Cũng như nhiều địa phương trên cả nước, tại tỉnh Sơn La, chuyển đổi số đang đi vào đời sống cơ sở, từ tiếp nhận thông báo của tổ, bản, tra cứu chính sách đến thực hiện dịch vụ công. Trước đây, thông tin chính trị - xã hội chủ yếu đến với người dân qua báo chí, phát thanh truyền hình, sinh hoạt chi bộ, hội nghị, tuyên truyền miệng. Nay, qua điện thoại thông minh, mỗi người dân vừa tiếp nhận, vừa bình luận, chia sẻ, thậm chí tham gia tạo lập dòng chảy dư luận. Thông tin vì thế đi nhanh hơn, rộng hơn, nhưng cũng dễ nhiễu và khó kiểm chứng hơn.

Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng hiện nay không thể tách rời nhiệm vụ giữ vững trận địa tư tưởng trên môi trường số. Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 của Bộ Chính trị xác định bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch là nhiệm vụ có ý nghĩa sống còn đối với công tác xây dựng Đảng, bảo vệ chế độ và giữ vững ổn định chính trị - xã hội.  Nhìn từ yêu cầu đó, vấn đề không chỉ là “có mặt” trên không gian mạng, mà quan trọng hơn là làm chủ, dẫn dắt và tạo dựng môi trường thông tin lành mạnh, đủ sức thuyết phục.

Là tỉnh miền núi, biên giới, địa bàn rộng, dân cư phân bố không đồng đều, đồng bào dân tộc thiểu số chiếm tỷ lệ lớn, công tác thực hiện chuyển đổi số của tỉnh Sơn La đã và đang được triển khai vào từng bản, từng tiểu khu, từng nhóm cộng đồng, tác động trực tiếp đến đời sống, tâm trạng và niềm tin xã hội. Những nỗ lực chuyển đổi số của tỉnh, từ Nghị quyết số 17-NQ/TU đến Kế hoạch chuyển đổi số giai đoạn 2026–2030, tạo điều kiện thuận lợi để đổi mới phương thức quản lý, phục vụ nhân dân; đồng thời cũng đặt ra yêu cầu nhận diện, xử lý kịp thời nguy cơ tin giả, lừa đảo trực tuyến, thông tin xấu độc và các luận điệu lợi dụng vấn đề dân tộc, tôn giáo, đất đai, an sinh để xuyên tạc, kích động.

Từ thực tế đó, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên môi trường số ở Sơn La không thể xem là việc riêng của cơ quan chuyên trách. Đây là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, đi đầu là đội ngũ cán bộ, đảng viên. Trong thời đại số, cán bộ, đảng viên không thể đứng ngoài mạng xã hội; càng không thể coi việc phát ngôn, bình luận, chia sẻ thông tin trên mạng là chuyện hoàn toàn cá nhân. Mỗi cán bộ, đảng viên cần trở thành một điểm tựa thông tin ở cơ sở: biết kiểm chứng trước khi chia sẻ, biết giải thích chính sách bằng ngôn ngữ gần dân, sát dân, biết phản bác thông tin sai trái bằng lẽ vững vàng, thái độ văn minh và sự am hiểu thực tiễn địa phương.

 Không gian mạng - mặt trận tư tưởng đặc biệt trong thời đại số

Tại Sơn La, công tác chuyển đổi số đang làm thay đổi rõ nét phương thức tuyên truyền và quản trị xã hội. Bên cạnh báo chí, phát thanh, truyền hình và hệ thống thông tin cơ sở, các nền tảng số đã trở thành kênh truyền thông quen thuộc của chính quyền, đoàn thể, cơ quan, đơn vị. Nhiều địa phương sử dụng cổng thông tin điện tử, fanpage, nhóm Zalo để thông báo, hướng dẫn thủ tục hành chính, tuyên truyền chính sách, cảnh báo lừa đảo và phản ánh hoạt động phát triển kinh tế - xã hội. Điều đó cho thấy, trận địa tư còn hiện diện trong từng nhóm cộng đồng và từng cách cán bộ cơ sở giải thích với nhân dân.

 Một kết quả đáng chú ý là tính đến nay, 75/75 xã, phường trên địa bàn toàn tỉnh Sơn La đã kiện toàn lực lượng và duy trì hoạt động hiệu quả của 2.233 Tổ công nghệ số cộng đồng, thu hút sự tham gia của 13.621 thành viên. Con số này không chỉ phản ánh quy mô tổ chức đồng bộ từ tỉnh đến cơ sở, mà còn cho thấy chuyển đổi số đã đi xuống gần dân hơn, chạm tới những đơn vị nhỏ nhất của đời sống xã hội. Thành viên các tổ thường là cán bộ cơ sở, đoàn viên, giáo viên, hội viên, người am hiểu địa bàn; có khả năng hướng dẫn nhân dân sử dụng dịch vụ công trực tuyến, tiếp cận thông tin chính thống, thanh toán không dùng tiền mặt và cảnh giác trước lừa đảo trực tuyến. Ở nhiều nơi, sự gần gũi của lực lượng này giúp kiến thức số bớt khô cứng, đi vào đời sống bằng những hướng dẫn cụ thể, dễ nhớ, dễ làm.

Cùng với lực lượng cơ sở, báo chí địa phương và các kênh thông tin chính thống của tỉnh đã tích cực tuyên truyền chủ trương, chính sách, phản ánh mô hình hay, cách làm hiệu quả, đồng thời tham gia đấu tranh với các thông tin sai trái trên internet, mạng xã hội. Đây là điều kiện quan trọng để thông tin chính thống không chỉ nằm trong văn bản, hội nghị, mà hiện diện thường xuyên hơn trong dòng thông tin hằng ngày của nhân dân. Những câu chuyện về phát triển nông nghiệp hàng hóa, xây dựng nông thôn mới, cải cách hành chính, bảo tồn bản sắc văn hóa, bảo vệ biên giới, giữ gìn an ninh trật tự nếu được thể hiện sinh động, gần gũi sẽ có sức lan tỏa lớn hơn nhiều so với lối tuyên truyền một chiều.

Thực tiễn tại tỉnh Sơn La cũng đặt ra không ít vấn đề. Trình độ tiếp cận công nghệ giữa các vùng, các nhóm dân cư còn chưa đồng đều. Người dân khu vực trung tâm thường sử dụng internet, điện thoại thông minh, dịch vụ số thuận lợi hơn so với một số địa bàn vùng sâu, vùng xa biên giới. Một bộ phận người cao tuổi, người chưa quen thao tác số, đồng bào sử dụng tiếng phổ thông hoặc ít tiếp cận nguồn tin chính thống vẫn dễ bị tác động bởi tin giật gân, đường link lạ, cuộc gọi giả danh, tin nhắn lừa đảo mạo danh cơ quan, tổ chức. Các đối tượng xấu thường khai thác chính những hạn chế ấy để phát tán thông tin sai lệch. Chúng lợi dụng vấn đề dân tộc, tôn giáo, đất đai, chính sách an sinh, đời sống dân sinh, công tác cán bộ hoặc một số vụ việc phát sinh ở cơ sở để gieo tâm lý nghi ngờ. Thủ đoạn thường không ồn ào ngay từ đầu. Có khi chỉ là lấy một sự việc có thật, bỏ đi bối cảnh, thêm vài chi tiết, gán ghép động cơ rồi đẩy lên mạng xã hội bằng mọi giọng điệu kích động. Nếu thông tin chính thống đến chậm, khó hiểu hoặc thiếu giải thích, người dân rất dễ tìm đến nguồn tin chưa được kiểm chứng. Khi đó, công tác tư tưởng gặp khó khăn hơn, bởi tin giả thường đánh vào cảm xúc trước sự thật được trình bày bằng lý lẽ.

Theo thông tin từ lực lượng chức năng, Sơn La đã phát hiện, xử lý nhiều trường hợp đăng tải, chia sẻ thông tin sai sự thật; yêu cầu gỡ bỏ nhiều nội dung vi phạm trên không gian mạng . Điển hình, vào ngày 30/6/2026, qua công tác quản lý an ninh trật tự trên môi trường mạng, Công an xã Púng Bánh đã xác minh và làm việc trực tiếp với đối tượng T.V.Q (trú tại địa phương). Đối tượng này đã có hành vi cung cấp, chia sẻ thông tin bịa đặt, gây hoang mang trong nhân dân và kích động bạo lực, vi phạm nghiêm trọng điểm d, khoản 1, Điều 101 Nghị định số 15/2020/NĐ-CP. Trước những lập luận sắc bén và chứng cứ rõ ràng từ lực lượng Công an cơ sở, đối tượng đã thừa nhận sai phạm, gỡ bỏ bài đăng và bị xử phạt vi phạm hành chính số tiền 7.500.000 đồng [8]. Ở mức độ nguy hiểm hơn, không gian mạng Sơn La còn đối mặt với các luận điệu xuyên tạc, chống phá có hệ thống từ bên ngoài. Mới đây nhất, trong tháng 7/2026, Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Công an tỉnh Sơn La) đã phối hợp với công an các xã, phường triệu tập làm việc với hơn 50 trường hợp có hành vi bình luận tiêu cực, chia sẻ thông tin chống phá của đối tượng phản động lưu vong Lê Trung Khoa và đồng bọn. Qua đấu tranh làm rõ, lực lượng chức năng đã giáo dục, răn đe 46 trường hợp; đồng thời ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính 4 trường hợp với tổng số tiền 30 triệu đồng . Những vụ việc nóng hổi này cho thấy tin giả, tin chưa kiểm chứng không chỉ là sai lệch thông tin đơn thuần, mà có thể tác động trực tiếp đến tâm trạng xã hội, an ninh trật tự ở cơ sở và niềm tin của nhân dân đối với thông tin chính thống.

 Những vụ việc này cho thấy tin giả, tin chưa kiểm chứng không chỉ là sai lệch thông tin đơn thuần, mà có thể tác động trực tiếp đến tâm trạng xã hội, an ninh trật tự ở cơ sở và niềm tin của nhân dân đối với thông tin chính thống. Một số cảnh báo liên quan đến giả mạo cán bộ, giả mạo cơ quan chức năng, lừa đảo trực tuyến, lợi dụng công nghệ AI deepfake cũng được cơ quan chức năng khuyến cáo. Những việc ấy cho thấy môi trường số không chỉ đặt ra yêu cầu bảo đảm an ninh mạng theo nghĩa kỹ thuật, mà còn tác động trực tiếp đến an ninh tư tưởng, trật tự xã hội và niềm tin của nhân dân.

Từ thực tiễn Sơn La có thể rút ra bài học kinh nghiệm là bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên môi trường số phải bắt đầu từ cơ sở.  Nếu cán bộ cơ sở nắm chắc tình hình, gần dân, sát dân, sử dụng được công nghệ và biết cách giải thích vấn đề bằng ngôn ngữ dễ hiểu, “khoảng trống thông tin” sẽ được thu hẹp. Ngược lại, nếu cơ sở lúng túng, né tránh, chậm phản hồi, thông tin sai lệch sẽ có thêm điều kiện lấn át. Một hướng đi cần tiếp tục phát huy là gắn chuyển đổi số với công tác dân vận và công tác tư tưởng. Các tổ chuyển đổi số cộng đồng không chỉ hướng dẫn thao tác kỹ thuật, mà còn có thể trở thành “cánh tay nối dài” trong tuyên truyền, cảnh báo, định hướng thông tin từ cơ sở. Phong trào “Bình dân học vụ số” được triển khai sát đặc thù từng địa bàn, sẽ góp phần nâng cao dân trí số, giúp người dân biết sử dụng công nghệ an toàn, biết kiểm chứng thông tin, nhận diện những dấu hiệu lừa đảo, giả mạo, xuyên tạc

Với phương châm “gần dân, sát dân, hiểu dân” một thông báo chính sách phải ngắn gọn, dễ hiểu. Một cảnh báo lừa đảo cần có ví dụ sát đời sống. Một vụ việc nhạy cảm cần được thông tin sớm, nói rõ phần đã xác minh và phần đang tiếp tục làm rõ. Khi thông tin chính thống đi vào đời sống bằng con đường gần gũi, kịp thời và có trách nhiệm, niềm tin xã hội sẽ được củng cố vững chắc hơn.

 Phát huy trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên

Trước hết, cán bộ, đảng viên phải có trách nhiệm bảo vệ sự thật. Bảo vệ sự thật không có nghĩa là né tránh, vấn đề khó càng không phải chỉ nhắc lại từng khẩu hiệu chung chung. Cùng với bảo vệ sự thật, cán bộ, đảng viên cần chủ động lan tỏa thông tin tích cực trên môi trường mạng góp phần làm cho gần hơn với đời sống.  Đấu tranh trên không gian mạng không đồng nghĩa với tranh cãi gay gắt, phản ứng nóng vội hoặc sử dụng từ ngữ cực đoan. Điều cần thiết là nhận diện đúng bản chất vấn đề, lựa chọn cách phản hồi phù hợp, cung cấp thông tin chính thống và giải thích bằng lý lẽ dễ hiểu.

Cán bộ, đảng viên phải tự nâng cao năng lực số của chính mình, đồng thời có khả năng hướng dẫn người dân những thao tác cần thiết để tự bảo vệ mình trên môi trường số. Đối với địa bàn miền núi, biên giới như Sơn La, vai trò của cán bộ cơ sở càng có ý nghĩa đặc biệt. Ở nhiều bản, tiểu khu, cán bộ xã, bí thư chi bộ, trưởng bản, công an viên, đoàn viên thanh niên và người có uy tín trong cộng đồng là điểm tựa thông tin gần nhất của nhân dân khi người dân chưa rõ về một chính sách, một vụ việc hay tin đồn đang lan truyền trên mạng, họ thường tìm đến những người mình tin cậy. Nếu đội ngũ này có bản lĩnh chính trị vững vàng, kỹ năng số tốt, phương pháp tuyên truyền phù hợp và sự am hiểu phong tục, ngôn ngữ, tâm lý cộng đồng, hiệu quả bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng sẽ được nâng lên ngay từ cơ sở.

 Xây dựng “hệ miễn dịch thông tin” cho xã hội

Đối với Sơn La, yêu cầu xây dựng “hệ miễn dịch thông tin” càng có ý nghĩa thiết thực. Đó là xây dựng cộng đồng có năng lực tự bảo vệ thông tin sẽ không dễ bị kích động bởi tin đồn, không vội chia sẻ nội dung chưa rõ nguồn, không bị thao túng bởi hình ảnh, âm thanh hoặc video giả mạo.

Đầu tiên phải nâng cao dân trí số. Dân trí số không chỉ là biết dùng điện thoại thông minh hay truy cập Internet. Điều quan trọng hơn là biết sử dụng công nghệ an toàn, biết tìm nguồn tin chính thống, nhận diện dấu hiệu lừa đảo, tự bảo vệ dữ liệu cá nhân và ứng xử có trách nhiệm trên mạng xã hội. Các chương trình tập huấn kỹ năng số, “Bình dân học vụ số”, hướng dẫn dịch vụ trực tuyến, cảnh báo lừa đảo cần được tổ chức thường xuyên, dễ hiểu, sát đời sống từng nhóm dân cư.

Việc xây dựng khả năng bảo vệ thông tin cũng như cần sự đồng hành của gia đình, nhà trường, đoàn thể và những người có uy tín trong cộng đồng. Thanh thiếu niên tiếp cận mạng xã hội thường xuyên, dễ bị cuốn theo xu hướng mới, nội dung ngắn, hình ảnh mạnh. Người cao tuổi dễ bị tác động bởi các hình thức lừa đảo trực tuyến, giả mạo người thân, giả mạo cơ quan chức năng. Đồng bào ở vùng sâu, vùng xa có thể gặp rào cản về ngôn ngữ, kỹ năng và điều kiện tiếp cận nguồn tin chính thống. Vì vậy, tuyên truyền kỹ năng số không thể làm chung chung, mà phải có trọng tâm phù hợp với từng nhóm đối tượng và địa bàn khác nhau.

Nâng cao hiệu quả “phủ xanh” không gian mạng

“Phủ xanh” không gian mạng là cách nói hình ảnh về việc làm cho thông tin tích cực, chính thống, nhân văn và có trách nhiệm chiếm ưu thế trong đời sống số. Tại Sơn La triển khai đồng bộ, phù hợp đặc thù miền núi, biên giới, đồng bào dân tộc thiểu số. Tiếp tục nâng cao nhận thức cấp ủy, tổ chức đảng, chính quyền, đoàn thể và đội ngũ cán bộ, đảng viên về công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên môi trường số phải được xem là nhiệm vụ thường xuyên, chủ động, không chỉ đặt ra khi có vụ việc phát sinh.

Cùng với nhận thức đúng, cần đổi mới mạnh mẽ phương thức truyền thông chính trị với phương châm” đúng, nhanh, dễ hiểu, dễ tiếp cận và có khả năng tương tác. Các cơ quan, đơn vị cần tăng cường sử dụng các video ngắn, đồ họa hình ảnh, hỏi – đáp chính sách, bản tin ngắn trên nền tảng số; diễn giải nội dung phức tạp bằng ngôn ngữ đời thường, gắn với ví dụ cụ thể ở địa phương. Tăng cường vai trò của Ban Chỉ đạo 35 các cấp, cơ quan tuyên giáo, công an, báo chí, đoàn thanh niên, hội phụ nữ, hội nông dân, tổ chuyển đổi số cộng đồng và đội ngũ cán bộ trẻ am hiểu công nghệ. Các lực lượng này cần được kết nối thành mạng lưới phối hợp, vừa phát hiện sớm thông tin xấu độc, vừa lan tỏa thông tin tích cực, vừa hướng dẫn người dân kỹ năng kiểm chứng. Ở cấp cơ sở, cần coi trọng vai trò của bí thư chi bộ, trưởng bản, người có uy tín, giáo viên, đoàn viên thanh niên trong tuyên truyền, định hướng thông tin trên môi trường số.

Công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên môi trường số không thể chỉ dừng ở nhiệm vụ “chống”, mà phải đặc biệt coi trọng nhiệm vụ “xây”: xây dựng thông tin tích cực, bồi đắp niềm tin xã hội, hình thành văn hóa số và nâng cao năng lực tự đề kháng của cộng đồng, góp phần xây dựng môi trường thông tin lành mạnh, củng cố khối đại đoàn kết các dân tộc, bảo đảm ổn định chính trị - xã hội và tạo nền tảng tinh thần cho phát triển bền vững./.

ThS. Vũ Văn Sơn, Trường Chính trị tỉnh Sơn La