Tỉnh Sơn La nhiều năm nay vẫn được biết đến là một trong những địa bàn trọng điểm về ma túy của cả nước. Có thời điểm, địa phương này có gần 6.500 người nghiện có hồ sơ quản lý; mỗi năm, hàng nghìn người bị bắt giữ vì tham gia buôn bán, vận chuyển, tàng trữ, sử dụng các chất ma túy. Hệ lụy là nhiều gia đình tan nát, đói nghèo đeo đẳng; an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội bị ảnh hưởng, gây cản trở quá trình phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Nhằm từng bước ngăn chặn, đẩy lùi, tiến tới quét sạch ma túy ra khỏi cuộc sống cộng đồng, những năm qua, Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh Sơn La đã ban hành nhiều chỉ thị, Nghị quyết; huy động cả hệ thống chính trị cùng vào cuộc, nỗ lực triển khai nhiều giải pháp, song đến nay, kết quả đạt được chưa như mong muốn, khi tỷ lệ tái nghiện còn cao; các điểm, tụ điểm, đường dây tội phạm chưa được giải quyết căn bản và triệt phá hiệu quả; số địa bàn được chuyển hóa còn thấp, chưa bền vững, nhiều địa bàn đã tái phức tạp trở lại…

Để “xây” những bản làng không ma túy giữa đại ngàn, phấn đấu đến năm 2030 ra khỏi diện trọng điểm về ma túy của cả nước, từ đó giúp người dân yên tâm lao động sản xuất, phát triển kinh tế, rất cần sự quyết tâm hành động thường xuyên, liên tục, quyết liệt hơn nữa từ các cấp, ngành và mỗi người dân; đặc biệt là cần những “quyết sách” lớn, phù hợp. Đây chính là nội dung trong Loạt phóng sự “Sơn La: “Xây” những bản không ma túy giữa đại ngàn” của nhóm phóng viên VOV Tây Bắc.

Bài 1:  “Ma túy và những hệ lụy đau thương”.

                    ------------------------

 "Hàng ngày con ở nhà trông nhà thôi; con cũng rất thích đi học nhưng không được đi"

Bé Vàng Thị Loan, hơn 7 tuổi ở bản Pa Cốp, xã Vân Hồ, tỉnh Sơn La có một tuổi thơ buồn tủi khi bố bị đi tù vì mua bán ma túy, mẹ bỏ đi lúc em còn bé, em và anh trai phải ở với ông bà và người thân. Chính vì lẽ đó, em rất rụt rè và không thích tiếp xúc với người lạ. Gần 2 năm nay, bố ra tù rồi lấy vợ khác, em về sống cùng với bố và mẹ kế, nhưng khoảng cách tình cảm giữa em và mẹ kế vẫn rất xa. Đặc biệt, do cha mẹ ly tán, không có giấy khai sinh nên hơn 7 tuổi mà em vẫn chưa được đi học.

"Mình lấy chồng được 1 năm thì gia đình tan tác hết. Bây giờ chồng mình bị thế, 1 mình mình nuôi 4 đứa con rất khổ".

Nước mắt chị Tráng Thị Say, cùng bản Pa Cốp, xã Vân Hồ cứ trực chào. Tiếng khóc nghẹn lại khi chị chia sẻ về hoàn cảnh của mình. Về Pa Cốp làm dâu, vợ chồng sinh được 4 đứa con, cuộc sống tưởng êm đềm, nhưng rồi chồng chị là Giàng A Nếnh “dính” vào ma túy rồi nghiện lúc nào không hay. 2 năm nay, anh Nếnh được chính quyền địa phương đưa đi cai nghiện tập trung, 1 mình chị gồng gánh nuôi các con khôn lớn. “Gánh” 4 đứa đang độ tuổi ăn học thật không dễ dàng; nhiều đêm, chị khóc đến vơi cạn nước mắt vì tủi cực; và rồi, cậu con trai lớn mới hết lớp 8 đã phải bỏ học vì gia đình quá khó khăn:

"Mình suốt ngày đi làm thuê thôi. Lúc nào làm xong nương của mình thì chạy đi làm thuê 1 -2 ngày để kiếm mấy trăm để con mang đi học đủ 1 tuần. Xong mẹ lại về làm nương nhà 3-4 ngày, đến thứ 5, thứ lại đi làm thuê kiếm mấy trăm cho con có tiền đi học".

Không chỉ gia đình bé Loan và chị Say, tại bản Pa Cốp còn nhiều gia đình khác cũng tan nát vì ma túy. Bí thư Chi bộ, trưởng bản Vàng A Dê cho biết, bản Pa Cốp hầu hết là đồng bào Mông sinh sống; bản có 208 hộ, gần 1.200 nhân khẩu thì hiện có tới 17 người đang chấp hành án phạt tù, 1 người đang bị truy nã đều liên quan đến các hành vi mua bán, tàng trữ, sử dụng trái phép chất ma túy; một số người khác thì đang đi cai nghiện ma túy. Đói nghèo, thất học, nhiều gia đình tan vỡ…, tất cả đều do ma túy.

"Nhiều hộ cuộc sống khó khăn lắm vì buôn bán ma túy với nghiện ma túy, bản giờ còn tới 47 hộ nghèo. Bản cũng có nhiều hộ di cư tự do đến không có đất ở, không có đất làm ăn, không được đi học, con cái không hiểu biết lấy vợ, lấy chồng sớm chưa biết chăm lo cho cuộc sống, chăm sóc cho con cái, không có việc làm... nói chung khó khăn đủ đường".

Khi nhắc đến thực trạng ma túy ở “điểm nóng” Vân Hồ, bà Nguyễn Thị Ngọc, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Vân Hồ, tỉnh Sơn La cho biết, tuy lực lượng chức năng địa phương từ 1/7 năm ngoái đến nay, đã bắt giữ 22 vụ, 24 đối tượng phạm tội về ma túy; trong đó đã khởi tố điều tra 17 vụ, 22 đối tượng nhưng vẫn còn nhiều khó khăn, trong đó lớn nhất là địa bàn rộng, dân cư phân tán, nhiều bản xa trung tâm; các đối tượng phạm tội về ma tuý hoạt động ngày càng tinh vi, manh động; một số người dân vẫn còn tư tưởng e ngại, sợ bị trả thù nên chưa mạnh dạn tố giác tội phạm. Cá biệt có trường hợp biết đối tượng vi phạm, nhưng không cung cấp thông tin cho lực lượng chức năng, gây khó khăn cho công tác đấu tranh, xử lý. Tuy nhiên, cấp ủy, chính quyền xã đã, đang đẩy mạnh nhiều giải pháp quyết liệt để đấu tranh.

"Đời sống của nhân dân còn hạn chế, chưa có việc làm ổn định, nhận thức pháp luật còn hạn chế; số người người nghiện và người sau cai nghiện còn cao, với 31 người nghiện, 79 người sau cai nghiện. Ngoài ra, các đối tượng phạm tội về ma tuý hiện nay hoạt động ngày càng tinh vi, manh động hơn. Đặc biệt, trên địa bàn hiện có 16 đối tượng truy nã, trong đó có nhiều đối tượng có quan hệ xã hội phức tạp, thường xuyên thay đổi nơi ở, gây khó khăn cho công tác xác minh, truy bắt".

Tại bản Tà Dê, cùng xã Vân Hồ, bà Giàng Thị Mạy gần 70 tuổi, cũng người dân tộc Mông, người tóp teo héo úa, không còn nước mắt để khóc khi nhiều năm nay, một mình nuôi dạy đàn con, cháu, chắt. Bà có 3 đứa con trai thì cả 3, cùng con dâu cả đều đi tù. Trong đó, người con trai cả thì tù chung thân; con dâu cả đi 16 năm; hai con trai còn lại 1 người bị kết án tử hình, 1 người đang chấp hành án 10 năm. Mong ước giản dị của bà là đại gia đình quây quần ăn 1 bữa cơm sum vầy, mà chắc chẳng bao giờ thực hiện được:

"Bảo chúng nó đừng có đi mua bán ma tuý, mà chúng nó có nghe đâu. Bây giờ nhà cửa tan đàn xẻ nghé. Người làm cha làm mẹ chỉ mong các con biết nghĩ, đừng tham tiền bất chấp như thế, làm khổ bố mẹ, khổ con cái, buồn lắm!".

Những cảnh huống và con số đau lòng mới chỉ là phần nổi của tảng băng chìm; song đã cho thấy sự phức tạp của tình hình tội phạm và tệ nạn ma túy ở Sơn La. Dù công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm ma túy là cuộc chiến đầy cam go, phức tạp và nguy hiểm, nhưng với vai trò nòng cốt, lực lượng công an Sơn La đã linh hoạt, sáng tạo và triển khai đồng bộ nhiều biện pháp; Tỉnh ủy Sơn La cũng đã huy động cả hệ thống chính trị cùng vào cuộc nhằm quyết liệt đấu tranh có hiệu quả với tội phạm và tệ nạn này. Đây sẽ là nội dung kỳ thứ 2 loạt phóng sự “Sơn La: “Xây” những bản không ma túy giữa đại ngàn” với nhan đề “Căng mình “đánh” ma túy – chuyện kể ở Sơn La”. 

Thu Thùy - Trấn Long/VOV Tây Bắc