Với chủ đề “Báo chí Cách mạng Việt Nam – Những dấu mốc lịch sử”, phần mở đầu của trưng bày đưa công chúng trở về với sự kiện ngày 21/6/1925, khi Báo Thanh Niên do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc sáng lập ra số đầu tiên tại Quảng Châu (Trung Quốc), đặt nền móng cho nền báo chí cách mạng Việt Nam.   

   Thông qua nhiều tư liệu, hình ảnh, trưng bày khái quát quá trình phát triển của báo chí cách mạng từ thời kỳ vận động giải phóng dân tộc, giai đoạn Mặt trận Dân chủ, Cách mạng Tháng Tám năm 1945 cho đến hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ. Dù trong hoàn cảnh chiến tranh gian khổ, báo chí vẫn giữ vai trò là tiếng nói của Đảng, của nhân dân, góp phần cổ vũ tinh thần yêu nước và ý chí đấu tranh giành độc lập dân tộc.  

   “Bút thép, lòng son” - Nội dung trọng tâm của trưng bày tái hiện hình ảnh những chiến sĩ cách mạng và nhà báo đã biến ngòi bút thành vũ khí đấu tranh trên mặt trận tư tưởng. Trong phần chủ đề “Ngòi bút sau song sắt”, trưng bày giới thiệu hoạt động làm báo bí mật của các tù chính trị tại Nhà tù Hỏa Lò, Nhà tù Côn Đảo, Nhà tù Sơn La cùng nhiều nhà lao khác. Trong điều kiện giam cầm khắc nghiệt, các chiến sĩ cách mạng vẫn sáng tạo biên soạn, xuất bản và lưu hành những tờ báo như Lao tù tạp chí, Con đường chính, Người tù đỏ, Suối reo...   

     Đáng chú ý, trưng bày dán mã QR tại từng nội dung để du khách có thể vừa nghe thuyết minh, vừa tìm hiểu tư liệu, hình ảnh sinh động trên điện thoại. Đánh giá cao tính ứng dụng này, bà Nguyễn Thị Liên Hương, Hiệu trưởng trường tiểu học Triều Khúc, phường Thanh Liệt, Hà Nội: “Hôm nay, chúng tôi rất vinh dự khi được tham quan Di tích nhà tù Hoả Lò và ghé trưng bày "Bút thép, lòng son". Chúng tôi rất khâm phục các anh hùng, ngoài lòng dũng cảm, các anh còn rất tài giỏi, sáng tạo nhiều cách làm để tuyên truyền đường lối chính sách của Đảng, nhà nước ta đến mọi người, đặc biệt là các tù nhân chính trị. Đặc biệt, việc quét mã QR cũng được áp dụng, đây là cách làm sáng tạo trong thời đại số, để đưa kiến thức, hiểu biết gần hơn với công chúng.”   

  Không chỉ trong lao tù, báo chí cách mạng còn hiện diện ở những chiến trường ác liệt nhất. Với nội dung “Xông pha trong lửa đạn”, trưng bày tái hiện các tòa soạn dã chiến, trạm phát hành báo Cứu Quốc, tòa soạn tiền phương Báo Quân đội nhân dân tại chiến dịch Điện Biên Phủ hay hoạt động báo chí tại căn cứ Trung ương Cục miền Nam.

   Đặc biệt, nhiều tư liệu xúc động kể về sự hy sinh của các nhà báo chiến trường như Trần Kim Xuyến, Bùi Đình Túy, Phạm Thị Ngọc Huệ, Dương Thị Xuân Quý và Lương Nghĩa Dũng. Họ đã không quản hiểm nguy, thậm chí ngã xuống trên đường tác nghiệp để ghi lại những khoảnh khắc chân thực của cuộc kháng chiến.

   Xúc động trước sự hy sinh của nhà báo chiến trường Phạm Thị Ngọc Huệ, Chị Nghiêm Thị Huyền, Hà Nội cho biết: “Trong buổi tham quan hôm nay, nhà báo để lại trong mình ấn tượng nhiều nhất là nhà báo Phạm Thị Ngọc Huệ, nhà báo sinh năm 1946, mất năm 1968. Nhà báo đã thi đỗ khoa Ngữ văn của trường đại học Hà Nội nhưng đã tình nguyện ra chiến trường. Bà cũng làm phóng viên cho báo Trường Sơn, và nhà báo đã hy sinh khi cùng đơn vị vượt trọng điểm địa Ka Tốc. Mình rất ấn tượng, vì với các nhà báo nam khi tham gia kháng chiến đã rất khó khăn, với những chiến sỹ là nữ, mà còn làm công tác phóng viên lại càng khó khăn, vất vả, để lại trong mình những suy ngẫm sâu sắc.”    

  “Tiếp nối dòng chảy”- Phần cuối của trưng bày khẳng định sự tiếp nối của báo chí cách mạng Việt Nam trong thời kỳ mới. Phát huy truyền thống của các thế hệ đi trước, đội ngũ những người làm báo hôm nay tiếp tục đồng hành cùng đất nước, phản ánh trung thực đời sống xã hội và phục vụ sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc. 

    Theo bạn Nguyễn Thị Minh Châu, sinh viên trường Học viện Báo chí và Tuyên truyền, những câu chuyện về các nhà báo cách mạng không chỉ giúp hiểu thêm về lịch sử mà còn truyền cảm hứng về trách nhiệm, bản lĩnh và lý tưởng nghề nghiệp cho thế hệ hôm nay: “Em ấn tượng nhất với đồng chí Đỗ Nhuận, một tù chính trị nhà tù Hoả Lò (từ 1943-1945). Em ấn tượng câu nói “Tinh thần cao chưa đủ, phải có văn hoá cao thì mới làm cách mạng được". Là sinh viên trường Học viện Báo chí và tuyên truyền, em thấy đây là những câu chuyện truyền cảm hứng, những thước phim, hình ảnh này khiến em rất xúc động. Em nhận thấy rằng, bản thân mình phải cố gắng, nỗ lực trong hành trình mình làm nghề, để tiếp nối hành trình báo chí cách mạng của cha anh.”

   Trưng bày chuyên đề “Bút thép, lòng son” diễn ra tại Di tích lịch sử Nhà tù Hỏa Lò, Hà Nội và kéo dài đến ngày 15/11/2026./.                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              - Thủy Tiên - VOV1