Vướng từ cơ chế, khó ở cơ sở

Phân cấp, phân quyền được kỳ vọng tạo sự chủ động cho chính quyền địa phương để giải quyết công việc đáp ứng yêu cầu thực tiễn, phát huy hiệu quả nguồn lực và nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp. Tuy nhiên, quyền chủ động chỉ có thể phát huy khi đi cùng quy định rõ ràng, quy trình thực hiện cụ thể và cơ chế phân bổ, sử dụng nguồn lực phù hợp.

Nếu nhiệm vụ được giao nhưng căn cứ triển khai chưa đầy đủ, địa phương dù có nhu cầu, có quyết tâm cũng khó chuyển hóa chủ trương thành những chương trình, dự án cụ thể.

Tại xã Xuân Phú, nhu cầu chủ động triển khai các đề tài, dự án khoa học và công nghệ phục vụ phát triển địa phương là rất lớn như: cải cách hành chính, quản lý đất đai, xây dựng.... Đây không chỉ là cơ hội ứng dụng tiến bộ khoa học vào thực tiễn, mà còn giúp chính quyền cơ sở chủ động tìm kiếm giải pháp cho những vấn đề phát sinh tại địa bàn như tranh chấp đất đai, trật tự xây dựng...

Ông Lại Thế Thông, Chủ tịch HĐND xã Xuân Phú cho rằng, khi chưa có đầy đủ hướng dẫn, quy trình và quy định làm căn cứ thực hiện, việc triển khai các nhiệm vụ, nhất là những dự án sử dụng ngân sách nhà nước, vẫn gặp nhiều trở ngại.

“Các địa phương cấp xã, phường rất mong muốn được thực hiện các đề tài, dự án khoa học để chủ động triển khai. Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa có hướng dẫn cụ thể. Các đề tài, dự án khoa học hầu như tập trung ở thành phố, còn các xã, phường chúng tôi chưa thực hiện được do chưa có hướng dẫn, chưa có quy trình . Vì vậy, việc triển khai bằng ngân sách nhà nước thực sự rất khó, liên quan đến tiến độ giải ngân.”

Từ thực tế này có thể thấy, điểm nghẽn không chỉ nằm ở việc thiếu căn cứ để thực hiện nhiệm vụ cụ thể, mà còn ảnh hưởng đến khả năng chủ động của chính quyền cơ sở trong tổ chức triển khai và sử dụng nguồn lực. Khi quy trình chưa rõ, trách nhiệm chưa được hướng dẫn cụ thể, việc thực hiện dễ chậm trễ, còn nguồn lực đã bố trí cũng khó phát huy hiệu quả như kỳ vọng.

Bên cạnh yêu cầu tháo gỡ những vướng mắc về cơ chế, việc vận hành chính quyền cơ sở trong mô hình mới cũng đòi hỏi đổi mới phương thức quản lý. Khối lượng công việc ngày càng lớn, yêu cầu giải quyết thủ tục nhanh chóng, minh bạch và thuận tiện hơn khiến việc ứng dụng công nghệ, khai thác dữ liệu... một trong những công cụ quan trọng để nâng cao hiệu quả điều hành.

Ông Ngô Hồng Khang, Chủ tịch UBND phường Bình Phước cho rằng, chuyển đổi số được xác định là một trong những hướng đi nhằm đổi mới cách làm việc, nâng cao hiệu quả cải cách hành chính và phục vụ người dân, doanh nghiệp tốt hơn.

“Đẩy mạnh chuyển đổi số, lấy dữ liệu và công nghệ làm nền tảng nâng cao hiệu quả cải cách hành chính. Chúng tôi cũng xác định chỉ số ứng dụng công nghệ thông tin là một trong những phương thức để thay đổi cách làm việc.”

Đổi mới phương thức vận hành là yêu cầu cần thiết, nhưng để chính quyền cơ sở thực sự phát huy tính chủ động, nỗ lực từ địa phương cần được hỗ trợ bằng cơ chế rõ ràng, hướng dẫn kịp thời và sự phối hợp thông suốt giữa các cơ quan chuyên môn. Đây cũng là cơ sở để nhìn nhận đầy đủ hơn những khó khăn phát sinh trong quá trình phân cấp, phân quyền và tổ chức thực hiện nhiệm vụ.

Hoàn thiện cơ chế, khơi thông nguồn lực

Tháo gỡ điểm nghẽn cần bắt đầu từ việc xác định đúng nguyên nhân. Bên cạnh những khó khăn liên quan đến quy định, hướng dẫn và quy trình thực hiện, tiến độ triển khai nhiệm vụ còn phụ thuộc vào công tác chuẩn bị hồ sơ, hoàn thiện thủ tục và tính chủ động của từng cơ quan, đơn vị.

Vì vậy, vai trò của các sở, ngành không chỉ là hướng dẫn chuyên môn, mà còn phải phối hợp rà soát, nhận diện vướng mắc và tham mưu giải pháp phù hợp với thẩm quyền.

Theo ông Phạm Văn Trinh, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP. Đồng Nai, năm 2026 là năm đầu triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, sau sắp xếp đơn vị hành chính, địa phương đẩy mạnh phân cấp nhiệm vụ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cho cấp xã.

Trong khi nhiều quy định về ngân sách nhà nước, đầu tư công và đấu thầu được ban hành, bổ sung trong thời gian ngắn, một số đơn vị, địa phương chưa thực sự chủ động trong việc chuẩn bị hồ sơ và hoàn thiện thủ tục.

“UBND thành phố đã có văn bản nhắc nhở, giao cho các đơn vị, địa phương khẩn trương rà soát tình hình thực hiện giải ngân vốn được giao, báo cáo đầy đủ nguyên nhân đối với các nhiệm vụ, dự án chậm triển khai, giải ngân thấp và chủ động đề xuất giải pháp giải quyết vướng mắc.”

Như vậy, bên cạnh việc tiếp tục hướng dẫn, tháo gỡ những khó khăn phát sinh, yêu cầu đặt ra là phải nâng cao tính chủ động và trách nhiệm thực thi của từng đơn vị. Các địa phương cần rà soát tiến độ, xác định rõ nguyên nhân chậm tiến độ triển khai; các sở, ngành tăng cường phối hợp, tham mưu điều chỉnh, bố trí nguồn vốn phù hợp, bảo đảm nhiệm vụ được giao có thể thực hiện đúng quy định và đạt hiệu quả.

Từ câu chuyện của lĩnh vực khoa học và công nghệ, vấn đề rộng hơn được đặt ra là làm thế nào để việc phân cấp, phân quyền không dừng lại ở giao nhiệm vụ, mà thực sự tạo điều kiện cho cấp dưới chủ động thực hiện. Muốn vậy, thẩm quyền phải được xác định rõ, quy trình phối hợp phải thông suốt, trách nhiệm của từng cấp, từng ngành phải cụ thể; đồng thời, những vướng mắc vượt thẩm quyền cần được tiếp nhận và xử lý kịp thời, tránh để cơ sở lúng túng hoặc chờ đợi kéo dài.

Ở cấp điều hành, đây cũng là yêu cầu gắn trực tiếp với việc hoàn thiện thể chế và tổ chức vận hành bộ máy chính quyền địa phương hai cấp. Khi chức năng, nhiệm vụ giữa các cấp, các ngành chưa được phân định rõ hoặc quy định phối hợp còn chồng chéo, việc giải quyết công việc có thể bị kéo dài, ảnh hưởng đến tiến độ triển khai nhiệm vụ và hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Bà Nguyễn Thị Hoàng, Phó Chủ tịch UBND TP. Đồng Nai nhấn mạnh:

“Hoàn thiện thể chế, quy chế làm việc, quy trình phối hợp phù hợp với mô hình chính quyền đô thị. Bảo đảm phân định rõ chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền giữa các cấp, các ngành, khắc phục triệt để tình trạng chồng chéo, đùn đẩy. Lấy người dân làm trung tâm và lấy sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp làm thước đo hiệu quả.”

Phân cấp, phân quyền chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi việc giao nhiệm vụ đi đôi với thẩm quyền, hướng dẫn rõ ràng, nguồn lực phù hợp và trách nhiệm thực thi cụ thể. Do đó, cùng với việc hoàn thiện cơ chế, các cấp chính quyền cần chủ động phối hợp, kịp thời tháo gỡ vướng mắc, tăng cường kiểm tra tiến độ và nâng cao trách nhiệm giải trình trong quá trình thực hiện.

Khi những điểm nghẽn từ thể chế từng bước được tháo gỡ, chính quyền cơ sở sẽ có thêm điều kiện phát huy tính chủ động, nguồn lực được sử dụng hiệu quả hơn và bộ máy vận hành thông suốt hơn. Đây là nền tảng quan trọng để TP. Đồng Nai nâng cao hiệu quả quản trị, cải thiện chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp và tạo thêm động lực cho phát triển trong giai đoạn mới./.

Lưu Sơn/VOV TPHCM