Không gian hoạt động đặc thù: Động lực hình thành nếp sống văn hóa

Tàu ngầm là lực lượng tác chiến đặc biệt của Hải quân Nhân dân Việt Nam, hoạt động trong môi trường mang tính đặc thù cao và đòi hỏi tính kỷ luật, độ chính xác tuyệt đối. Khác biệt hoàn toàn với môi trường công tác trên tàu mặt nước, các thủy thủ tàu ngầm phải làm việc trong điều kiện khép kín đầy khắc nghiệt: không gian sinh hoạt chật hẹp, thiếu ánh sáng, không khí tự nhiên và gần như tách biệt với thế giới bên ngoài. Giữa lòng biển sâu, họ không có sóng điện thoại, không kết nối internet và cực kỳ hạn chế các phương tiện giải trí hiện đại.

Chính điều kiện đặc thù, đầy thách thức đó đã đặt ra một yêu cầu cấp thiết: phải xây dựng những hình thức sinh hoạt tinh thần sao cho phù hợp, lành mạnh và có chiều sâu. Thực tiễn hoạt động cho thấy, để tái tạo năng lượng sau những giờ huấn luyện và đi ca căng thẳng, các thủy thủ cũng có nhiều lựa chọn giải trí như nghe nhạc, tổ chức sinh nhật trong lòng biển, giao lưu cờ vua, cờ tướng hay theo dõi bản tin hành trình trong lòng biển. Tuy nhiên, trong số tất cả các hình thức đó, đọc sách lại là hoạt động được đông đảo cán bộ, thủy thủ ưu tiên lựa chọn nhiều nhất.

Sự ưu tiên này hoàn toàn không phải ngẫu nhiên. Việc đọc sách đóng vai trò quan trọng giúp bộ đội cân bằng trạng thái tâm lý, tái tạo sức lao động và giữ vững ý chí sắt đá trong một môi trường làm việc có cường độ cao, áp lực vô cùng lớn và đặc biệt hơn cả là tiết kiệm ôxy. Ở nơi đại dương sâu thẳm, sách không đơn thuần chỉ là phương tiện để giải trí mà thực sự đã trở thành “người bạn đồng hành” trung thành, nuôi dưỡng đời sống tinh thần và nâng tầm trí tuệ cho mỗi thủy thủ. Từ chính những điều kiện khó khăn ấy, văn hóa đọc của Lữ đoàn 189 đã được hình thành, phát triển một cách tự nhiên, bền vững và mang đậm dấu ấn riêng biệt của lực lượng tinh nhuệ này.

Tự học để làm chủ vũ khí kỹ thuật hiện đại

Đối với thủy thủ tàu ngầm, đọc sách còn là một phương thức tự học tập và nghiên cứu đầy hiệu quả, nhằm đáp ứng yêu cầu làm chủ các loại vũ khí, trang bị kỹ thuật hiện đại. Tàu ngầm Kilo 636 là loại phương tiện chiến đấu mang trình độ công nghệ cao, tích hợp hàng loạt hệ thống kỹ thuật tiên tiến, phức tạp. Điều này đòi hỏi mỗi cán bộ, thủy thủ phải có sự hiểu biết toàn diện, không ngừng nỗ lực học tập để nâng cao trình độ chuyên môn cũng như năng lực, sự nhanh nhạy trong xử lý tình huống thực tế.

Trong bối cảnh khắt khe đó, việc miệt mài nghiên cứu sách chuyên ngành, tài liệu kỹ thuật, hay sách khoa học quân sự đóng vai trò then chốt giúp bộ đội củng cố vững chắc kiến thức, cập nhật tri thức mới, đồng thời tích lũy kinh nghiệm khai thác và bảo quản vũ khí. Thiếu tá Lê Văn Thu, Sĩ quan điện toán, Kíp tàu ngầm số 7 chia sẻ: “Việc đọc sách là hình thức tự học có hiệu quả, giúp củng cố kiến thức, làm cơ sở để vận dụng vào quá trình công tác, nghiên cứu sáng kiến, cải tiến kỹ thuật, trực tiếp phục vụ cho nhiệm vụ huấn luyện và sẵn sàng chiến đấu.

Việc biến quá trình đọc thành một quá trình tự học được nhiều cán bộ, chiến sĩ duy trì thói quen mỗi ngày, kết hợp cùng việc ghi chép, trao đổi và thảo luận.

Trung tá Hà Văn Tý, Phó Chính ủy Lữ đoàn cho biết: “Xây dựng văn hóa đọc không chỉ nhằm nâng cao đời sống tinh thần mà còn trực tiếp góp phần nâng cao chất lượng tổng hợp, sức mạnh chiến đấu của đơn vị. Thông qua đó, bộ đội nâng cao nhận thức, bản lĩnh chính trị và trình độ chuyên môn để làm chủ vững chắc vũ khí trang bị kỹ thuật hiện đại, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao.”

Rõ ràng, việc đọc sách tại Lữ đoàn 189 có định hướng rất rõ ràng: Đọc để phục vụ nhiệm vụ, nghiên cứu khoa học, phát huy sáng kiến, cải tiến kỹ thuật, nâng cao chất lượng huấn luyện. Đây chính là minh chứng phản ánh tư duy tiến bộ của người lính thời kỳ mới - không ngừng học tập để bảo vệ Tổ quốc.

Hình thành thói quen - xây dựng nền nếp văn hóa

Điểm vô cùng nổi bật trong văn hóa đọc của Lữ đoàn 189 chính là tính nền nếp, sự kỷ luật và tính bền vững. Đọc sách trên tàu ngầm hoàn toàn không phải là một phong trào bộc phát, mà đã thấm sâu, trở thành thói quen được cán bộ, thủy thủ duy trì nghiêm túc, có kỷ luật.

Mỗi người lính tự xây dựng kế hoạch, mục tiêu đọc sách hàng ngày cho riêng mình sao cho phù hợp với nhiệm vụ được giao. Các chủ đề được lựa chọn vô cùng phong phú, từ lý luận chính trị, lịch sử, quân sự, pháp luật cho đến văn học, nghệ thuật, kỹ năng sống... nhằm bồi dưỡng tri thức và rèn luyện tư duy logic. Tuyệt vời hơn, việc đọc không dừng lại ở sự “đơn độc” cá nhân. Nó gắn liền với sự chia sẻ, lan tỏa - các thủy thủ cùng nhau trao đổi nội dung, thảo luận những vấn đề thực tiễn hay kể cho nhau nghe những điều thú vị từ sách. Quá trình tương tác này đã tạo nên một môi trường học tập tích cực, xây dựng không khí đoàn kết đặc biệt - một yếu tố mang tính sống còn trong không gian sinh hoạt khép kín và những hải trình dài ngày trên biển.

Trung tá Nguyễn Văn Thuân, Chính trị viên Tàu ngầm 183 nhấn mạnh: “Việc đọc sách không còn mang tính phong trào mà là nhu cầu tự giác, thường xuyên; qua đó rèn luyện tư duy, khả năng phân tích, phương pháp công tác, tạo nền tảng xây dựng bản lĩnh thủy thủ tàu ngầm trong điều kiện đặc biệt.”

Từ tủ sách nhỏ đến hệ giá trị lớn

Dù không gian chật hẹp, nhưng trên mỗi tàu ngầm luôn dành một vị trí trang trọng tại Câu lạc bộ để đặt một tủ sách nhỏ. Tủ sách giản dị ấy chứa đựng hàng trăm đầu sách, báo, tạp chí được lựa chọn kỹ lưỡng. Thể loại vô cùng đa dạng: Từ sách về Đảng, về Bác Hồ kính yêu, sách lý luận chính trị, đến văn học kinh điển, lịch sử, địa lý, tài liệu pháp luật, chuyên ngành quân sự, kỹ thuật tàu ngầm và cả những cuốn sách viết về biển, đảo Tổ quốc.

Nguồn sách phong phú này không chỉ được bổ sung từ thư viện Lữ đoàn, mà còn đến từ sự trao tặng của các đơn vị kết nghĩa, từ các địa phương tàu ngầm vinh dự được mang tên và đặc biệt là từ chính sự đóng góp tự nguyện của cán bộ, thủy thủ trong các đợt phát động “tặng sách”. Những cuốn sách từng gắn bó với mỗi cá nhân, giờ đây trở thành tài sản chung của tập thể, lan tỏa giá trị tri thức cho toàn đơn vị. Mỗi tủ sách nhỏ chính là biểu hiện sinh động của “văn hóa tàu ngầm”, trở thành điểm đến quen thuộc mỗi khi kết thúc ca trực hay trong những đêm tĩnh lặng giữa đại dương.

Nhằm khơi dậy và duy trì niềm say mê học tập, Lữ đoàn đã chủ động triển khai nhiều mô hình sáng tạo như: “Mỗi ngày 10 trang sách”, “Mỗi tuần một cuốn sách”, “Đọc sách trong lòng biển”, xây dựng Tủ sách pháp luật, làm clip giới thiệu và tổ chức các buổi tọa đàm, giới thiệu sách. Việc tặng sách cho cán bộ, thủy thủ vào dịp tổ chức sinh nhật đồng đội hoặc khen thưởng khi đạt thành tích cao cũng được áp dụng rộng rãi, mang ý nghĩa tri ân, động viên và bồi dưỡng nhân cách. Từ những tủ sách nhỏ ấy, một hệ giá trị lớn lao đã hình thành: giá trị của tri thức, nhân cách và bản lĩnh thủy thủ tàu ngầm Việt Nam.

Rèn luyện chuẩn mực “Bộ đội Cụ Hồ - Người chiến sĩ Hải quân” trong kỷ nguyên mới

Lữ đoàn đã gắn văn hóa đọc với phong trào thi đua quyết thắng, với việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh thông qua mô hình “Mỗi ngày một lời Bác Hồ dạy” với 3 thứ tiếng (Việt, Nga, Anh) và công tác giáo dục pháp luật với mô hình “Mỗi ngày một điều luật, mỗi tuần một tình huống pháp luật”. Thông qua mỗi trang sách, bộ đội tàu ngầm không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn tự soi, tự sửa, hoàn thiện bản thân theo chuẩn mực “Bộ đội Cụ Hồ - Người chiến sĩ Hải quân”.

Trong không gian biệt lập và áp lực cao, sách thực sự là “người thầy thầm lặng” rèn luyện tư duy logic, sự bình tĩnh, khả năng phán đoán và giữ vững bản lĩnh trong mọi tình huống. Hình ảnh người thủy thủ tàu ngầm nhờ vậy hiện lên vững vàng về chuyên môn, sâu sắc về trí tuệ và chuẩn mực về nhân cách. Văn hóa đọc góp phần xây dựng nên nét văn hóa đặc trưng của thủy thủ tàu ngầm: “Vinh dự - Trách nhiệm, Lịch thiệp - Kỷ cương, Đoàn kết - Khiêm nhường, Kiên cường - Quyết thắng”.

Giữa lòng đại dương sâu thẳm, nơi chỉ có tiếng máy rì rầm cùng sự tĩnh lặng đặc trưng, những trang sách vẫn đều đặn được lật mở mỗi ngày. Không ồn ào, không phô trương, nhưng đầy sức mạnh bền bỉ và lặng lẽ - giống hệt như chính phẩm chất của những thủy thủ tàu ngầm. Sách âm thầm nuôi dưỡng đời sống tinh thần, hun đúc trí tuệ, bồi dưỡng lý tưởng và tình yêu quê hương, đất nước cho những con người bám trụ nơi biển sâu.

Trong hành trình làm chủ đại dương, bên cạnh vũ khí hiện đại, tri thức chính là “vũ khí mềm” có vai trò đặc biệt quan trọng. Văn hóa đọc là con đường bền vững để phát triển nguồn sức mạnh ấy, là minh chứng sinh động cho sức sống của tri thức trong môi trường Quân đội đặc thù. Từ nhu cầu tự thân đến tổ chức bài bản, đọc sách đã trở thành một phần không thể thiếu. Đặc biệt trong bối cảnh chuyển đổi số, những trang sách giữa lòng biển chính là nguồn tri thức, là “ánh sáng dẫn đường”, giúp xây dựng hình ảnh người thủy thủ tàu ngầm “vừa hồng, vừa chuyên”, sẵn sàng đương đầu với mọi khó khăn, thử thách. Từ những “ánh sáng nhỏ bé nhưng bền bỉ” ấy, sức mạnh chiến đấu của đơn vị đang được bồi đắp từng ngày, âm thầm mà vững chắc, đồng hành cùng những con tàu đang lặng lẽ giữ bình yên nơi lòng biển sâu Tổ quốc.

CTV Hải Quang - Văn Phòng