Thông qua việc khai mở thị trường, tháo gỡ rào cản và tạo dựng mạng lưới hợp tác, ngoại giao kinh tế không chỉ đưa cơ hội hội nhập đến gần hơn mà còn tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt tiếp cận sâu rộng thị trường nội khối, tham gia chuỗi cung ứng khu vực và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế.

Mở đường cho hàng hóa vào thị trường khó tính

Giữa tháng 6 năm 2015, tại khu chợ Footscray ở Melbourne, Australia, những trái vải thiều Việt Nam lần đầu được bày bán, đánh dấu kết quả của hành trình đàm phán kéo dài 12 năm. Theo báo cáo của Thương vụ Việt Nam tại Australia thời điểm đó, hơn 300 kg vải được bán hết trong giờ đầu tiên, với giá 14,99 AUD/kg.

Để đồng hành cùng với doanh nghiệp, Đại sứ quán Việt Nam tại Australia đến từng địa phương để chào bán sản vật. Đại sứ quán đã tổ chức Ngày hội vải thiều, ngày hội Xoài để thu hút người tiêu dùng và thường xuyên chia sẻ các thông tin của mình trên trang cá nhân, và trang fangage của Đại sứ quán, đón nhận những ý kiến phản hồi của người tiêu dùng. Ông Lương Thanh Nghị, là Đại sứ Việt Nam tại Australia khi đó,  nhớ lại.

(Lô hàng đầu tiên quá sát với vụ vải nên quá trình truyền thông còn chưa thực sự tốt. Tôi đã phải đưa những thông tin này lên trang cá nhân, trang mạng xã hội của Đại sứ quán kêu gọi bạn bè người Úc, bà con kiều bào chia sẻ. Và thật may là thông tin của tôi đã được chia sẻ rất nhiều. Như các bạn thấy là lô vải đầu tiên sang đến Úc đã bán hết ngay trong ngày đầu tiên, thậm chí rất nhiều người muốn mua cũng không còn nữa)

Sau những lô hàng đầu tiên, vải thiều Thanh Hà, Lục Ngạn dần tiếp cận người tiêu dùng tại Melbourne, Sydney và nhiều thành phố khác, được người tiêu dùng Australia đón nhận nhiệt tình. Đại sứ quán cùng cơ quan thương vụ còn chủ động quảng bá sản phẩm, tổ chức các hoạt động giới thiệu nông sản và tận dụng mạng xã hội để lan tỏa thông tin. Ông Lương Thanh Nghị thậm chí được cộng đồng gọi vui là “Đại sứ Vải thiều”.

Cũng như thực hiện các hoạt động ngoại giao tại Australia, để trái xoài đến tay người tiêu dùng Nhật Bản, Đại sứ Nguyễn Quốc Cường cùng đồng nghiệp từng đến nhiều địa phương để quảng bá sản phẩm:

“Tôi nhớ nhất kỷ niệm khi đi quảng bá khi quả xoài Việt Nam lần đầu tiên vào được thị trường Nhật Bản. Nhận được rất nhiều tình cảm và phản hồi tích cực của bà con là nguồn khích lệ to lớn đối với những người như chúng tôi. Chúng tôi vui vì đã có thể giúp bà con gần với quê hương hơn, người Nhật Bản có thể tiếp cận được với hàng của Việt Nam và người Việt Nam trong nước có thể hiểu về thị trường Nhật Bản”.

Từ hợp tác song phương đến hợp tác APEC

Australia, Nhật Bản và Việt Nam đều là thành viên của Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương (APEC). Từ những câu chuyện xuất khẩu tại ba thị trường, có thể nhìn rộng hơn đến vai trò của hợp tác khu vực trong việc tạo môi trường thuận lợi cho thương mại và kết nối doanh nghiệp.

APEC là khuôn khổ hợp tác kinh tế đa phương, nơi các nền kinh tế thành viên đối thoại, chia sẻ kinh nghiệm và thúc đẩy sáng kiến về thuận lợi hóa thương mại, minh bạch hóa thủ tục, phát triển chuỗi cung ứng và hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa. Những hoạt động này có thể giúp doanh nghiệp tiếp cận thông tin, tìm kiếm đối tác và hiểu rõ hơn yêu cầu của các thị trường trong khu vực.

Dù vậy, cần phân biệt vai trò của APEC với các cơ chế mở cửa thị trường cụ thể. APEC không phải hiệp định thương mại tự do và không trực tiếp cấp phép nhập khẩu vải thiều vào Australia hay xoài vào Nhật Bản. Việc một mặt hàng được phép tiếp cận thị trường vẫn phụ thuộc vào đàm phán, đánh giá rủi ro và các yêu cầu kiểm dịch, an toàn thực phẩm của từng nền kinh tế. Giá trị của APEC nằm ở việc tạo không gian hợp tác rộng hơn, thúc đẩy kết nối và trao đổi kinh nghiệm, qua đó góp phần cải thiện môi trường kinh doanh cho các doanh nghiệp hoạt động xuyên biên giới.

Hành trình của vải thiều và xoài Việt Nam cho thấy một ví dụ về ngoại giao kinh tế có thể mở đường, tạo thêm cơ hội hợp tác khu vực, nhưng doanh nghiệp mới là lực lượng quyết định khả năng biến cơ hội thành kết quả bền vững. Hội nhập mở ra cơ hội tiếp cận thị trường, đối tác và kinh nghiệm quản trị, nhưng cơ hội không tự chuyển thành đơn hàng hay lợi thế cạnh tranh. Doanh nghiệp cần chủ động tìm hiểu thị trường, đầu tư vào quy trình sản xuất, nâng cao năng lực chế biến và xây dựng thương hiệu. Đại sứ Lương Thanh Nghị cho rằng: “Diễn đàn APEC là cơ hội cho các doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận với các thị trường khác nhau, tìm hiểu sâu hơn về các rào cản kỹ thuật, về những cái luật lệ, những cái quy định của các nước và tìm kiếm được những nhà phân phối, những cái nhà nhập khẩu. Đó cơ hội rất là tốt cho các cái doanh nghiệp của của Việt Nam của chúng ta”

Câu chuyện xuất khẩu nông sản vào các thị trường APEC khó tính như Australia hay Nhật Bản không chỉ là tìm kiếm người mua. Đó còn là quá trình đáp ứng tiêu chuẩn, tháo gỡ vướng mắc và tạo dựng niềm tin tại thị trường sở tại. Trong hành trình đó, vai trò của ngoại giao trở thành chìa khóa cho quá trình tiếp cận thị trường. Tuy nhiên, ngoại giao không thể thay thế năng lực sản xuất. Cơ quan đại diện có thể tạo cầu nối và hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thị trường, nhưng chất lượng sản phẩm, quy trình sản xuất và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn vẫn là trách nhiệm cốt lõi của doanh nghiệp.