Sau hai lần đăng cai APEC vào năm 2006 và 2017, Việt Nam bước vào APEC 2027 với một vị thế mới, cùng những yêu cầu cao hơn trong bối cảnh kinh tế thế giới phân mảnh và cạnh tranh chiến lược gia tăng. Không chỉ khẳng định năng lực hội nhập hay kết nối các nền kinh tế, Việt Nam còn có cơ hội chủ động đề xuất sáng kiến, định hình chương trình hợp tác khu vực và thúc đẩy những động lực tăng trưởng mới. Trả lời phỏng vấn Đài TNVN, Tiến sĩ Quách Thị Huệ, Viện Hàn lâm Khoa học và Xã hội Việt Nam cho rằng, APEC 2027 không đơn thuần là sự kiện ngoại giao lớn, mà còn là cơ hội để Việt Nam chuyển hóa tư duy đối ngoại thành những kết quả hợp tác thiết thực, đóng góp cho sự phát triển của đất nước và khu vực. 

PV: Thưa bà, năm 2027 là lần thứ 3 Việt Nam đăng cai APEC. Vậy so với lần gần nhất là năm 2017, tâm thế chủ nhà lần này của Việt Nam đã có sự khác biệt như thế nào?

TS. Quách Thị Huệ: Theo tôi, sau gần 10 năm, chúng ta có một hành trình rất dài để chuẩn bị cho vị thế chủ nhà của APEC lần này, tức là 2027. Điểm khác biệt lớn nhất ở đây chính là sự chuyển biến từ tâm thế đóng góp vào APEC như một năng lực hội nhập tích cực, thì lần này chúng ta tham gia với một cái tâm thế là chủ động xây dựng và góp phần định hình cũng như dẫn dắt các cái chương trình hợp tác trong khu vực. Năm 2017 - 10 năm trước, Việt Nam tập trung vào khẳng định vị thế của một nền kinh tế đang sẵn sàng hội nhập, một nền kinh tế đang lên, năng động và chúng ta thể hiện năng lực tổ chức cũng như là điều phối các hoạt động hợp tác đa phương. Còn đến thời điểm trước thềm của 2027 lần này, Việt Nam lại có thêm một thập niên với những thành tựu rất lớn trong hội nhập sâu rộng, chúng ta tham gia vào nhiều hiệp định thương mại tự do thế hệ mới hơn, đồng thời chúng ta cũng đã tích lũy được những kinh nghiệm ứng phó với những biến động của thị trường, những cú sốc về kinh tế do địa chính trị gây ra. Vì thế, sự khẳng định đầu tiên là đến năm 2027 này, khi chúng ta là chủ nhà thì Việt Nam đã sẵn sàng một tâm thế chủ động xây dựng và định hình cũng như là dẫn dắt các chương trình hợp tác. Điểm khác biệt thứ hai bên cạnh sự thay đổi về vị thế của Việt Nam, đó là bối cảnh quốc tế khi chúng ta đón chào APEC 27 này cũng có sự khác biệt. Ở thời điểm 2017, xu thế chung là hội nhập, toàn cầu hóa. Thế nhưng hiện nay, bối cảnh quốc tế đã sang trang mới, đó là sự cạnh tranh chiến lược ngày càng gắt giữa các nước lớn, đó là sự phân mảnh nền kinh tế và đâu đó là đứt gãy cái chuỗi cung ứng, đồng thời sự chuyển đổi công nghệ ngày càng đặt ra những thách thức rất lớn cho tất cả các quốc gia. Trong bối cảnh như vậy, APEC 2027 không chỉ đòi hỏi ở chủ nhà Việt Nam năng lực tổ chức một sự kiện ngoại giao quốc tế, mà còn đặt ra cho chúng ta cái nhiệm vụ phải có những đóng góp, những sáng kiến mới thiết thực hơn, đi vào thực tiễn hơn để tạo ra được sự đồng thuận giữa các nền kinh tế.

PV: Việc hai lần đăng cai Năm APEC, cùng những đóng góp trong các sáng kiến hợp tác khu vực, đã giúp Việt Nam khẳng định vai trò như thế nào trong thúc đẩy liên kết kinh tế châu Á – Thái Bình Dương, thưa bà?

TS. Quách Thị Huệ: Năm 2006, Việt Nam lần đầu tiên đăng cai APEC rất thành công, và tiếp đó đăng cai lần thứ 2 vào  năm 2017. Trong hai lần là chủ nhà của APEC, Việt Nam chúng ta đã khẳng định được giá trị và vai trò rất nổi bật, từ một cái thành viên tích cực tham gia hội nhập quốc tế, một cây cầu nối hợp tác đến khả năng đóng góp những sáng kiến cho tiến trình liên kết kinh tế khu vực Châu Á - Thái Bình Dương. Tại thời điểm 2006, đó là dấu mốc chúng ta thể hiện được năng lực ngoại giao đa phương. Việc Việt Nam thúc đẩy thực hiện lộ trình Busan cũng như gói cải cách APEC được đánh giá là đúng người đúng thời điểm, cho thấy Việt Nam không chỉ tham gia vào các chương trình hợp tác đã có sẵn. Tiếp đến Năm APEC 2017, dấu ấn đó tiếp tục được mở rộng hơn khi tuyên bố Đà Nẵng đã nhấn mạnh sự tăng trưởng sáng tạo, tăng trưởng bao trùm. Từ vai trò kết nối đa phương, chúng ta đã tiến tới đề xuất những sáng kiến rất phù hợp với bối cảnh quốc tế và bối cảnh của các thành viên trong APEC. Và quan trọng hơn nữa là qua hai lần làm chủ nhà của APEC như vậy, Việt Nam đã thể hiện được khả năng kết nối lợi ích giữa các nền kinh tế đang phát triển và các nền kinh tế phát triển trong cùng cộng đồng APEC - thúc đẩy hợp tác trên cơ sở đồng thuận, tự nguyện và đôi bên cùng có lợi.

PV: Đại hội Đảng lần thứ 14 lần đầu tiên xác định đối ngoại và hội nhập quốc tế là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên. Vậy việc đăng cai APEC 2027 sẽ góp phần thực hiện nhiệm vụ này dưới những góc độ nào?

TS. Quách Thị Huệ: Chưa bao giờ mà đối ngoại được đặt ở một vai trò quan trọng như ở thời điểm này và với APEC 2027, tôi cho rằng đây là một cơ hội rất quan trọng để Việt Nam chuyển hóa từ tư duy đối ngoại đã đề ra tại văn kiện Đại hội Đảng lần thứ 14 thành hành động. Theo tôi, những kết quả cụ thể sẽ được nhìn nhận theo 3 phương diện sau: Thứ nhất, chúng ta chuyển từ tham gia hội nhập sang chủ động kiến tạo hợp tác. Đại hội Đảng lần thứ 14 cũng đã xác định đối ngoại và hội nhập quốc tế là một nhiệm vụ trọng yếu thường xuyên. Điều đó có nghĩa là đối ngoại không chỉ phục vụ việc mở rộng các mối quan hệ mà ở thời điểm hiện nay phải góp phần tạo lập môi trường hòa bình, huy động được nguồn lực và mở rộng được không gian phát triển cho đất nước. Thứ hai, Việt Nam cần phải gắn ngoại giao với những động lực tăng trưởng mới. Thông qua APEC 2027, Việt Nam có thể thúc đẩy hợp tác về khoa học công nghệ, trí tuệ nhân tạo tân tiến, về kinh tế số, về kinh tế xanh hay tham gia vào những chuỗi cung ứng bền vững. Thứ ba là nâng cao vị thế và trách nhiệm quốc tế của Việt Nam thông qua APEC.  Ngoài việc hoàn thành xuất sắc vai trò chủ nhà, Việt Nam còn phải thể hiện trách nhiệm quốc tế khi duy trì khả năng đối thoại cũng như dung hòa sự khác biệt giữa các quốc gia thành viên khi tham gia vào APEC, từ đó là thúc đẩy hợp tác giữa các nền kinh tế trong không gian APEC và hơn thế nữa là không gian đa phương toàn cầu.

Xin trân trọng cảm ơn bà.