Trải qua hàng thế kỷ, những món ăn bình dị nơi đây đã vượt ra khỏi lũy tre làng, trở thành một ngành kinh tế quy mô lớn, đồng thời là cầu nối văn hóa giữa các cộng đồng. 

Ẩm thực Sa Huyện hình thành từ sự giao thoa giữa văn hóa Trung Nguyên và phong tục ẩm thực Mân Việt, kết hợp với nguồn nguyên liệu phong phú của địa phương. Gắn bó mật thiết với đời sống nông nghiệp, các món ăn nơi đây không chỉ phục vụ nhu cầu thường nhật mà còn mang ý nghĩa trong các dịp lễ tết, cúng bái. Chính vì vậy, phương thức chế biến truyền thống được người dân gìn giữ và truyền lại qua nhiều thế hệ, góp phần đưa ẩm thực Sa Huyện trở thành di sản văn hóa phi vật thể của Trung Quốc.

Từ những năm 1980, người dân Sa Huyện bắt đầu nhận ra tiềm năng kinh tế từ chính những món ăn quen thuộc. Với đôi tay khéo léo và tinh thần dám nghĩ dám làm, họ đã mang nghề “tay dao tay thớt” ra các thành phố lân cận như Tam Minh, Vĩnh An, Nam Bình để mưu sinh. Đây được xem là thế hệ đầu tiên đưa ẩm thực Sa Huyện ra khỏi phạm vi địa phương, đặt nền móng cho sự hình thành một thương hiệu ẩm thực rộng khắp sau này.

Đến cuối những năm 1990, chính quyền địa phương đã định hướng phát triển ẩm thực Sa Huyện thành một ngành kinh tế mũi nhọn. Hàng loạt chính sách được triển khai như việc thành lập Ban chỉ đạo phát triển, đăng ký thương hiệu, xây dựng hiệp hội ngành nghề… đã tạo đòn bẩy mạnh mẽ để mở rộng quy mô. Từ những quán ăn ven đường, các cửa hàng Sa Huyện dần xuất hiện trong các trung tâm thương mại lớn, với mô hình vận hành chuyên nghiệp hơn.

Hiện nay, ẩm thực Sa Huyện đã có hơn 100.000 nhà hàng trên khắp Trung Quốc và hiện diện tại 79 quốc gia và vùng lãnh thổ, với 241 cửa hàng ở nước ngoài. Doanh thu hàng năm vượt 55 tỷ nhân dân tệ, tạo ra khoảng 300.000 việc làm. Thu nhập bình quân của người dân nông thôn Sa Huyện cũng tăng hơn 10 lần trong gần ba thập kỷ, từ 2.805 nhân dân tệ năm 1997 lên trên 30.000 nhân dân tệ vào năm 2025.

Tại thôn Dư Bang, nơi được mệnh danh là “Đệ nhất thôn ẩm thực Sa Huyện”, hơn 70% người dân đang kinh doanh các cửa hàng ăn uống trên khắp cả nước. Chị Du Linh Duyệt, một người dân trong thôn cho biết: “Hiện nay, người trong làng chúng tôi đã kinh doanh ẩm thực Sa Huyện tại hơn 20 tỉnh và 30 thành phố trên toàn quốc. Ở nước ngoài cũng đã có khá nhiều, nếu mọi người có dịp thì có thể đến thử.”

Điểm đặc sắc của ẩm thực Sa Huyện nằm ở sự giản dị nhưng tinh tế. Với hơn 240 món ăn, trong đó có bốn món truyền thống được gọi là “Tứ đại kim cang” gồm hoành thánh, mì trộn, há cảo hấp và canh hầm, các món ăn có hương vị thanh nhẹ, chú trọng giữ nguyên vị tự nhiên, phù hợp với khẩu vị của nhiều vùng miền.

Không chỉ đa dạng, ẩm thực Sa Huyện còn nổi tiếng với tiêu chí “ngon – bổ – rẻ”, trở thành “món ăn quốc dân” của nhiều người dân Trung Quốc. Một bát mì trộn có giá chỉ từ 4–8 nhân dân tệ, đáp ứng nhu cầu của đông đảo người lao động. Chính sự bình dân này đã giúp ẩm thực Sa Huyện nhanh chóng lan tỏa và chiếm lĩnh thị trường.

Ông Nghiêm Phát Huy, nhà sáng lập một thương hiệu ẩm thực Sa Huyện, cho biết: “Các cửa hàng của chúng tôi hiện nay thực chất là một “nền tảng”, một mô hình kết hợp giữa sản xuất, chế biến và dịch vụ. Đến đây, thực khách có thể ăn tại chỗ, mua mang về, hoặc lấy hàng để mở cửa hàng. Vì vậy, đó không chỉ còn là một nhà hàng, mà còn là một “siêu thị ẩm thực”.”

Song song với mở rộng quy mô, ngành ẩm thực Sa Huyện cũng đang chuyển mình theo hướng tiêu chuẩn hóa, chuỗi hóa, công nghiệp hóa, quốc tế hóa và số hóa. Các cửa hàng có thể đặt nguyên liệu qua ứng dụng, được giao hàng tận nơi từ các trung tâm logistics, đồng thời được đào tạo về vận hành và phát triển sản phẩm mới.

Không chỉ mang giá trị kinh tế, ẩm thực Sa Huyện còn đóng vai trò như một cầu nối văn hóa. Bạn Phan Thị Phương, du học sinh Việt Nam tại Thượng Hải, chia sẻ: “Đây là lần đầu tiên em đến Sa Huyện và được tự tay làm món hoành thánh. Em thấy món ăn ở đây rất hợp khẩu vị người Việt Nam và em rất là thích.”

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt của thị trường, ẩm thực Sa Huyện đang đứng trước cả cơ hội và thách thức. Tuy nhiên, với nền tảng văn hóa sâu dày, sự hỗ trợ của chính quyền và khả năng thích ứng linh hoạt, mô hình phát triển của ẩm thực Sa Huyện đang được xem là hình mẫu trong việc kết hợp giữa bảo tồn truyền thống và phát triển kinh tế.

Từ những món ăn gia đình giản dị đến một ngành công nghiệp ẩm thực toàn cầu, câu chuyện của Sa Huyện cho thấy sức mạnh của văn hóa bản địa khi được khai thác đúng hướng, không chỉ giúp người dân thoát nghèo, mà còn đưa bản sắc địa phương vươn xa ra thế giới./.