Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến về dự thảo Thông tư ban hành Quy chế tổ chức và hoạt động của trường THTP chuyên với nhiều điểm mới. Trong đó, nội dung được quan tâm nhất trong dự thảo Quy chế là đề xuất bỏ thi lớp 10 chuyên theo từng môn và tổ chức lớp chuyên theo khối. Nhiều phụ huynh và giáo viên cho rằng, cần cân nhắc kỹ lưỡng để không bỏ sót học sinh có năng khiếu chuyên biệt và việc đổi mới thi tuyển cần có lộ trình chuyển tiếp phù hợp, tránh gây xáo trộn cho người học. 

Dự thảo Thông tư ban hành Quy chế tổ chức và hoạt động của trường THTP chuyên của Bộ Giáo dục và Đào tạo có nhiều điểm mới, trong đó đáng chú ý là đề xuất thay đổi về cách tuyển sinh và tổ chức lớp học. Theo đó, các lớp chuyên được tổ chức theo ba khối, gồm Khoa học Tự nhiên (gồm các môn Toán, Vật lí, Hóa học, Sinh học, Tin học); khối Khoa học xã hội (gồm các môn Ngữ văn, Lịch sử, Địa lí) và khối Ngoại ngữ, thay vì lớp chuyên đơn môn như hiện nay. 

Thay đổi này kéo theo điều chỉnh ở khâu tuyển sinh đó là các trường chuyên sẽ tuyển lớp 10 theo tổ hợp môn thay vì đơn môn. Trong đó, học sinh dự tuyển khối Khoa học tự nhiên thi Toán nâng cao, Ngữ văn và bài đánh giá năng lực đọc hiểu khoa học tự nhiên; khối Khoa học xã hội thi Ngữ văn nâng cao, Toán và bài đánh giá năng lực đọc hiểu khoa học xã hội; khối Ngoại ngữ thi Toán, Ngữ văn và bài thi ngoại ngữ. Cách tính điểm của các bài thi cũng có sự thay đổi, đó là bài thi Toán, Ngữ văn (không phải bài thi nâng cao) sử dụng đề thi chung của Sở Giáo dục và Đào tạo trong kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10; điểm bài thi nâng cao, bài thi ngoại ngữ được tính hệ số tối thiểu là 2.

Thông tư dự kiến có thể được áp dụng từ năm học 2027-2028. Trường chuyên chưa bảo đảm điều kiện được áp dụng từ năm học 2028-2029.

Ngay sau khi dự thảo Thông tư được công bố đã gây tranh luận sôi nổi trên các diễn đàn giáo dục, trong đó phần nhiều phụ huynh bày tỏ bất ngờ, lo lắng, thậm chí bức xúc trước những dự kiến thay đổi này.

"Thi vào trường chuyên, các con sẽ phải đã phải chuẩn bị từ rất sớm. Không phải hai năm đâu, thậm chí là ba, bốn năm. Như gia đình tôi có định hướng sau này con tôi sẽ thi vào Y và tôi quyết định cho cháu học Hóa từ sớm để thi vào chuyên Hóa, lớp 6 tôi đã cho cháu đi học thêm Hóa rồi. Bây giờ dự thảo là thi vào trường chuyên là sẽ thi môn Toán nhân nhân hệ số 2 và Khoa học tự nhiên, mà con lại học mỗi môn Hóa, có nghĩa là khi mà con thi vào chuyên là con rất là bất lợi so với các bạn chuyên Toán. Bây giờ mà thi thì đánh đồng giữa là thi Lý, Hóa, Sinh và Toán, như vậy thì những bạn chỉ ôn Toán chuyên thôi là chắc chắn các bạn đánh bật những bạn ôn Hóa như con tôi ra". Chị Nguyễn Thị Thanh Nga ở phường Phủ Lý, tỉnh Ninh Bình bức xúc.

Do phụ huynh và học sinh đã xây dựng kế hoạch học tập dài hạn, đầu tư đáng kể thời gian, công sức và kinh phí, nên nếu phương thức tuyển sinh mới được áp dụng ngay trong kỳ tuyển sinh năm học 2027–2028, học sinh sẽ rất khó khăn khi phải điều chỉnh kế hoạch ôn tập sang hướng bài thi đánh giá năng lực theo khối. Phần lớn ý kiến của phụ huynh đề nghị nếu có thay đổi phải có lộ trình, không để học sinh và phụ huynh hoang mang, không để học sinh “trở tay không kịp”. Chị Vũ Thị Phin, ở xã Vụ Bản, tỉnh Ninh Bình nêu quan điểm:

"Rất nhiều các chuyên khác như chuyên Lý, chuyên Hóa, chuyên Sinh, chuyên Sử, chuyên Địa chẳng hạn, các con cũng đã phải đầu tư thời gian để học chuyên sâu về môn đấy để chuẩn bị cho kỳ thi. Bây giờ thay đổi thì phải có lộ trình ví dụ 1 năm 2 năm, chứ không phải đùng một cái thay đổi như vậy, còn có 6 tháng nữa thi, ảnh hưởng đến các con. Con nhà mình là chuyên Lý thì cháu bảo là như thế này rất là bất công cho bọn con. Vì nếu như các bạn chuyên Toán, chuyên Văn thì hệ số 2 môn Văn môn Toán thì các bạn ấy gần như đã đi được một nửa lộ trình rồi. Còn lại các cháu không học về Toán nâng cao để làm được những đề nâng cao để thi chuyên mà “chọi” được với các bạn chuyên Toán."

Từ thực tế hoạt động của trường THPT chuyên hiện nay, nhiều giáo viên cũng cho rằng, phương án xét tuyển theo tổ hợp môn làm mất đi vai trò, vị trí và chức năng đào tạo học sinh có năng khiếu chuyên biệt của trường chuyên. Theo thầy Phan Đình Trình, Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn, tỉnh Quảng Trị, việc tuyển sinh theo tổ hợp môn sẽ khiến học sinh không phát huy được môn học sở trường của mình trong quá trình thi vào trường THPT chuyên, đồng thời cũng gia tăng áp lực, căng thẳng do học sinh phải học nhiều môn: 

"Bộ giải thích là việc mà thi theo tổ hợp làm cho học sinh đỡ phải áp lực thi cử hơn, thì tôi nghĩ điều đó là không đúng, là vì đã thi vào trường chuyên thì phải có sự cạnh tranh. Bình thường các cháu chỉ học hai môn Toán, Văn cơ bản và tập trung ôn môn chuyên của mình để thi vào trường chuyên. Thì bây giờ với phương án tổ hợp, buộc học sinh phải tăng cường học hai môn Toán, Văn nâng cao. Trong lúc đó, đó không phải là lợi thế của các em. Đồng thời, nếu phải thi nhiều môn trong tổ hợp thì các em buộc phải luyện thi nhiều môn hơn và như vậy vô tình chúng ta lại tạo áp lực học tập, thi cử, ôn tập lên học sinh."

Nhà giáo Trần Trung Hiếu (Trường THPT chuyên Phan Bội Châu, tỉnh Nghệ An) cho rằng, chính sách giáo dục phải mang tính dự liệu, đánh giá kỹ, không nên thay đổi bất ngờ. Bởi trường THPT chuyên không đơn thuần là một mô hình trường học có chất lượng đầu vào cao mà còn là môi trường phát hiện, tuyển chọn, bồi dưỡng và phát triển năng lực của những học sinh có năng khiếu; là nơi đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, góp phần phát hiện và nuôi dưỡng nhân tài cho đất nước. Vì vậy, mọi thay đổi về quy chế tổ chức và hoạt động của trường chuyên cần được cân nhắc trên nhiều phương diện, không thể chỉ nhìn từ góc độ quản lý hành chính:

"Chúng tôi ủng hộ công cuộc đổi mới nhưng không có nghĩa là đường đột, không có nghĩa là thiếu cơ sở về mặt thực tiễn. Dự thảo Bộ đưa ra lấy ý kiến là phương án không có tính khả thi và sẽ triệt tiêu yếu tố người tài đối với các trường chuyên và thực ra là làm khó cho các Sở Giáo dục và Đào tạo và làm khó cho các trường chuyên trên toàn quốc, đến phụ huynh, đến học sinh. Vì vậy Bộ Giáo dục và Đào tạo cần phải nghiêm túc rà soát và chỉnh sửa hợp lý. Cái gì cũng phải có lộ trình, phát hiện và bồi dưỡng nhân tài thì phải có một lộ trình và phải phát hiện từ sớm, từ xa chứ không phải là làm theo kiểu chụp giật". Thầy Trần Trung Hiếu nêu rõ.

Nhiều phụ huynh, giáo viên và chuyên gia cho rằng, một phương án đổi mới có thể hợp lý về mục tiêu nhưng vẫn tạo ra khó khăn nếu người học không có đủ thời gian chuyển tiếp. Những thay đổi ảnh hưởng trực tiếp đến chiến lược học tập dài hạn cần được công bố đủ sớm, có đánh giá tác động và quy định áp dụng phù hợp với từng khóa học sinh... Trước những ý kiến trái chiều, Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết sẽ tiếp tục đánh giá tác động, lấy ý kiến các địa phương, nhà trường và cơ sở giáo dục đại học./.