Khu đô thị Đa mục tiêu và Khu đô thị Định cư tại phường Lĩnh Nam, Hà Nội vừa được khởi công, mở thêm hướng tiếp cận trong phát triển nhà ở: không chỉ tạo lập quỹ nhà mà còn gắn với hạ tầng, tái định cư, không gian công cộng và tổ chức lại không gian đô thị phía Nam Thủ đô.

Từ phát triển nhà ở đến tổ chức lại không gian đô thị

Việc triển khai Khu đô thị Đa mục tiêu và Khu đô thị Định cư tại phường Lĩnh Nam diễn ra trong bối cảnh Hà Nội đang đẩy mạnh thực hiện các chủ trương lớn về phát triển nhà ở, chỉnh trang và tổ chức lại không gian đô thị. Hai dự án được quy hoạch trong tổng thể phát triển ven sông Hồng, hướng tới hình thành quỹ nhà gắn với hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và các nhu cầu tái thiết đô thị.

Theo quy hoạch, Khu đô thị Đa mục tiêu có diện tích khoảng 169,5 ha, Khu đô thị Định cư khoảng 98 ha. Hai khu được bố trí liền kề, kết nối qua Đại lộ sông Hồng, đường xuyên tâm và đường ven sông. Khoảng 93 ha dành cho công viên bán ngập và công viên chuyên đề, cùng hệ thống hạ tầng xã hội và không gian công cộng.

Điểm đáng chú ý nằm ở cách các chức năng được đặt trong cùng một cấu trúc. Bên cạnh nhà ở là trường học, y tế, thương mại, công viên, giao thông và các công trình phục vụ đời sống. Đây là hướng tiếp cận khác với việc phát triển từng khu nhà ở riêng lẻ, sau đó mới bổ sung hạ tầng và dịch vụ.

Với quy mô khoảng 148.000 người, yêu cầu về tổ chức không gian sống vì thế cũng lớn hơn một dự án nhà ở thông thường. Bài toán đặt ra là làm sao để quỹ nhà mới đi cùng khả năng tiếp cận các dịch vụ thiết yếu, tạo lập một cộng đồng dân cư ổn định và có điều kiện phát triển lâu dài.

Định hướng này phù hợp với yêu cầu phát triển nhà ở của Hà Nội trong giai đoạn mới, khi nhu cầu về nhà ở không chỉ đến từ gia tăng dân số mà còn gắn với giãn dân, cải tạo đô thị, giải phóng mặt bằng và tái định cư. Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô, cùng Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm, đều đặt ra yêu cầu tổ chức lại không gian phát triển gắn với hạ tầng và những không gian đô thị mới.

Quỹ nhà tái định cư đi cùng quá trình tái thiết

Một ý nghĩa khác của dự án nằm ở việc chuẩn bị quỹ nhà phục vụ tái định cư trong tổng thể phát triển đô thị.

Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng là một trong những dự án lớn đang được Hà Nội triển khai, với phạm vi nghiên cứu khoảng 11.000 ha, gồm hệ thống giao thông, công viên, khu vui chơi, giải trí và các khu vực tái thiết đô thị. Quá trình này gắn với nhu cầu giải phóng mặt bằng và tổ chức lại dân cư trên một không gian rộng.

Theo thông tin được công bố, khoảng 200.000 người có thể bị ảnh hưởng, trong đó một bộ phận được bố trí tái định cư tại chỗ. Hà Nội xác định việc di dời phải gắn với yêu cầu hoàn thành khu tái định cư có hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội đồng bộ.

Trong bối cảnh đó, việc chủ động chuẩn bị quỹ nhà tái định cư có ý nghĩa không chỉ đối với tiến độ dự án hạ tầng mà còn với đời sống người dân. Tái định cư, nếu được đặt trong một khu đô thị có đầy đủ trường học, y tế, giao thông, dịch vụ và không gian công cộng, sẽ không chỉ là chuyển từ nơi ở cũ sang nơi ở mới, mà có thể trở thành một phần của quá trình ổn định cuộc sống và tái thiết đô thị.

Đáng chú ý, mô hình tại Lĩnh Nam không đặt khu đô thị Định cư như một không gian tách biệt. Hạ tầng và tiện ích được tổ chức theo hướng dùng chung, qua đó hạn chế sự khác biệt về điều kiện tiếp cận dịch vụ giữa các nhóm cư dân.

Đây cũng là điểm khiến câu chuyện của Lĩnh Nam rộng hơn bài toán bổ sung nguồn cung nhà ở: đó là cách Hà Nội chuẩn bị nơi ở mới cho người dân trong quá trình chuyển đổi không gian đô thị.

Đô thị ven sông phải tính đến khả năng thích ứng

Cùng với nhà ở và tái định cư, một yêu cầu quan trọng khác của khu vực Lĩnh Nam là mối quan hệ với sông Hồng

Theo định hướng quy hoạch, dự án dành tỷ lệ lớn diện tích cho cây xanh, công viên ven sông, mặt nước và các không gian có khả năng điều tiết nước. Gần 149 ha được dành cho cây xanh và công viên, tương đương khoảng 40% diện tích toàn khu.

Cách tiếp cận được giới thiệu là tôn trọng địa hình, dòng chảy và hệ sinh thái ven sông. Các giải pháp như công viên bán ngập, hồ điều hòa, vùng trũng sinh thái, hạ tầng xanh và vật liệu thấm nước được tính toán để tăng khả năng thích ứng của đô thị.

Phương án phân tầng cao độ kết hợp công trình có cột thoáng cũng được nghiên cứu nhằm hạn chế cản trở dòng chảy. Các không gian phía dưới có thể được sử dụng linh hoạt theo điều kiện thời tiết, vừa phục vụ sinh hoạt cộng đồng khi bình thường, vừa tham gia điều tiết nước khi mực nước dâng.

Điều này cho thấy một hướng tiếp cận đang được đặt ra trong phát triển đô thị ven sông: không chỉ khai thác lợi thế cảnh quan, mà phải tính toán ngay từ quy hoạch về an toàn, thoát nước, môi trường và khả năng thích ứng với tự nhiên.

Từ một dự án đến bài toán dài hạn của Hà Nội

Sau dấu mốc khởi công, điều được quan tâm không còn chỉ là quy mô dự án mà là khả năng hiện thực hóa những mục tiêu đặt ra trong quy hoạch.

Từ ngày 18/8, phương án Quy hoạch chi tiết Khu đô thị Đa mục tiêu, Khu đô thị Định cư và một phần cụm công viên tại bãi sông phường Lĩnh Nam đã được công khai để lấy ý kiến các cơ quan, tổ chức và cộng đồng dân cư liên quan. Thời gian lấy ý kiến được thực hiện theo quy định của pháp luật về quy hoạch đô thị và nông thôn.

Đây là bước tiếp theo để hoàn thiện quy hoạch, đồng thời tạo điều kiện để những vấn đề liên quan trực tiếp đến đời sống người dân được tiếp tục xem xét trong quá trình triển khai.

Với Lĩnh Nam, giá trị của dự án vì thế không chỉ nằm ở việc hình thành thêm một khu đô thị mới. Quan trọng hơn là cách quỹ nhà được đặt cùng với hạ tầng, tái định cư, sinh kế, không gian xanh và yêu cầu thích ứng với sông Hồng.

Nếu được triển khai đúng định hướng, mô hình này có thể góp phần cụ thể hóa chủ trương phát triển nhà ở gắn với tổ chức lại không gian đô thị của Hà Nội; đồng thời tạo thêm cơ sở để người dân được hưởng điều kiện sống đồng bộ hơn trong quá trình Thủ đô mở rộng không gian phát triển về phía Nam.