà đến từ bên trong. Ba trăm năm sau, lời cảnh báo ấy vẫn đủ sức thức tỉnh: Giữ nước phải đi liền với giữ vững kỷ cương, phép nước, giữ đạo lý và lòng người. Đó chính là mạch nối với chủ trương của Đảng ta hôm nay: Xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hoà và phát triển; Thượng tôn pháp luật mà thấm đẫm tình người; Lấy hạnh phúc và sự phát triển toàn diện của con người làm mục tiêu cao nhất của mọi chính sách.”- Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương- Trịnh Văn Quyết nhấn mạnh.

Tổng kết và bế mạc Hội thảo, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung nhấn mạnh: Hội thảo khoa học quốc gia “Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn - Di sản và giá trị thời đại” càng thêm ý nghĩa khi ngày 31/10/2025, tại Kỳ họp lần thứ 43, Đại hội đồng UNESCO đã thông qua Nghị quyết vinh danh và cùng tham gia kỷ niệm 300 năm Ngày sinh của Ông, thể hiện sự ghi nhận của cộng đồng quốc tế đối với một trí tuệ Việt Nam đã vượt ra ngoài biên giới quốc gia, góp phần vào kho tàng tri thức chung của nhân loại./.

Văn Hải/VOV1