Từ chuyến đi tìm hiểu văn hóa đến hành trình trưởng thành

Gần 66 giờ ghi hình, hành trình tại Sóc Trăng đã trở thành trải nghiệm đặc biệt với Tôm, tên thật là Trần Đông Phong. Ở tuổi 15, Tôm mắc chứng ADHD, gặp khó khăn trong giao tiếp và ghi nhớ lời thoại. Nhưng khi bước vào không gian văn hóa Khmer, cậu không chỉ tìm hiểu một nền văn hóa khác mà còn có cơ hội học cách kết nối với mọi người.

Đồng hành cùng Tôm là sư Lý Thanh An, đại diện chùa Kh’leang tại Sóc Trăng, và Liêu Thị Ánh Nhi, cô bé người Khmer đang học lớp 6. Qua những cuộc gặp gỡ và trải nghiệm thực tế, Tôm tiếp cận văn hóa từ đời sống thường ngày, những câu chuyện của người dân và sinh hoạt tại cộng đồng.

Vlog được thực hiện trong dịp Sene Dolta, lễ truyền thống của đồng bào Khmer nhằm tưởng nhớ tổ tiên, ông bà, cha mẹ. Không gian chùa, đời sống cộng đồng và những hoạt động trong dịp lễ trở thành chất liệu để người xem hiểu hơn về phong tục, tập quán cũng như cách người Khmer gìn giữ các giá trị văn hóa qua nhiều thế hệ.

Điều đáng chú ý là sự thay đổi của Tôm trong chuyến đi. Từ một cậu bé thường dành nhiều thời gian cho điện thoại và trò chơi, Tôm có thêm cơ hội quan sát thiên nhiên, lắng nghe tiếng chim, trò chuyện và làm quen với những người bạn mới. Việc đồng hành cùng Ánh Nhi, các nhà sư và trẻ em tại địa phương giúp cậu từng bước học cách quan tâm đến những người xung quanh.

Với sư Lý Thanh An, giá trị của hành trình không chỉ nằm ở việc giới thiệu văn hóa Khmer đến khán giả trẻ mà còn ở sự kết nối giữa những người có hoàn cảnh và nền tảng khác nhau. “Vlog Sắc Khmer đã vượt ra khỏi khuôn khổ của một sản phẩm quảng bá văn hóa đơn thuần; nó chính là tiếng nói của hy vọng”, sư Lý Thanh An chia sẻ.

Theo ông, hành trình của Tôm và Ánh Nhi cho thấy sự thấu hiểu, lòng trắc ẩn có thể giúp con người xích lại gần nhau. Khi được tạo điều kiện trải nghiệm và học hỏi, mỗi em nhỏ đều có cơ hội thể hiện bản thân, đồng thời nhận ra những giá trị từ người khác.

Khi văn hóa trở thành chất liệu giáo dục

“Sắc Khmer” là sản phẩm đầu tiên của dự án SẮC – 54 Dân tộc Việt Nam, được khởi xướng vào mùa hè năm 2026 bởi một nhóm học sinh trung học tại TP.HCM, dưới sự hướng dẫn của Doanh nghiệp xã hội Cùng Con Đi Khắp Thế Gian.

Dự án hướng tới việc đưa nghệ thuật và văn hóa vào giáo dục, tạo cơ hội để trẻ em tìm hiểu bản sắc dân tộc và kể câu chuyện về cộng đồng mình. Thay vì chỉ tiếp nhận kiến thức một chiều, các em được trực tiếp gặp gỡ, quan sát và tham gia vào những trải nghiệm thực tế.

Hồ Ngọc Phương Anh, đồng sáng lập dự án SẮC – 54 Dân tộc Việt Nam, cùng các cố vấn và thành viên dự án đã khảo sát hơn 80 học sinh thuộc các dân tộc Stiêng, Khmer, Mường, Thái tại Lộc Ninh (Bình Phước), đồng thời tìm hiểu thực tế tại một số cộng đồng dân tộc khác. Những chất liệu này góp phần hình thành ý tưởng đưa nghệ thuật vào giáo dục, để người trẻ có cơ hội khám phá bản sắc và tự kể câu chuyện văn hóa của cộng đồng mình.

Bà Trương Ngọc Minh Đăng, nhà sáng lập Doanh nghiệp xã hội Cùng Con Đi Khắp Thế Gian, đồng sáng lập dự án, cho biết mục tiêu của SẮC là góp phần mang lại sự công bằng trong giáo dục, để trẻ em có cơ hội thể hiện bản thân và kể câu chuyện văn hóa của chính cộng đồng mình.

Trong quá trình thực hiện vlog, những bài học không chỉ đến từ việc tìm hiểu phong tục, tập quán. Với Tôm, đó còn là cơ hội rèn luyện sự kiên nhẫn, lắng nghe và trách nhiệm. Các thành viên trong đoàn cũng có dịp hiểu hơn về đời sống của người Khmer thông qua những ngày cùng sinh hoạt và tham gia hoạt động tại địa phương.

Tinh thần sẻ chia được thể hiện bằng những việc làm cụ thể. Trong thời gian thực hiện vlog, nhóm trao tặng hơn 200 phần quà tựu trường cho các tăng sinh, học sinh tại Trường Bổ túc Văn hóa Pali Trung cấp Nam Bộ. Tôm và Ánh Nhi cũng tham gia lớp học tiếng Anh dành cho trẻ em có hoàn cảnh khó khăn.

Ông Huỳnh Quốc Vũ, Giám đốc Marketing Công ty Du học Tận Tâm – Finnolla, đơn vị đồng hành cùng dự án, ấn tượng với sự thay đổi của Tôm trong quá trình thực hiện chương trình. “Tôi không thể tin được sức mạnh của những giá trị bản sắc lại có thể giúp một cậu bé từ ít nói lại bình tĩnh dẫn dắt một vlog dài gần 45 phút”, ông Huỳnh Quốc Vũ nói.

Ông cũng nhắc đến việc Tôm dành số tiền lương kiếm được sau một mùa hè làm việc để tặng quà học tập cho các tăng sinh. Theo ông, sự thay đổi ấy cho thấy giáo dục bằng tình yêu thương có thể khơi dậy ở trẻ lòng trắc ẩn và mong muốn chia sẻ với cộng đồng.

Để người trẻ tự kể câu chuyện của mình

Một điểm đáng chú ý của SẮC là trao cơ hội để trẻ em chủ động kể chuyện văn hóa bằng góc nhìn và trải nghiệm của mình. Qua vlog, các giá trị bản sắc được truyền tải bằng ngôn ngữ gần gũi với người trẻ, giúp khán giả tiếp cận văn hóa từ những câu chuyện đời thường thay vì chỉ qua thông tin giới thiệu.

Tại sự kiện ra mắt ngày 10/10, Liêu Thị Ánh Nhi được giới thiệu là đại sứ Khmer đầu tiên, đồng thời là đại sứ đầu tiên của dự án SẮC – 54 Dân tộc Việt Nam. Việc lựa chọn một cô bé người Khmer cũng thể hiện định hướng để chính những người trẻ thuộc các cộng đồng dân tộc tham gia kể câu chuyện về bản sắc của mình.

Trong giai đoạn 2026–2027, dự án dự kiến tuyển chọn đại sứ từ 54 dân tộc trong độ tuổi 12–16, phát triển thêm các vlog và hoạt động nghệ thuật gắn với cộng đồng.

Từ hành trình của Tôm và Ánh Nhi, “Sắc Khmer” mở ra cách tiếp cận giáo dục văn hóa bắt đầu từ trải nghiệm và sự đồng cảm. Khi trẻ được gặp gỡ những người khác mình, cùng tham gia các hoạt động thực tế và học cách sẻ chia, văn hóa không còn là những kiến thức xa vời mà trở thành bài học về sự tôn trọng, thấu hiểu và trách nhiệm với cộng đồng.