Với hướng đi bài bản, sự chủ động trong hợp tác quốc tế và gắn kết chặt chẽ cùng cộng đồng doanh nghiệp, Hải quan Việt Nam đang từng bước kiến tạo môi trường kinh doanh minh bạch, thuận lợi, đóng góp thiết thực vào mục tiêu phát triển thương mại bền vững của toàn khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Không chỉ dừng lại ở việc rút ngắn thời gian thông quan từ vài ngày xuống còn vài giờ hay cắt giảm hàng loạt chi phí lưu kho bãi cho doanh nghiệp, toàn ngành Hải quan còn hướng tới mô hình "Hải quan xanh", quản lý rủi ro thông minh và nâng cao khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng toàn cầu. Đặc biệt, trước sự bùng nổ của thương mại điện tử xuyên biên giới, Hải quan Việt Nam đang tích cực xây dựng hệ sinh thái kết nối dữ liệu tập trung, sẵn sàng đảm nhận vai trò Chủ tịch Tiểu ban Hải quan APEC 2027 với mục tiêu 100% chứng từ được số hóa và hoàn thiện mô hình hải quan thông minh vào năm 2030. Phóng viên Đài TNVN thông tin chi tiết:
APEC 2027: Động lực cho "Hải quan xanh" và tạo thuận lợi thương mại
Theo Hải quan Việt Nam, những biến động nhanh chóng của môi trường thương mại quốc tế đang đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với cơ quan quản lý. Hải quan hiện đại không chỉ dừng lại ở việc tạo thuận lợi cho thương mại hợp pháp, thu ngân sách, mà còn đóng vai trò trọng yếu trong việc bảo vệ môi trường, xã hội và nâng cao khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng toàn cầu. Trong bối cảnh này, số hóa, phân tích dữ liệu và ứng dụng công nghệ mới được xem là công cụ cốt lõi. Việc hiện đại hóa thủ tục không chỉ giúp tăng tính minh bạch, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp mà còn góp phần giảm thiểu rác thải giấy, tối ưu hóa quy trình logistics theo hướng phát triển xanh. Thực tế cho thấy, việc triển khai chuyển đổi số, nghiên cứu và ứng dụng các công nghệ số hiện đại như Chatbot AI, kiểm tra hồ sơ tự động, chữ ký số đã góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, đồng thời tạo thuận lợi tối đa cho người dân và doanh nghiệp. Ông Nguyễn Văn Tân, Giám đốc Công ty Logistics Compass, Quảng Ninh cho biết: "Hiện nay chúng tôi chỉ cần sử dụng một chứng từ điện tử có ký số và sau đấy chứng từ đấy sẽ được tải lên hệ thống hải quan và theo dõi phản hồi kết quả trên hệ thống luôn. Điều này cũng sẽ giảm được chi phí đi lại giữa hải quan và doanh nghiệp, chi phí lưu giữ hồ sơ in ấn".
Nếu như trước đây, để thông quan cho một lô hàng nhập khẩu, doanh nghiệp thường mất từ 3 đến 5 ngày từ khâu chuẩn bị hồ sơ từ nước ngoài gửi về đến mở tờ khai, thì nay thời gian đã được rút ngắn đáng kể nhờ hệ thống thông quan tự động. Bà Trần Thị Mai Quyên, Trưởng phòng Xuất nhập khẩu Công ty Sợi hóa học Thế kỷ mới Việt Nam chia sẻ: "Bây giờ làm hồ sơ thông quan trên hệ thống rất nhanh và đã giảm thiểu chi phí lưu kho lưu bãi cho doanh nghiệp. Lưu kho bãi trước đây, một ngày chúng tôi đã mất mấy trăm nghìn một container. Bây giờ thời gian giảm nhanh chóng thì sẽ không mất những chi phí đó nữa"
Đồng quan điểm này, ông Phạm Văn Hanh, Phó Đội trưởng Hải quan Cửa khẩu, Chi cục Hải quan Khu vực III cho rằng việc chuyển đổi số phản ánh đúng yêu cầu đổi mới phương thức quản lý trước tốc độ phát triển chóng mặt của thương mại điện tử và các mô hình kinh doanh xuyên biên giới: Doanh nghiệp có thể khai báo mọi lúc, mọi nơi trên Internet. Việc này cũng đã giúp giảm đáng kể các cái chi phí như in ấn, chi phí lưu trữ, dữ liệu cũng được số hóa, giúp chúng tôi quản lý rủi ro chính xác hơn".
Tăng cường hợp tác với doanh nghiệp trong hệ sinh thái số
Một trong những điểm nhấn tại Phiên Đối thoại Hải quan - Doanh nghiệp APEC 2026, tổ chức tháng 8/2026 tại thành phố Đại Liên, Trung Quốc là việc thúc đẩy quan hệ đối tác giữa cơ quan Hải quan và cộng đồng doanh nghiệp. Những giải pháp đột phá về số hóa thủ tục, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn và chữ ký số của Hải quan Việt Nam đã nhận được sự đánh giá rất cao từ cộng đồng quốc tế. Những phản hồi và kinh nghiệm thực tiễn từ doanh nghiệp chính là cơ sở quan trọng để nhận diện vướng mắc, hoàn thiện chính sách. Năm 2026, toàn ngành Hải quan đặt mục tiêu cắt giảm ít nhất 30% thời gian xử lý thủ tục hành chính và các điều kiện kinh doanh không cần thiết. Ông Bùi Ngọc Lợi, Phó Chi cục trưởng Chi cục Hải quan Khu vực VIII cho biết, để đáp ứng yêu cầu đó, công tác đào tạo nguồn nhân lực số được đặt lên hàng đầu: "Chúng tôi cũng hướng tới việc nâng cao năng lực trình độ của cán bộ công chức hải quan trong lĩnh vực chuyển đổi số, không những chỉ giỏi về nghiệp vụ mà còn phải am hiểu về công nghệ. Chúng tôi cũng xây dựng phong trào bình dân học vụ số và đặc biệt là chúng tôi cũng xây dựng nền tảng digital learning, nền tảng học số và tham gia phong trào là 1.000 giờ học số là với mục tiêu là nâng cao năng lực trình độ của cán bộ công chức hải quan để đáp ứng yêu cầu công việc, phục vụ người dân doanh nghiệp".
Thảo luận tại diễn đàn về chủ đề “Thúc đẩy hợp tác, tính bao trùm và tăng trưởng bền vững khu vực châu Á - Thái Bình Dương”, đại diện Hải quan Việt Nam – Phó Cục trưởng Âu Anh Tuấn đã chia sẻ về mô hình quản lý hàng hóa qua nền tảng thương mại điện tử, chú trọng kết nối dữ liệu, xác thực người tham gia giao dịch và phòng chống buôn lậu. Bổ sung thêm về các giải pháp trọng tâm, ông Nguyễn Minh Tuấn, Phó Trưởng ban Ban công nghệ thông tin và Thống kê Hải quan, Cục Hải quan khẳng định: "Cục Hải quan đang tích cực triển khai đồng bộ toàn diện các nhiệm vụ giải pháp, trong đó trọng tâm là công tác xây dựng và triển khai chuyển đổi số. Cụ thể như triển khai hệ thống trí tuệ nhân tạo Chatbot AI, triển khai hệ thống văn bản điều hành trên môi trường điện tử ký số, cùng với việc triển khai thành công số hóa chứng từ thì từ mùng 1 tháng 1 năm 2026, thì ngành Hải quan đã chính thức triển khai thông quan tập trung. Và doanh nghiệp sẽ hoàn toàn là thao tác giao tiếp với cơ quan hải quan trên môi trường điện tử và việc thông quan hoàn toàn sẽ không tiếp xúc".
Về phía doanh nghiệp, đại diện tập đoàn FedEx cũng đánh giá cao sự hỗ trợ của Hải quan Việt Nam, đồng thời khẳng định sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm công nghệ, phối hợp chặt chẽ trong việc xử lý khối lượng lớn hàng hóa chuyển phát nhanh và thương mại điện tử xuyên biên giới.
Hải quan Việt Nam sẵn sàng cho vai trò Chủ tịch Tiểu ban Hải quan APEC 2027
Ngành Hải quan Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2027 sẽ có 100% chứng từ thuộc hồ sơ hải quan được chuyển sang dạng dữ liệu số. Đến năm 2030, hoàn thành mô hình hải quan thông minh, hiện đại, hoạt động hoàn toàn dựa trên nền tảng số và công nghệ 4.0.
Hải quan Việt Nam đang tích cực chuẩn bị các mặt để đảm nhiệm vai trò Chủ tịch Tiểu ban các vấn đề về hải quan APEC (SCCP) năm 2027 khi Việt Nam đăng cai Năm APEC. Nội dung chuẩn bị nổi bật thứ nhất đó là: Chuyển đổi số và quản lý thương mại. Hải quan Việt Nam đang xây dựng và chia sẻ kinh nghiệm về mô hình quản lý hàng hóa xuất nhập khẩu trên môi trường điện tử, thúc đẩy chuyển đổi số và quản lý thương mại xuyên biên giới.
Đối thoại công - tư: Tăng cường kết nối, lắng nghe và chia sẻ cùng cộng đồng doanh nghiệp thông qua các diễn đàn như Phiên Đối thoại Hải quan - Doanh nghiệp APEC.
Lộ trình tổng thể: Công tác chuẩn bị của Hải quan nằm trong tổng thể kế hoạch hướng tới Năm APEC 2027 được Chính phủ và Thủ tướng Lê Minh Hưng chỉ đạo triển khai đồng bộ.
Phiên Đối thoại Hải quan - Doanh nghiệp APEC 2026 có ý nghĩa đặc biệt khi Việt Nam sẽ đăng cai APEC 2027 và đảm nhiệm vai trò Chủ tịch Tiểu ban Hải quan APEC. Đây là cơ hội để Hải quan Việt Nam tiếp tục học hỏi kinh nghiệm, tiếp nhận kỳ vọng và khuyến nghị từ các nền kinh tế thành viên cũng như cộng đồng doanh nghiệp. Hải quan Việt Nam sẽ kế thừa kết quả của Năm APEC 2026 tại Trung Quốc, đồng thời chuẩn bị cho APEC 2027 trên tinh thần hợp tác, đồng thuận và hướng tới những kết quả thực chất.
Đoàn Hải quan Việt Nam tham dự Cuộc họp lần thứ hai của Tiểu ban Hải quan APEC (SCCP2), tích cực tham gia thảo luận các chương trình nghị sự và thể hiện sự sẵn sàng đảm nhiệm vai trò Chủ tịch Tiểu ban Hải quan APEC trong năm Việt Nam đăng cai APEC 2027. Lãnh đạo Cục Hải quan khẳng định, Việt Nam sẽ kế thừa những thành tựu của Năm APEC 2026, chủ động học hỏi kinh nghiệm và tiếp thu khuyến nghị từ cộng đồng doanh nghiệp quốc tế. Việc tích cực tham gia các diễn đàn đa phương và chia sẻ kinh nghiệm quản lý chuyển đổi số một lần nữa khẳng định cam kết của Hải quan Việt Nam: Hướng tới mô hình hải quan hiện đại, kiến tạo môi trường kinh doanh thuận lợi, đóng góp thiết thực vào mục tiêu phát triển thương mại bền vững của toàn khu vực châu Á - Thái Bình Dương./.