Triển lãm gồm 7 tác phẩm nghệ thuật do nhà nghiên cứu, nghệ sĩ thị giác Hà Lan Pauline Oosterhoff cùng các cộng sự thực hiện, sử dụng nhiều chất liệu quen thuộc như gốm Bát Tràng, lụa, kim loại, gỗ, giấy bồi và vàng mã. Đáng chú ý là những phiến gốm lưu dấu lưng phụ nữ, gợi lên những gánh nặng và tổn thương mà họ phải âm thầm mang theo. Trong quá trình đồng sáng tạo, 16 phụ nữ thuộc nhiều ngành nghề khác nhau đã cùng tạo nên những chiếc lưng gốm và chiếc bát mang dấu ấn riêng.         

     Ở một không gian khác, chiếc bát tưởng niệm kích thước lớn được làm từ giấy bồi trở thành điểm nhấn của triển lãm. Trên đó là tên 346 phụ nữ tử vong trong các vụ việc liên quan đến bạo lực trên cơ sở giới, được nhóm nghiên cứu ghi nhận qua báo chí trong giai đoạn 2018–2024. Mỗi cái tên gợi nhắc một cuộc đời, một số phận và nỗi đau vẫn còn ở lại với những người thân. 

      Để có được những câu chuyện phía sau các tác phẩm, nhóm nghiên cứu đã trải qua quá trình tiếp cận các gia đình nạn nhân với nhiều trở ngại.

      TS. Bác sĩ Hoàng Tú Anh, Giám đốc Trung tâm Sáng kiến Sức khỏe và Dân số, Chủ tịch Mạng lưới Phòng ngừa và Ứng phó Bạo lực trên cơ sở giới tại Việt Nam, chia sẻ: “Chúng tôi tiếp cận các gia đình vô cùng khó khăn. Rất nhiều người từ chối. Có lẽ do nỗi đau rất lớn, người ta không muốn nhắc đến. Rồi có những trường hợp người ta sẵn sàng nói chuyện nhưng người ta mất niềm tin. Có trường hợp, họ tin chắc chắn rằng con mình bị giết hại. Nhưng suốt một thời gian đấu tranh khi không đạt được công lý, họ mất niềm tin và không muốn nói về câu chuyện này nữa. Mục đích khi chúng tôi tổ chức trưng bày này là mong mọi người thấy, câu chuyện này không chỉ xảy ra trong gia đình mình mà nó là câu chuyện của rất nhiều người. Và họ sẽ dũng cảm hơn trong việc nói ra. Chúng tôi cũng mong muốn làm sao có thể tạo một nhóm để chính những gia đình đã mất người thân này, họ có thể kết nối với nhau, có thể chia sẻ với nhau, sẽ làm cho nỗi đau được vơi đi.”

    Không chỉ dừng lại ở việc trưng bày các tác phẩm, triển lãm còn dành không gian để người xem trực tiếp tham gia và gửi gắm cảm xúc của mình. Với sắp đặt tương tác “Đưa cô ấy theo”, mỗi khách tham quan nhận một tấm thẻ ghi tên, tuổi và nơi nạn nhân bị sát hại.

    Họ mang theo tấm thẻ trong suốt hành trình, tìm tên người phụ nữ ấy trên chiếc bát lớn, rồi viết lời ước nguyện trước khi treo thẻ tại không gian “Cho người đã đi, cho người ở lại”. Những hình tượng ngựa, voi, rồng bằng vàng mã ở đây gợi nhắc một nghi thức tiễn biệt, như lời tưởng nhớ và sẻ chia gửi đến những người đã khuất cùng gia đình họ.       

    Bước vào không gian ấy, lắng nghe những câu chuyện được kể lại qua từng tác phẩm, nhiều khách tham quan không khỏi xúc động. Bạn Nguyễn Trung Anh, phường Bách Khoa chia sẻ: “Tôi ấn tượng nhất ở hai ý tưởng: hình tượng cái bát và hình tượng tấm lưng. Cái bát thì nó gần gũi và dễ hiểu hơn, nhưng tấm lưng, họ đưa hình ảnh tấm lưng lên để nói về những gánh nặng mà người phụ nữ đang phải chịu đựng. Qua đó, tôi muốn triển lãm này được lan toả và mong rằng mọi người sẽ nhận thức được những sự bất công mà người phụ nữ đang chịu đựng và đưa ra những biện pháp phù hợp nhất để bảo vệ.”    

       Với bạn Trần Minh Kỳ, phường Thanh Liệt, Hà Nội, triển lãm mang đến nhiều thông điệp ý nghĩa: “Khi đến triển lãm, lắng nghe lời kể từ nạn nhân hay chứng kiến những câu chuyện này, em thấy man mác buồn và đồng cảm với nỗi đau của họ. Em tự nhủ rằng mình sẽ quan tâm hơn đến người thân trong gia đình, cố gắng lắng nghe và nếu có xảy ra những sự việc như thế này thì mình có thể hành động để bảo vệ họ, ngăn chặn những điều xấu xảy ra.”   

     "Một Bát Thương” mở ra một cách lắng nghe khác về bạo lực trên cơ sở giới. Đó không chỉ là câu chuyện của những người đã mất hay nỗi đau của từng gia đình, mà còn là vấn đề cần được cộng đồng nhận diện và cùng hành động. Bởi phía sau mỗi câu chuyện là một lời nhắc nhở về quyền được sống an toàn, được tôn trọng và bảo vệ của mỗi người phụ nữ. Triển lãm “Một Bát Thương” mở cửa miễn phí từ nay đến hết ngày 30/11 tại Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam, Hà Nội.

                                                                                                                       Thuỷ Tiên/VOV1