Khi thiết bị thông minh trở thành mục tiêu tấn công

Camera giám sát, router hay các thiết bị kết nối trong nhà máy ngày càng phổ biến. Nhưng khi được kết nối và tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI), chúng cũng có thể trở thành điểm yếu để tin tặc xâm nhập, chiếm quyền kiểm soát và phát tán mã độc.

Tại hội thảo “An toàn thông tin trong kỷ nguyên AI” ngày 11/10 tại Hà Nội, chuyên gia an ninh mạng Ngô Minh Hiếu (Hiếu PC), nhà sáng lập dự án Chống Lừa Đảo, cảnh báo tội phạm công nghệ cao đang tận dụng AI để tự động hóa tấn công và tạo ra những hình thức lừa đảo tinh vi.

Deepfake có thể được sử dụng để giả mạo người thật qua hình ảnh, video; AI hỗ trợ xây dựng kịch bản lừa đảo và mở rộng phạm vi tiếp cận nạn nhân. Các cuộc tấn công còn nhắm vào hệ thống AI, thiết bị Internet vạn vật (IoT) và dữ liệu vận hành.

Theo ông Ngô Minh Hiếu, những nguy cơ đáng chú ý gồm giả mạo danh tính bằng Deepfake, đánh cắp khuôn mặt để tìm cách vượt qua xác thực sinh trắc học, phát tán mã độc kiểm soát thiết bị di động và khai thác lỗ hổng từ thiết bị IoT.

Với hệ thống AIoT, lỗ hổng ở một thành phần có thể ảnh hưởng đến toàn bộ hệ thống. Một camera hoặc router bị chiếm quyền có thể trở thành bàn đạp để tin tặc xâm nhập mạng nội bộ; dữ liệu bị can thiệp cũng có thể khiến mô hình AI đưa ra quyết định sai lệch.

Theo số liệu được dẫn tại hội thảo từ Bộ Công an và Hiệp hội An ninh mạng quốc gia, năm 2024, Việt Nam ghi nhận hơn 6.000 vụ lừa đảo trực tuyến, với tổng thiệt hại trên 12.000 tỷ đồng.

Thực tế này cho thấy an toàn thông tin cần được tính đến ngay từ khâu thiết kế, thay vì chỉ bổ sung biện pháp bảo vệ khi xảy ra sự cố. Đội ngũ kỹ sư cần hiểu mối liên hệ giữa thiết bị, hạ tầng kết nối, dữ liệu và thuật toán AI để có thể kiểm soát rủi ro trên toàn hệ thống.

Đào tạo nhân lực làm chủ hệ thống thông minh

Trước yêu cầu đó, Viện Quản trị & Công nghệ FSB thuộc Trường Đại học FPT giới thiệu chương trình Thạc sĩ Công nghệ thông tin định hướng Trí tuệ nhân tạo vạn vật (MIT-AIoT) ngày 11/10. Chương trình hướng đến đào tạo nhân lực có khả năng thiết kế, tích hợp và vận hành các hệ thống thông minh, từ thiết bị phần cứng đến hạ tầng dữ liệu và ứng dụng AI.

Theo Tiến sĩ Đoàn Xuân Huy Minh, Giám đốc Chương trình Thạc sĩ Công nghệ thông tin, Viện Quản trị & Công nghệ FSB, chương trình hướng đến đội ngũ kỹ sư, chuyên gia có thể tham gia thông minh hóa sản xuất công nghiệp, phát triển đô thị và giao thông thông minh.

Học viên tiếp cận AIoT như một hệ thống thống nhất, từ cảm biến, thiết bị và kết nối đến thu thập, xử lý dữ liệu, nền tảng điện toán và ứng dụng AI. Cách tiếp cận này hướng đến năng lực giải quyết bài toán tổng thể, thay vì chỉ tập trung vào một công nghệ riêng lẻ.

Khung đào tạo gồm kiến trúc AIoT; thu thập, xử lý và phân tích dữ liệu IoT; phát triển mô hình AI và học máy; thiết kế hệ thống thông tin thông minh; an toàn thông tin và bảo mật dữ liệu trong môi trường kết nối diện rộng.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Văn Đức, đại diện Viện Quản trị & Công nghệ FSB, khi AI được tích hợp vào các hệ thống kết nối vạn vật, yêu cầu đặt ra là vừa nâng cao hiệu quả vận hành, vừa bảo đảm an toàn và hạn chế rủi ro. Người học cần có tư duy hệ thống để hiểu mối liên hệ giữa công nghệ, dữ liệu và hoạt động của doanh nghiệp.

Chương trình định hướng học tập qua dự án thực tế, tạo cơ hội để học viên tiếp cận các bài toán công nghệ tại doanh nghiệp và thực hành với nền tảng điện toán, công cụ phát triển trong hệ sinh thái FPT.

Sau khi tốt nghiệp, học viên có thể đảm nhiệm các vị trí như kiến trúc sư giải pháp AIoT, kỹ sư hệ thống AI/IoT, chuyên gia thiết kế hệ thống thông minh, kỹ sư điện toán đám mây hoặc chuyên gia bảo mật.

Đáp ứng yêu cầu mới của thị trường công nghệ

Khi AI thay đổi cách phát triển phần mềm và vận hành hệ thống số, nhân lực công nghệ ngày càng cần năng lực thiết kế kiến trúc, tích hợp các thành phần và xử lý những vấn đề phức tạp. Với AIoT, yêu cầu này càng rõ khi một giải pháp liên quan đồng thời đến thiết bị, mạng kết nối, dữ liệu, mô hình AI và an toàn thông tin.

Điều đó cũng khiến yêu cầu đối với người làm công nghệ thay đổi. Bên cạnh chuyên môn sâu, kỹ sư cần hiểu cách hệ thống vận hành trong môi trường thực tế, nhận diện những điểm có thể phát sinh rủi ro và phối hợp nhiều giải pháp để bảo vệ dữ liệu. Khả năng kết nối kiến thức giữa các lĩnh vực sẽ giúp việc triển khai công nghệ đáp ứng tốt hơn nhu cầu của doanh nghiệp.

Chương trình MIT-AIoT dành cho người tốt nghiệp các ngành máy tính, công nghệ thông tin và lĩnh vực liên quan; kỹ sư phần mềm, lập trình viên, kỹ sư mạng, điện tử, viễn thông, tự động hóa và người làm quản lý dự án kỹ thuật.

Chương trình có 60 tín chỉ, gồm 4 học kỳ, thời gian hoàn thành dự kiến khoảng 18 tháng. Bằng tốt nghiệp là bằng Thạc sĩ Công nghệ thông tin do Trường Đại học FPT cấp. Khóa đầu tiên dự kiến khai giảng tháng 11/2026 tại Hà Nội, Đà Nẵng, Thành phố Hồ Chí Minh và Cần Thơ; học viên nhập học khóa đầu tiên có cơ hội nhận học bổng lên đến 42 triệu đồng.

Khi hệ thống thông minh ngày càng phổ biến, yêu cầu không chỉ là nâng cao năng suất mà còn phải bảo đảm dữ liệu và hoạt động vận hành an toàn. Đào tạo nhân lực có khả năng kết nối kiến thức AI, IoT với tư duy bảo mật là một hướng đáp ứng nhu cầu của doanh nghiệp trong nền kinh tế số.