Nhìn từ thực tế nhiều mùa lễ hội đầu xuân cho thấy, cùng với sự gia tăng nhanh chóng về số lượng người tham gia là áp lực ngày càng lớn đối với môi trường và hệ sinh thái tại các khu di tích. Rác thải sinh hoạt, đồ lễ, chai nhựa, túi ni-lông… xuất hiện dày đặc tại nhiều điểm hành lễ, trong khi công tác thu gom, xử lý ở một số nơi vẫn chưa theo kịp thực tế. Không ít lễ hội chỉ tập trung vào phần nghi lễ, tổ chức không gian sinh hoạt tín ngưỡng, mà chưa thực sự coi bảo vệ môi trường là một nội dung xuyên suốt, lâu dài. Thực trạng này đặt ra yêu cầu phải nhìn nhận rõ những nguyên nhân, hạn chế và trách nhiệm của các bên liên quan trong công tác bảo vệ môi trường lễ hội.
Trước những tác động tiêu cực đến cảnh quan và môi trường lễ hội, thời gian qua, Nhà nước đã ban hành nhiều quy định, văn bản nhằm siết chặt công tác quản lý lễ hội gắn với bảo vệ môi trường. Các yêu cầu về giảm thiểu rác thải, bảo đảm vệ sinh môi trường, giữ gìn hệ sinh thái tự nhiên tại khu di tích ngày càng được nhấn mạnh. Tuy nhiên, từ chủ trương đến thực tiễn vẫn còn khoảng cách nhất định. Việc triển khai ở cơ sở, sự phối hợp giữa các ngành, cũng như trách nhiệm của ban tổ chức lễ hội vẫn là những vấn đề cần được làm rõ để chính sách đi vào cuộc sống.
Bảo vệ môi trường lễ hội không thể chỉ trông chờ vào lực lượng thu gom hay ban tổ chức, mà cần sự thay đổi từ chính hành vi của mỗi người dân, du khách khi tham gia lễ hội. Ý thức bỏ rác đúng nơi quy định, hạn chế sử dụng đồ nhựa dùng một lần, thực hành nếp sống văn minh khi đi lễ… chính là yếu tố quyết định sự bền vững của môi trường lễ hội. Khi cộng đồng cùng tham gia, môi trường lễ hội không chỉ được cải thiện trước mắt, mà còn góp phần gìn giữ lâu dài không gian văn hóa, tâm linh của di tích.
Từ thực tiễn tổ chức lễ hội và những áp lực môi trường đặt ra, yêu cầu cấp thiết hiện nay là xây dựng các giải pháp đồng bộ, lâu dài nhằm bảo vệ môi trường và hệ sinh thái lễ hội. Không chỉ dừng lại ở các biện pháp tình thế trong mùa lễ hội, mà cần hình thành cơ chế quản lý ổn định, gắn trách nhiệm cụ thể cho từng chủ thể. Đồng thời, việc lồng ghép bảo vệ môi trường vào nội dung, không gian và cách thức tổ chức lễ hội sẽ góp phần xây dựng hình ảnh lễ hội văn minh, an toàn và bền vững.
Theo PGS.TS Nguyễn Thế Chinh, Phó chủ tịch Hội Kinh tế môi trường Việt Nam, khi những quy định về bảo vệ môi trường đã có rồi mà người dân vẫn không chấp hành thì phải xử lý theo quy định của pháp luật: "Trong trường hợp mà người ta đã nói rồi, người ta hiểu rồi mà vẫn không chấp hành thì trường hợp ấy lại phải xử lý theo quy định của luật pháp, nhưng trước khi làm cái đó thì người ta hiểu rằng đấy là trách nhiệm, ý thức của mình. Nói tóm lại là trước khi đi lễ hội thì du khách phải biết rồi tức là tôi đi xuống đấy có mấy vấn đề, ý thức những việc làm. Những việc đấy thì phải là chủ của lễ hội đó làm để tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho người dân. Đấy là vấn đề quan trọng đối với mỗi cá nhân".
Bình luận