Phát biểu khai mạc Hội nghị, ông Cù Thu Anh, Cục trưởng Cục phổ biến, giáo dục pháp luật và trợ giúp pháp lý, Bộ Tư pháp cho biết: Sau hơn 12 năm triển khai thi hành, Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013 đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho hoạt động hòa giải trong cộng đồng dân cư. Hòa giải ở cơ sở đã trở thành một phương thức giải quyết mâu thuẫn, tranh chấp có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong đời sống xã hội, góp phần hạn chế khiếu kiện kéo dài, giảm áp lực cho các cơ quan tư pháp, giữ gìn an ninh, trật tự và ổn định xã hội.
Tuy nhiên, qua quá trình thực hiện bộc lộ hạn chế, bất cập. Số lượng, vụ việc tranh chấp, mâu thuẫn thuộc phạm vi hòa giải ở cơ sở được tổ hòa giải tiến hành hòa giải còn khiêm tốn (trung bình mỗi tổ hòa giải chỉ hòa giải 01 -02 vụ việc/01 năm), trong khi đó số vụ, việc đề nghị Tòa án giải quyết ngày càng một tăng lên. Bên cạnh đó, bối cảnh mới về tổ chức bộ máy nhà nước, đặc biệt việc thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp cũng đặt ra yêu cầu cần rà soát, sửa đổi các quy định của pháp luật để bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất và phù hợp với thực tiễn.
Mặt khác, các văn kiện của Đảng như Nghị quyết Đại hội XIII và Đại hội XIV của Đảng, Nghị quyết số 27-NQ/TW về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật trong giai đoạn mới đều nhấn mạnh yêu cầu nâng cao hiệu quả các cơ chế giải quyết tranh chấp ngoài Tòa án, trong đó có hòa giải ở cơ sở. Trong bối cảnh đó, việc nghiên cứu xây dựng Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi) hết sức cần thiết nhằm thể chế hóa đầy đủ các chủ trương của Đảng, khắc phục những bất cập của pháp luật hiện hành, đồng thời nâng cao hiệu quả của hoạt động hòa giải trong cộng đồng dân cư đáp ứng yêu cầu phát triển mới của đất nước.
Dự thảo luật hòa giải ở cơ sở sửa đổi xây dựng 5 nhóm chính sách: Hoàn thiện cơ chế lựa chọn và nâng cao trách nhiệm của đội ngũ hoà giải viên ở cơ sở đáp ứng yêu cầu thực tiễn; Xác định rõ địa vị, phạm vi tham gia và quyền, nghĩa vụ của người được mời tham gia hoà giải ở cơ sở; Bảo đảm nâng cao giá trị pháp lý của kết quả hoà giải thành; Ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác hòa giải ở cơ sở; Xác định rõ và nâng cao trách nhiệm của cơ quan, tổ chức trong công tác hoà giải ở cơ sở. Bà Ngô Quỳnh Hoa, Phó Cục trưởng Cục phổ biến, giáo dục pháp luật và trợ giúp pháp lý thông tin thêm: “Hoạt động của tổ hòa giải không đơn thuần chỉ là giải quyết các vấn đề tranh chấp, xích mích bằng pháp luật, mà chủ yếu bằng cả đạo đức, bằng cả văn hóa, bằng cả uy tín và tình làng nghĩa xóm. Trước yêu cầu bối cảnh đó, chất lượng của công tác hòa giải cơ sở mặc dù có nhiều cố gắng nhưng không phủ nhận những hạn chế, đặc biệt liên quan đến chất lượng của đội ngũ hòa giải viên. Dự thảo luật bổ sung cơ chế chỉ định hòa giải viên bên cạnh cơ chế bầu hòa giải viên. Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã có thẩm quyền chỉ định hòa giải viên trong trường hợp nhất định.
Khẳng định ý nghĩa của công tác hòa giải ở cơ sở góp phần giữ gìn đoàn kết cộng đồng và giảm tải áp lực công việc cho hệ thống tư pháp đối với những vụ việc, tranh chấp nhỏ, Phó giáo sư, tiến sỹ Trương Hồ Hải, Viện trưởng Viện Nhà nước và pháp luật, Học viện chính trị quốc gia Hồ Chí Minh đề nghị cần làm rõ hơn chế độ, chính sách cho hòa giải viên, có cơ chế thu hút người được mời tham gia công tác này; quy phạm hóa nội dung về phạm vi và cách thức tham gia của lực lượng này trong dự thảo luật và văn bản hướng dẫn để đảm bảo tính khả thi. Bên cạnh đó, dự thảo luật cũng cần quy định rõ cơ chế theo dõi sau khi có quyết định công nhận kết quả hòa giải thành để đảm bảo các thỏa thuận được thực thi đầy đủ và hiệu quả trên thực tế. Đối với vấn đề chuyển đổi số, PGS.TS Trương Hồ Hải cho rằng cần đầu tư có trọng điểm, ưu tiên tính thiết thực và tích hợp hệ thống để tránh lãng phí và đảm bảo hiệu quả sử dụng. Ngoài ra, dự thảo luật cũng cần nghiên cứu lại thẩm quyền, vai trò và trách nhiệm của Chủ tịch UBND cấp xã, cũng như cơ chế phối hợp, phân công, ủy quyền công việc cho phù hợp với thực tiễn mới.
Cùng mối quan tâm này, từ thực tế ở địa phương, ông Đặng Bá Bắc, Phó giám đốc Sở Tư pháp tỉnh Quảng Ninh cho rằng dự thảo Luật cần làm rõ hơn trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức trong công tác hòa giải, nhất là vai trò của UBND cấp xã trong tổ chức, quản lý và hỗ trợ hoạt động của tổ hòa giải; đồng thời quy định rõ trách nhiệm phối hợp của Tòa án nhân dân trong việc hướng dẫn, công nhận kết quả hòa giải thành và hỗ trợ bồi dưỡng nghiệp vụ cho hòa giải viên.
Nhiều đại biểu cũng đề nghị cần nâng cao chất lượng hòa giải ở cơ sở trong bối cảnh đô thị hóa, huy động các chuyên gia, luật sư, các thành viên Mặt trận Tổ quốc tham gia công tác này. Thực tế năng lực chuyên môn pháp luật của đội ngũ hòa giải viên còn hạn chế trong khi hoạt động hòa giải nếu dựa trên cơ sở quy định của pháp luật sẽ góp phần giải quyết vụ việc đúng mục đích hơn và triệt để hơn
Tại Hội nghị, ông Vũ Hồng Liên, tổ trưởng tổ hòa giải tổ dân cư số 5, phường Khương Đình cũng mong muốn tăng cường khâu bồi dưỡng kiến thức, tập huấn để lực lượng hòa giải viên cơ sở có chuyên môn nghiệp vụ tốt hơn; nghiên cứu khâu tổ chức lực lượng hòa giải viên ở cơ sở làm sao có tính chất pháp lý cao hơn, đảm bảo kinh phí phù hợp để hoạt động hiệu quả cao.
Kết luận Hội nghị, ông Cù Thu Anh, Cục trưởng Cục phổ biến giáo dục pháp luật và trợ giúp pháp lý, Bộ Tư pháp ghi nhận và đánh giá cao ý kiến góp ý của các đại biểu và nhấn mạnh cơ quan soạn thảo tiếp tục tiếp nhận, lắng nghe để hoàn thiện dự thảo luật nhằm góp phần nâng cao chất lượng công tác hòa giải ở cơ sở trong thời gian tới./.
Bình luận