Chuyên mục: Việt Nam & APEC 2027

Già hóa dân số trong APEC: khi tuổi thọ và kinh nghiệm phải trở thành nguồn lực cho phát triển

# Lực lượng lao động thu hẹp, gánh nặng an sinh gia tăng và nhu cầu chăm sóc người cao tuổi ngày càng lớn đang đặt các nền kinh tế APEC trước một phép thử dài hạn. Khu vực này chiếm hơn 40% dân số thế giới nhưng chiếm tới 50% tỷ trọng người cao tuổi trên thế giới. Một cuộc chuyển đổi âm thầm nhưng đầy khó khăn với các nền kinh tế thành viên, trong đó có Việt Nam, một nước đang bước vào quá trình “già hóa” nhanh chóng , đó là làm thế nào để thích ứng với một xã hội nhiều người cao tuổi hơn, đồng thời phải biến tuổi thọ, kinh nghiệm và tri thức của họ thành nguồn lực cho phát triển bền vững.

Băng: 5 phút 31 giây ( đã dựng)

Den cong dien tu/ 4-11 Gia hoa dan so trong APEC

# Theo Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương (APEC), ít nhất một nửa số nền kinh tế thành viên, trong đó có Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Mỹ, Australia... đang trải qua quá trình già hóa dân số nhanh chóng, dù mức độ ảnh hưởng có khác nhau. Những biến động về nhân khẩu học này có thể tác động sâu sắc đến tốc độ tăng trưởng kinh tế, ổn định tài chính và ngân sách công đến hệ thống y tế, chính sách an sinh xã hội, tốc độ tăng trưởng trước áp lực già hóa nhanh chóng. Đây cũng là mối băn khoăn của đông đảo người lao động trong khu vực APEC:

“Trong khu vực chúng ta, có rất nhiều người già sống một mình. Tôi nghĩ chúng ta nên xây dựng một hệ thống hỗ trợ, trong đó có người thường xuyên đến thăm hỏi những người cao tuổi neo đơn và giúp họ mua thuốc men

(Tôi nghĩ ở đất nước tôi, thách thức lớn nhất có lẽ là sự cô đơn. Giống như việc rất nhiều người lớn tuổi được đưa vào các viện dưỡng lão để họ nhận được sự chăm sóc, nhưng họ lại không thực sự nhận được những lượt ghé thăm hay có cơ hội tương tác với nhau.)

Tại hội nghị thường niên Quỹ Tiền tệ quốc tế và Ngân hàng thế giới tổ chức trong tháng 10 vừa qua, Tổng Giám đốc IMF Kristalina Georgieva khẳng định vai trò ngày càng lớn của khu vực châu Á-Thái Bình Dương đối với kinh tế thế giới, song cũng nhấn mạnh những xu hướng đang tái định hình tương lai của khu vực, trong đó có già hóa dân số:

"Kể từ năm 1990, kinh tế khu vực đang được tái định hình bởi những xu thế lớn, từ biến đổi nhân khẩu học, sự phát triển nhanh chóng của công nghệ, chuyển đổi năng lượng. Chúng ta biết rằng châu Á sẽ tiếp tục thay đổi vì tốc độ già hóa dân số đang diễn ra không ngừng.

Với một khu vực đang tăng trưởng như APEC, già hóa dân số đang tác động mạnh mẽ tới thị trường lao động khi số người bước vào độ tuổi làm việc ít hơn số người rời khỏi thị trường lao động, khiến chi phí gia tăng, tốc độ mở rộng sản xuất bị hạn chế, nhất là với các lĩnh vực như vận tải, xây dựng, công nghiệp... Về lâu dài, đây là rào cản lớn với sức cạnh tranh của nền kinh tế. Theo định hướng hợp tác được các nhà lãnh đạo APEC thông qua trong năm 2025, việc thúc đẩy cơ hội việc làm chất lượng, đào tạo suốt đời và tăng cường sự tham gia của mọi thế hệ vào nền kinh tế là những giải pháp cần được ưu tiên. Vì vậy, vấn đề đặt ra không chỉ là kéo dài tuổi nghỉ hưu mà phải mở ra cơ hội đào tạo và học tập suốt đời để tận dụng được kỹ năng và kinh nghiệm quý giá của người cao tuổi, như quan điểm của ông Danny Williams, chuyên gia Australia:

“Tôi nghĩ nên hỗ trợ người làm việc lớn tuổi họ và tạo cho họ những điều kiện làm việc tốt, chẳng hạn như kiểm tra sức khỏe  xem sức khỏe còn tốt hay đang suy giảm để chăm sóc. Bạn có thể trao cho họ một khoản thưởng để khích lệ, chẳng hạn như nếu họ làm việc trong từng ấy thời gian hoặc nếu họ làm việc chăm chỉ, bạn có thể cho họ một buổi khám sức khỏe miễn phí hoặc một chuyến nghỉ dưỡng. điều đó thực sự giúp ích cho họ trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe.” 

Tháng 11/2025, các nhà lãnh đạo APEC đã thông qua Khuôn khổ hợp tác APEC về thay đổi nhân khẩu học trong Tuyên bố Gyeongju. Khuôn khổ này nhấn mạnh cách tiếp cận toàn diện, lấy con người làm trung tâm, bao gồm việc làm, giáo dục, y tế, tài chính công và tăng cường hợp tác giữa các nền kinh tế thành viên. Đây là cơ sở quan trọng để chuyển nhận thức thành hành động cụ thể. Nhật Bản đã có động thái thúc đẩy đào tạo suốt đời, nâng cao kỹ năng số, tạo điều kiện cho người lao động cao tuổi tiếp tục làm việc, đồng thời củng cố hệ thống hưu trí và chăm sóc sức khỏe. Hàn Quốc tăng cường hỗ trợ gia đình trẻ, mở rộng cơ hội việc làm cho phụ nữ cũng như khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào các sản phẩm, dịch vụ thân thiện với người cao tuổi. Đặc biệt, Singapore vừa có kế hoạch tăng tuổi nghỉ hưu lên 65 tuổi, đồng thời người lao động có thể được tái tuyển dụng ở tuổi 70 nếu có nhu cầu. Australia đang có sáng kiến tài trợ cho Nhóm công tác liên chính phủ của Liên hợp quốc nhằm thúc đẩy đàm phán xây dựng Công ước Quốc tế về Quyền của Người cao tuổi, đồng thời  nước này cũng đang đẩy mạnh các gói an sinh xã hội hỗ trợ chăm sóc tại nhà. Nghị sĩ Quốc hội Australia Mark Dreyfus cho biết:

“Tôi rất vui mừng khi Australia đang ủng hộ các nỗ lực xây dựng một Công ước quốc tế mới về quyền của người cao tuổi. Đây sẽ là hiệp ước quốc tế đầu tiên quy định một cách toàn diện về các quyền của người cao tuổi. Cuộc sống lâu dài và hạnh phúc là điều rất đáng để chúng ta lập kế hoạch cho mọi người.

Trong số các nền kinh tế APEC, Việt Nam là một trong những quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh nhất thế giới, được dự báo chuyển từ giai đoạn “đang già hóa” sang “xã hội già” chỉ trong vòng 20 năm. Năm 2025, nước ta có 14,8 triệu người từ 60 tuổi trở lên, chiếm 14% dân số và đến năm 2038, dự kiến chính thức trở thành “xã hội già” với tỷ lệ lên tới 20% dân số già. Trước sức ép “chưa giàu đã già”, Việt Nam đã xây dựng chiến lược quốc gia về người cao tuổi đến năm 2035, hoàn thiện hệ thống an sinh xã hội đa tầng; phát triển “kinh tế bạc” trong đó coi người cao tuổi không phải gánh nặng mà là nguồn lực kinh tế-xã hội mới như kinh nghiệm từ nhiều nền kinh tế APEC. Nhiều tỉnh thành hiện nay đã xây dựng các trung tâm chăm sóc người cao tuổi ban ngày, giảm sức ép cho con cháu đang trong độ tuổi lao động, như mô hình ở phường Bồ Đề, Hà Nội. Theo Thạc sĩ – Bác sĩ Nguyễn Minh Quốc – Giám đốc Trạm y tế phường Bồ Đề, người cao tuổi tại đây vừa được theo dõi sức khỏe, phục hồi chức năng, tư vấn dinh dưỡng, luyện tập thể chất và tham gia các hoạt động văn hóa, tinh thần:

Các cụ đến đây có người trông, có người chăm, con cháu yên tâm đi làm. Thứ hai, ở đây chúng tôi triển khai nhiều hoạt động, chăm sóc cả về vận động thể chất cũng như chăm sóc về mặt tinh thần, gợi nhớ lại các trò chơi, các câu ca, những bài hát, bài thơ từ thuở của các cụ để nối lại trí nhớ, tiềm thức của các cụ để sức khỏe tinh thần của các cụ tốt lên.

Già hóa dân số là xu hướng khó đảo ngược, nhưng hành động như thế nào để những hệ quả tiêu cực của nó không quá lớn là thách thức với tất cả các thành viên APEC. Nếu chậm hành động, hệ quả sẽ khó lường nhưng nếu có kế hoạch ứng phó sớm, già hóa dân số có thể trở thành nguồn lực cho phát triển và bứt phá./.