Vụ việc của gia đình ông đã kết thúc có hậu khi ông biết đến Nghị quyết 205 của Quốc hội về việc thí điểm Viện kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công và nhận được sự đồng hành, hỗ trợ tận tình của các cán bộ Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội. Nội dung này được đề cập trong Chuyên mục “Công tố, kiểm sát – Thượng tôn pháp luật” hôm nay.

Vùng đất Cẩm Nam, Hội An (thành phố Đà Nẵng), quê nội ông Phạm Hữu Nam quanh năm mưa lũ, những năm 50-60 tiễn đưa hai người con quê hương là bác ông, liệt sỹ Phạm Ngô và bố ông là liệt sỹ Phạm Văn Hữu. Năm 2014, khi biết Nhà nước có chính sách truy tặng danh hiệu cao quý Bà mẹ Việt Nam Anh hùng đối với những người mẹ có hai con là liệt sĩ, ông Nam tập hợp các hồ sơ, giấy tờ gửi cơ quan nhà nước với mong muốn bà nội mình được ghi nhận xứng đáng. Vậy nhưng trong hồ sơ liệt sĩ Phạm Ngô, người mẹ được ghi là Nguyễn Thị Trái. Trong sơ yếu lý lịch do chính liệt sĩ Phạm Văn Hữu kê khai, người mẹ lại mang tên Nguyễn Thị Ngô. Bà còn có một tên khác là Nguyễn Thị Cái.

Chiến tranh, thời gian, thiên tai và những biến động của lịch sử đã làm thất lạc nhiều giấy tờ gốc. Ba cái tên trong các tài liệu khác nhau chưa thể được xác định là cùng một người.

Nút thắt pháp lý dẫn đến hành trình 12 năm ông Nam đi đến nhiều cơ quan mà chưa nhận được lời giải. Biết bao gian nan, nước mắt, hy vọng rồi thất vọng. Có nơi tiếp nhận, có nơi chuyển hồ sơ, có nơi xác minh được một phần, có nơi không có tài liệu và nhiều lần câu trả lời chỉ là không thể thống nhất được đó là một người mẹ của hai liệt sĩ. Đến cuối năm 2025, cơ hội mới đã xuất hiện khi biết đến Nghị quyết số 205 của Quốc hội về việc thí điểm Viện Kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền và lợi ích của các đối tượng dễ bị tổn thương, ông Nam đã gửi đơn đến Viện Kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội, được cán bộ Viện Kiểm sát lắng nghe, xem xét tài liệu và hướng dẫn thực hiện các bước cần thiết.

Khi tiếp nhận đề nghị của ông Nam, Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội bắt đầu nghiên cứu lại toàn bộ tài liệu, đối chiếu thông tin về nhân thân, quan hệ mẹ - con và quá trình hình thành các hồ sơ qua nhiều thời kỳ. Vấn đề không chỉ là tìm thêm một giấy tờ còn thiếu. Điều quan trọng là phải xác định được giá trị của từng tài liệu, mối liên hệ giữa các tài liệu và cơ sở pháp lý để cơ quan có thẩm quyền xem xét yêu cầu của người dân.

Kiểm sát viên Lê Thị Hồng Hạnh, Phòng 9, Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội, người trực tiếp nghiên cứu vụ việc, chia sẻ: "Tôi xác định phải tìm cho được nút thắt pháp lý và con đường để quyền của người dân được cơ quan có thẩm quyền xem xét. Với tôi, vụ việc này còn có một ý nghĩa rất đặc biệt: nếu “Uống nước nhớ nguồn” là đạo lý, thì trong công việc của người Kiểm sát, sự tri ân phải được thể hiện bằng những việc làm pháp lý cụ thể, bằng từng tài liệu, từng chứng cứ và từng bước tố tụng đúng pháp luật, đọc được mối liên hệ giữa các chứng cứ, đọc được hoàn cảnh lịch sử phía sau chứng cứ và cuối cùng là nhìn thấy con người phía sau hồ sơ".

Từ nghiên cứu đó, Viện kiểm sát xác định rõ một ranh giới pháp lý quan trọng. Tòa án có thể xem xét việc công nhận các tên gọi là cùng một người và xác định quan hệ mẹ - con với hai liệt sĩ. Thay vì làm thay người dân, cán bộ Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội hỗ trợ ông Nam thực hiện quyền yêu cầu của mình.

Ngày 3/9/2026, Tòa án nhân dân khu vực 1, thành phố Hà Nội ban hành quyết định mở phiên họp giải quyết việc dân sự. Một quyết định tố tụng chỉ vài trang giấy nhưng với người đã đi tìm câu trả lời hơn 12 năm, đó là một dấu mốc đặc biệt. Lần đầu tiên, câu hỏi ông Nam mang theo qua nhiều cơ quan đã được đặt vào một quy trình tư pháp cụ thể, để cơ quan có thẩm quyền xem xét và phán quyết.

Bà Nguyễn Thị Thúy Hạnh, Phó Chánh án Tòa án nhân dân khu vực 1, thành phố Hà Nội cho rằng: "Việc Viện kiểm sát hỗ trợ người dân hoàn thiện các hồ sơ trước khi gửi đến Tòa án có ý nghĩa rất quan trọng trong việc bảo vệ công lý để cho người dân tiếp cận gần với công lý và nâng cao hiệu quả của hoạt động tư pháp. Việc người dân được hỗ trợ nhằm xác định đúng được yêu cầu, đúng được thủ tục và cung cấp tài liệu chứng cứ có thể tạo nên sự phối hợp nhịp nhàng giữa Tòa án và Viện kiểm sát trong quá trình giải quyết thụ lý được nhanh chóng và chính xác"

Khi Tòa án thụ lý, vụ việc bước sang giai đoạn tố tụng, với sự tham gia của Viện kiểm sát nhân dân khu vực 1, thành phố Hà Nội thực hiện chức năng kiểm sát việc giải quyết việc dân sự. Theo ông Hà Văn Bắc, Phó Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân khu vực 1, thành phố Hà Nội, lúc này, yêu cầu đặt ra không phải là đứng về một bên mà phải bảo đảm quá trình giải quyết khách quan, đúng pháp luật. "Đối với chúng tôi, bảo vệ người yếu thế không có nghĩa là bảo vệ bằng mọi giá một yêu cầu mà là bảo đảm cho yêu cầu chính đáng của họ được lắng nghe, chứng cứ của họ được xem xét đầy đủ và quyền tố tụng của họ được thực hiện bình đẳng trước pháp luật" - ông Bắc cho biết.

Là người trực tiếp kiểm sát việc tuân theo pháp luật tại phiên họp, kiểm sát viên Phạm Thị Huyền Trang, Viện kiểm sát nhân dân khu vực 1 nhận định đây là việc dân sự đặc thù, các sự kiện xảy ra từ lâu, những người cần xác định quan hệ nhân thân đều đã mất, hồ sơ được hình thành từ rất nhiều cơ quan và địa phương khác nhau. "Vai trò của tôi tại phiên họp là giám sát để bảo đảm việc giải quyết của tòa là đúng pháp luật, đúng chứng cứ, tài liệu đã được thu thập trong hồ sơ và việc giải quyết phải dựa trên việc có tình, có lý, hợp pháp. Điều thể hiện rõ nhất tinh thần của 205 là người dân sẽ không bỏ lại ở phía sau trong hành trình thực hiện quyền của mình", kiểm sát viên Phạm Thị Huyền Trang chia sẻ. 

Thẩm phán Nguyễn Hoài Phương, Tòa án nhân dân khu vực 1, thành phố Hà Nội đọc phán quyết chấp nhận toàn bộ yêu cầu của gia đình ông Nam

Hành trình 12 tìm lại một phần lịch sử gia đình của ông Phạm Hữu Nam đã khép lại với quyết định hợp tình, hợp lý của Tòa án. Sự thật mà chiến tranh, thời gian, thiên tai và những khoảng trống hồ sơ vô tình che khuất đã có lời giải sáng tỏ từ sự thấu tình đạt lý của các cán bộ Viện kiểm sát nhân dân và Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội. Ông Phạm Hữu Nam xúc động bày tỏ: "Giây phút nghe được phán quyết của tòa án, giọt nước mắt nghẹn ngào sau 12 năm cuối cùng cũng đã rơi xuống trong niềm hạnh phúc vỡ oà. Sự tận tụy ấm áp của cán bộ Viện Kiểm sát nhân dân hai cấp cũng như Hội đồng xét xử thẩm phán đã biến những dòng quy định pháp luật khô khan thành hơi ấm tình người. Niềm hạnh phúc này đối với gia đình tôi vô cùng lớn lao và cũng qua sự việc tôi mong muốn được lan tỏa tinh thần giúp đỡ của Viện Kiểm sát nhân dân các cấp hỗ trợ kịp thời trọn nghĩa vẹn tình".

Vụ việc của ông Phạm Hữu Nam được Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội lựa chọn là một trong những trường hợp điển hình trong quá trình thực hiện Nghị quyết 205 của Quốc hội.

Sau 8 tháng triển khai thực hiện Nghị quyết 205, Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội đã tiếp nhận, giải quyết nhiều vụ việc liên quan đến bảo vệ quyền dân sự của nhóm dễ bị tổn thương và lợi ích công; trong đó, theo thống kê của đơn vị, quyền và lợi ích hợp pháp của 43 người thuộc nhóm được bảo vệ đã được hỗ trợ, bảo vệ. Ông Đỗ Dương Toàn, Phó Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội khẳng định: "Mỗi một việc đều thể hiện trách nhiệm, tình cảm và phẩm chất của người kiểm sát viên. Mỗi đồng chí kiểm sát viên khi tiếp nhận một thông tin thì ngoài việc xác định tính pháp lý của thông tin, phải đi đến cùng thông tin để bảo vệ đến cùng những lợi ích công và người yếu thế mà Nghị quyết 205 trao cho".

Câu chuyện của gia đình ông Phạm Hữu Nam với hành trình 12 năm để được công nhận sự thật đã kết thúc có hậu, chứa đựng trách nhiệm cũng như tình cảm, sự tri ân của các cán bộ kiểm sát viên nhân dân thành phố Hà Nội đối với những người đã hy sinh vì Tổ quốc.

Công lý bắt đầu từ việc một lá đơn được đọc kỹ hơn, một hoàn cảnh được nhìn sâu hơn, một cán bộ kiên trì thêm và một người dân được đồng hành, hỗ trợ tận tình để được bảo vệ bằng pháp luật và tình người. Đây là những điều mà các cán bộ, kiểm sát viên Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hà nội đang nỗ lực thực hiện để giá trị của Nghị quyết 205 của Quốc hội được phát huy ý nghĩa trọn vẹn trong cuộc sống./.