Sống trong sợ hãi bên miệng "hà bá"
Từ cuối tháng 10 đến nay, các hồ Sông Lũy, Cà Giây liên tục xả lũ cộng hưởng với mưa lớn đã khiến bờ sông Lũy oằn mình gánh chịu. Dòng nước chảy xiết cuốn trôi đất canh tác, xâm thực sâu vào khu dân cư khiến người dân thôn Tịnh Mỹ ăn ngủ không yên.
Căn nhà của gia đình chị Nguyễn Thị Ngọc Cẩm được xây dựng cách đây gần 10 năm, vốn nằm cách bờ sông hơn 10 mét, nay đã mấp mé mép nước. Những đợt mưa lũ vừa qua, gia đình chị phải di tản đồ đạc, ban đêm không dám ngủ vì sợ nhà sập bất cứ lúc nào. Chung cảnh ngộ, ông Trần Quang Đạt cho biết, lũ dữ đã khoét sâu vào bờ tạo thành những "hàm ếch". Dù người dân đã chủ động trồng cây giữ đất, nhưng sức tàn phá của nước lũ vẫn bào mòn tất cả, chỉ còn trơ lại những gốc rễ: Trận này là trận nặng nhất, lần này lần hai nó mới sụp như vậy. Hồi đó, mùa mưa lũ thì nó cũng sạt lở sơ sơ thôi. Bây giờ trận này coi như nó sụp hết. Nếu không làm bờ kè bảo đảm, coi như một trận nữa là sẽ vô tới giữa xóm luôn. Mình cũng báo, người ta cũng xuống coi rồi về thôi. Mình cũng mong muốn làm bờ kè chắc chắn cho bà con người ta với mình nữa.
Bà Đồng Thị Kim Minh, người đã gắn bó gần nửa đời người tại đây, xót xa chứng kiến dòng sông "nuốt" đất mỗi năm từ 2 – 4 mét. Chỉ tay về phía sau nhà, bà Minh lo lắng: Khu này trước đây có làm kè phía dưới, phía trên thì không, nước lũ về nó xoáy làm lở đất bờ. Tôi ý kiến thì họ làm kè lên cao. Rồi họ có nói là năm sau sẽ làm kè từ đây lên trên đầu xóm, họ đã móc lỗ sâu gần 10 mét, rồi để đó không làm. Giờ nước lũ về nó xoáy khiến sạt lở đất, chút nữa là sụp nhà cô Cẩm rồi. Nước lũ về đợt vừa rồi làm sạt lở đất ầm ầm, sợ lắm.
Nguy cơ xóa sổ di sản văn hóa Chăm
Không chỉ đe dọa an sinh, tình trạng sạt lở còn đặt Kho mở Hoàng tộc Chăm tại thôn Tịnh Mỹ vào tình thế "ngàn cân treo sợi tóc". Đây là nơi lưu giữ hơn 100 hiện vật quý giá, bao gồm vương miện của vua Pô Klong Mơ Nai và búi tóc của hoàng hậu. Đền Pô Klong Mơ Nai đã được công nhận là Di tích lịch sử cấp quốc gia từ năm 1993. Việc sạt lở kéo dài có nguy cơ làm hư hại hoặc cuốn trôi những chứng tích lịch sử không thể phục dựng này.
Ông Phan Thanh Phương, Chủ tịch UBND xã Hồng Thái cho biết, tình trạng sạt lở đang gây bức xúc lớn trong nhân dân. Không chỉ gây thiệt hại hoa màu và đất đai, dòng nước còn uy hiếp trực tiếp tính mạng người dân và các công trình văn hóa, đặc biệt trong bối cảnh mưa lũ diễn biến thất thường năm 2025: Về vấn đề sạt lở đối với dòng sông Lũy có nhiều đoạn sạt lở. Trong đó, đối với xã Hồng Thái (cũ), đặc biệt khu vực thôn Tịnh Mỹ. Đây là vấn đề mà nhân dân rất quan tâm và bức xúc. Tại vì vấn đề sạt lở nó không chỉ gây thiệt hại về hoa màu, tài sản, mất diện tích đất hàng năm mà nó còn uy hiếp đến khu dân cư Tịnh Mỹ trước giờ. Và đặc biệt là thời gian gần đây, khi mà biến đổi khí hậu thì lượng lũ về đột biến, đặc biệt trong năm 2025 này.
Hiện tại, xã Hồng Thái đã được đầu tư xây dựng 650 mét kè tại khu vực thôn Cảnh Diễn và Tịnh Mỹ từ nguồn vốn hỗ trợ của Vương quốc Bỉ, bước đầu phát huy hiệu quả. Tuy nhiên, vẫn còn khoảng 500 mét xung yếu chưa được kè chắn, đe dọa trực tiếp đời sống của hơn 250 hộ dân với gần 1.600 nhân khẩu.
Để giải quyết tình trạng này, tỉnh Bình Thuận cũ có giao Ban Quản lý dự án Đầu tư xây dựng các công trình nông nghiệp và phát triển nông thôn (trước sáp nhập) lập báo cáo đề xuất chủ trương đầu tư xây dựng công trình kè sông Lũy và dự kiến công trình xây dựng và hoàn thành trong năm 2024. Tuy nhiên đến này vẫn chưa triển khai.
Ngày 24/9/2025, Sở Tài chính Lâm Đồng đã có văn bản lấy ý kiến thẩm định chủ trương đầu tư dự án kè bảo vệ bờ sông Lũy đoạn qua khu dân cư thôn Tịnh Mỹ. Dự kiến tổng mức đầu tư trên 36 tỷ đồng, sử dụng nguồn vốn ngân sách tỉnh giai đoạn 2021 – 2025 và chuyển tiếp sang giai đoạn 2026 – 2030.
Thông tin về dự án người dân mong mỏi công trình sớm được triển khai để ổn định cuộc sống và bảo vệ Kho mở Hoàng tộc Chăm - điểm đến văn hóa tâm linh quan trọng của khu vực./.
Đoàn Sĩ/VOV TPHCM
Bình luận