Trong gần 3 thập kỷ qua, Việt Nam luôn là thành viên có trách nhiệm, để lại những dấu ấn quan trọng qua 2 lần đăng cai tổ chức Diễn đàn vào các năm 2006 và 2017. Việc tham gia APEC không chỉ mang lại lợi ích to lớn về thương mại - đầu tư mà còn giúp Việt Nam nâng cao vị thế đối ngoại, khẳng định bản lĩnh trong việc định hình các luật lệ kinh tế quốc tế. Hướng tới Năm APEC Việt Nam 2027, PV Đài TNVN có cuộc trao đổi với TS. Phan Cao Nhật Anh - Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam để cùng nhìn lại hành trình nhiều dấu ấn của Việt Nam trong APEC.

PV: Thưa ông, trong hành trình gần 30 năm, Việt Nam là một trong số ít các nền kinh tế 3 lần được tín nhiệm đảm nhiệm vai trò chủ nhà APEC. Ông đánh giá thế nào về những dấu ấn đặc biệt mà Việt Nam đã để lại qua kỳ 2 kỳ APEC 2006 tại Hà Nội và APEC 2017 tại Đà Nẵng?

TS. Phan Cao Nhật Anh: Vâng, chúng ta nhìn lại rõ ràng là năm 2006, khi mà Hội nghị APEC được tổ chức ở Hà Nội, Việt Nam là chủ nhà của một hội nghị hay một diễn đàn nào đấy, rõ ràng là có rất nhiều hoạt động. Không chỉ là hội nghị cấp cao, mà còn có rất nhiều hội nghị cấp Bộ trưởng, rồi những sự kiện khác liên quan đến những hội nghị này. Và do đó chúng ta thấy khi bắt đầu với APEC năm 2006, Việt Nam đã tổ chức rất thành công Hội nghị cấp cao, Hội nghị cấp Bộ trưởng Ngoại giao, Kinh tế hay tất cả những sự kiện khác. Có thể nói, đây là một dấu ấn ngoại giao của Việt Nam. Và đặc biệt trong năm 2006, chúng ta cũng biết rằng, đấy là lần đầu tiên mà APEC cũng xác định triển vọng dài hạn hướng tới một khu vực thương mại tự do tại khu vực Châu Á - Thái Bình Dương. Và bên cạnh đó, khi là chủ nhà của APEC chúng ta cũng điều phối rất nhiều những cơ chế hợp tác.  

Đến năm 2017, Hội nghị được tổ chức tại Đà Nẵng, lần đó đã có sự xuất hiện, sự tham gia của Tổng thống Mỹ Donald Trump. Và cũng giống như 2006, không chỉ là Hội nghị cấp cao mà còn rất nhiều sự kiện khác cũng đã được tổ chức. Nếu nói về những sáng kiến hay những dấu ấn, chúng ta có thể thấy khi là chủ nhà của hội nghị lần này, APEC cũng đã đưa ra sáng kiến về hình thành nhóm Tầm nhìn APEC đến năm 2020, thậm chí xa nữa là năm 2040.

Bên cạnh đó, chúng ta cũng biết thời điểm đó Hội nghị đã thúc đẩy hình thành Hiệp định Đối tác toàn diện tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP). Chúng ta cũng thấy là vai trò của các doanh nghiệp Việt Nam đã bắt đầu có đóng góp tích cực, đề xuất những kiến nghị đối với các lãnh đạo, các Bộ trưởng của các nước trong APEC, để từ đó có thể tạo ra cơ hội và có thể tham gia vào thị trường quốc tế nhằm góp phần khẳng định năng lực hội nhập của Việt Nam đối với quốc tế. Trên những cơ sở đó, bản thân cá nhân tôi cũng kỳ vọng năm 2027, Việt Nam sẽ tiếp tục phát huy những kinh nghiệm của mình để tổ chức một hội nghị APEC thành công, mở ra nhiều cơ hội mới cho Việt Nam.

PV: Một điểm đặc thù của APEC là sự tham gia mạnh mẽ của cộng đồng doanh nghiệp. Ông có nhận định gì về vai trò của doanh nghiệp Việt Nam trong việc hiện thực hóa các mục tiêu của APEC, đặc biệt là trong bối cảnh tái cấu trúc chuỗi cung ứng không chỉ khu vực mà toàn cầu và đẩy mạnh vai trò kinh tế tư nhân hiện nay?

TS. Phan Cao Nhật Anh: Khi nói đến vai trò của các doanh nghiệp, tôi cũng nhấn mạnh đến thị trường của APEC. Đây một thị trường rất lớn với 21 nền kinh tế. Nếu so sánh về yếu tố dân số, khu vực này cũng chiếm khoảng 59% dân số thế giới, về lãnh thổ cũng chiếm hơn 50%, tỷ lệ GDP cũng chiếm hơn 50% thế giới. Rõ ràng đây là một thị trường lớn, là tiềm năng để các doanh nghiệp có thể phát triển.

Bên cạnh đó, xét trong bối cảnh hiện nay, chúng ta cũng thấy có những biến động chính trị. Điều này đặt ra yêu cầu đối với các doanh nghiệp hiện nay là cần phải có sự thích ứng, hướng tới phát triển bền vững, tăng cường sức chống chịu. Chúng ta cũng thấy, rõ ràng trong bối cảnh đó xu hướng chuyển dịch chính là phát triển năng lực cạnh tranh của các quốc gia. Như tôi cũng đã đề cập, không chỉ là tối đa hóa lợi ích mà phải tăng cường khả năng chống chịu, sự ổn định, hay nói cách khác đó chính là sự phát triển bền vững của các doanh nghiệp.

Hiện nay, rất nhiều doanh nghiệp nước ngoài cũng đầu tư vào Việt Nam và rõ ràng đặt ra một mục tiêu là nhu cầu nội địa hóa ở Việt Nam hiện nay. Chúng ta cũng biết, hiện nay FDI vào Việt Nam là khá lớn, tuy nhiên lợi ích của Việt Nam trong dòng FDI vào Việt Nam thực sự là chưa cao như kỳ vọng. Chúng ta cũng cần phải nội địa hóa hơn để tăng cường những lợi ích, tận dụng dòng vốn FDI của quốc tế. 

 Bên cạnh đó, nói đến doanh nghiệp cũng không thể không nhắc đến Nghị quyết 68 mà Đảng và Nhà nước đã ban hành vào năm 2025, đó chính là phát triển kinh tế tư nhân. Kinh tế tư nhân là một thành phần trong nền kinh tế của Việt Nam hiện nay. Với Nghị quyết 68, Nhà nước đã kiến tạo để phát triển nền kinh tế tư nhân. Đảng và Nhà nước cũng đã đưa ra tầm nhìn đến 2045, nền kinh tế tư nhân sẽ phát triển và đóng góp khoảng 60% GDP. Tôi nghĩ rằng, đó là những cơ hội để các doanh nghiệp Việt Nam có thể nâng cao, phát triển hơn nữa vai trò của mình, đóng góp cho nền kinh tế của Việt Nam cũng như tham gia vào thị trường quốc tế.

PV: Hướng tới Năm APEC 2027, ông kỳ vọng Việt Nam sẽ tạo ra những dấu ấn mới nào so với 2 kỳ tổ chức trước đây, nhất là khi chúng ta đang bước vào kỷ nguyên phát triển mới với trọng tâm là chuyển đổi số và tăng trưởng xanh?

TS. Phan Cao Nhật Anh: Trong bối cảnh hiện nay, Việt Nam đang đưa ra những mục tiêu có thể nói là cao ở trong nước, ví dụ như tăng trưởng kinh tế hai con số. APEC vào năm 2027, tôi nghĩ rằng đây là cơ hội để Việt Nam có thể thúc đẩy kinh tế, để thực hiện được những mục tiêu trong nước mà chúng ta đã đề ra. Bên cạnh đó, chúng ta cũng thấy bối cảnh đẩy mạnh phát triển trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi xanh,... đó là những xu hướng phát triển chung mà Việt Nam cần nắm bắt. Nhân việc tổ chức diễn đàn lần này, chúng ta có thể tiếp tục nắm bắt về việc phát triển công nghệ số, chuyển đổi xanh để định hình lại nền kinh tế, mở ra những hướng phát triển mới.

Chúng ta cũng cần lưu ý đến chủ đề của lần này, đấy chính là “Kết nối, xây dựng nền kinh tế toàn diện và bền vững”. Đó là những chủ đề tôi nghĩ rằng nó cũng liên quan đến chuyển đổi số, chuyển đổi xanh để Việt Nam có thể phát triển. Một lần nữa tôi muốn đề cập đến đấy chính là việc chúng ta tổ chức tại Phú Quốc. Hiện nay Phú Quốc cũng đang tích cực xây dựng cơ sở hạ tầng để có thể đáp ứng việc tổ chức hội nghị APEC lần này và đang hy vọng hướng tới đấy chính là một ngọn hải đăng xanh của Việt Nam cũng như của thế giới./.

PV: Cảm ơn TS. Phan Cao Nhật Anh với những chia sẻ và nhận định vừa rồi!

Hành trình gần 3 thập kỷ của Việt Nam trong APEC là minh chứng cho tầm nhìn chiến lược và nỗ lực hội nhập không ngừng của Đảng và Nhà nước ta. Với tâm thế chủ động kiến tạo, APEC 2027 không chỉ là một sự kiện ngoại giao mà còn là “cơ hội vàng” để Việt Nam khẳng định vị thế quốc tế, tăng cường uy tín quốc gia trong kỷ nguyên hội nhập mới!./.