Phát biểu tại phiên khai mạc Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa 16 ngày 6/4, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: “Tập trung giám sát những vấn đề lớn, những lĩnh vực then chốt, những “điểm nghẽn của điểm nghẽn” trong phát triển; những vấn đề bức xúc mà cử tri và Nhân dân quan tâm; đặc biệt là việc thực hiện các chủ trương lớn của Đảng, việc tổ chức thi hành pháp luật, việc sử dụng nguồn lực quốc gia, quản lý tài sản công, thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, trách nhiệm giải trình của các cơ quan nhà nước.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị, mỗi nội dung giám sát phải gắn với trách nhiệm cụ thể, thời hạn cụ thể, sản phẩm cụ thể, kết quả cụ thể; giám sát dựa trên dữ liệu, bằng chứng, chỉ số định lượng và so sánh rõ ràng giữa mục tiêu đặt ra với kết quả đạt được. Cùng với đó, phải phát huy mạnh mẽ vai trò của các cơ quan của Quốc hội, các Đoàn đại biểu Quốc hội và từng đại biểu Quốc hội trong hoạt động giám sát; đồng thời tăng cường phối hợp giữa giám sát của Quốc hội với kiểm tra, giám sát của Đảng, thanh tra, kiểm toán và các thiết chế kiểm soát khác của Nhà nước, tạo thành sức mạnh tổng hợp để thúc đẩy bộ máy hành động đúng, hành động nhanh, hành động hiệu quả.

Trong các cuộc làm việc với Hội đồng dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội vừa qua, giám sát thực chất, hiệu quả cũng là yêu cầu Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đặt ra. Làm việc với Ủy ban Văn hóa và Xã hội, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị quán triệt phương châm: giám sát phải thực chất, thường xuyên, thiết thực, hiệu quả; xác định rõ trách nhiệm và tăng cường theo dõi giám sát và hậu giám sát như phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là giám sát phải đi đến nơi, nghe đến cùng, nói đúng sự thật, kiến nghị đúng chỗ, theo đến cùng cái kết quả.

Tại buổi làm việc với Ủy ban Kinh tế và Tài chính về nhiệm vụ năm 2026 và các nhiệm vụ trong cả nhiệm kỳ Quốc hội khóa 16, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng cho biết, trong bài phát biểu tại Kỳ họp thứ Nhất, TBT, CTN Tô Lâm đã nhấn mạnh, giám sát phải thực sự trở thành công cụ nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị quốc gia; phải góp phần sửa cho đúng, làm cho tốt hơn, tháo gỡ được điểm nghẽn, cảnh báo sớm được rủi ro, thúc đẩy được hành động… Đây là yêu cầu cao và các Ủy ban nói chung và Ủy ban Kinh tế và Tài chính nói riêng cần có nhiều phương thức để thực hiện hiệu quả, lựa chọn trọng tâm, trọng điểm đối với các nội dung giám sát.

Hoạt động giám sát của Quốc hội hiệu quả, thực chất, đây là yếu tố quan trọng để bảo đảm pháp luật được thực thi nghiêm minh, nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia và củng cố niềm tin của Nhân dân. Mỗi đại biểu nên xây dựng kế hoạch giám sát riêng, bám sát địa bàn ứng cử và lĩnh vực chuyên môn phụ trách để có những đánh giá sắc sảo, thực chất nhất. Đây là ý kiến của nhiều đại biểu Quốc hội nhằm nâng tầm giám sát của Quốc hội theo hướng thực chất, sắc bén, đi đến cùng trách nhiệm và kết quả. 

Theo đại biểu Tạ Đình Thi, Đoàn Hà Nội, cần cụ thể hóa yêu cầu kiểm soát quyền lực và nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia; nâng tầm giám sát tối cao theo hướng thực chất, sắc bén, đi đến cùng trách nhiệm. Công tác giám sát theo thời gian thực dựa trên công nghệ và dữ liệu; tích cực thực hiện giám sát dựa trên nền tảng số, dữ liệu lớn. Đại biểu nhấn mạnh, cần sớm có quy chế để đại biểu Quốc hội có thể truy cập, đối chiếu vấn đề giám sát ngay khi dữ liệu được cập nhật. Việc này giúp kịp thời phát hiện các "điểm nghẽn" của chính sách, pháp luật ngay khi phát sinh.

Đại biểu Đàng Thị Mỹ Hương, Đoàn Khánh Hòa nhấn mạnh, vấn đề cần quan tâm là triển khai thực hiện công tác giám sát để đạt chất lượng, hiệu quả, giải quyết được rốt ráo các vấn đề còn tồn đọng, khơi thông được nguồn lực thực hiện cho sự ổn định, phát triển. Muốn vậy, đại biểu phải có bản lĩnh chính trị vững vàng, tinh thần trách nhiệm cao, kiến thức chuyên môn sâu và kỹ năng giám sát tốt. Việc bồi dưỡng, đào tạo đại biểu về kỹ năng giám sát, kỹ năng phân tích, đánh giá chính sách là hết sức cần thiết. Đồng thời, cần tạo điều kiện để đại biểu tiếp cận đầy đủ thông tin, tài liệu phục vụ hoạt động giám sát.

Bên cạnh đó, đại biểu cũng cho rằng, cần tăng cường giám sát trách nhiệm trong xử lý kiến nghị sau giám sát. Thực tiễn cho thấy việc này trong thực tế còn thực hiện rất hạn chế, cần nghiên cứu cơ chế để quy định chặt chẽ việc giao cho các cơ quan có liên quan của Quốc hội và Đoàn đại biểu Quốc hội trong việc tổ chức giám sát lại các kết luận, kiến nghị sau giám sát. Đồng thời, đề xuất xử lý trách nhiệm, xác định cơ chế xử lý nghiêm minh nếu không thực hiện để tăng tính nghiêm minh của pháp luật, đảm bảo các kiến nghị không chỉ dừng lại ở báo cáo mà phải được khắc phục, thực thi triệt để.

Hoạt động giám sát của Quốc hội là một trong những chức năng quan trọng nhất, nhằm đảm bảo sự minh bạch, trách nhiệm và hiệu quả trong quản lý Nhà nước. Mục tiêu của hoạt động giám sát là đảm bảo các chính sách, pháp luật và quyết định của nhà nước được thực thi đúng đắn, bảo vệ lợi ích của người dân và đất nước. Nhiều ý kiến cũng cho rằng, nhiệm kỳ Quốc hội khóa 16 cần tiếp tục chú trọng đổi mới phương thức giám sát. Hoạt động giám sát cần chuyển mạnh từ hình thức sang thực chất, tập trung vào những vấn đề trọng tâm, trọng điểm, những lĩnh vực nhạy cảm, dễ phát sinh tiêu cực, những vấn đề bức xúc mà cử tri và Nhân dân quan tâm.