Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV của Đảng có nhiều nội dung bổ sung, phát triển quan trọng về quân sự, quốc phòng, an ninh và bảo vệ Tổ quốc không chỉ phản ánh sự điều chỉnh cục bộ về chính sách, mà thể hiện sự hình thành một hệ thống tư duy bảo vệ Tổ quốc mới, đồng bộ, hiện đại và mang tầm chiến lược dài hạn. Bài viết làm rõ các điểm mới cốt lõi, chỉ ra mối liên hệ nội tại giữa các nội dung đó, khẳng định rằng tất cả đều quy tụ, thống nhất vào phương châm chiến lược xuyên suốt: Bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa, bằng tư duy chủ động, tổng hợp, phát triển và tự chủ.

THÀNH TỰU, HẠN CHẾ TRONG BẢO VỆ TỔ QUỐC TỪ SỚM, TỪ XA NHIỆM KỲ ĐH XIII CỦA ĐẢNG

Thành tựu nổi bật: Trong nhiệm kỳ Đại hội XIII, công tác bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa đạt nhiều kết quả quan trọng, đã có bước phát triển rõ nét, toàn diện và thực chất hơn trong bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa; góp phần giữ vững môi trường hòa bình, ổn định để phát triển đất nước: Nhận thức chiến lược được nâng lên, trở thành quan điểm chỉ đạo xuyên suốt trong lãnh đạo quốc phòng, an ninh và đối ngoại. Thế trận quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an ninh nhân dân tiếp tục được củng cố; hoạt động đối ngoại, quốc phòng, an ninh triển khai chủ động, linh hoạt, góp phần giữ vững môi trường hòa bình, ổn định. Lực lượng vũ trang được xây dựng ngày càng chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại; năng lực nắm tình hình, dự báo, sẵn sàng xử trí các tình huống được nâng cao, không để bị động, bất ngờ.

Hạn chế, bất cập: Tuy nhiên, nhận thức và triển khai ở một số nơi chưa đồng đều; chất lượng dự báo chiến lược, phối hợp liên ngành và tiềm lực quốc phòng, an ninh còn hạn chế; nguy cơ suy thoái, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” vẫn tiềm ẩn. Bởi vậy, trước bối cảnh tình hình thế giới, khu vực và trong nước diễn biến nhanh, phức tạp, những hạn chế nêu trên đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện tư duy và nâng cao hiệu quả bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa trong giai đoạn tới; tiếp tục hoàn thiện tư duy, nâng cao năng lực phòng ngừa chiến lược và xử trí nguy cơ từ sớm, từ xa trong giai đoạn tới, nhất là trong nhiệm kỳ Đại hội XIV.

Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV của Đảng có nhiều nội dung bổ sung, phát triển quan trọng về quân sự, quốc phòng, an ninh và bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa

Một là, từ những nội dung riêng lẻ đến một hệ thống tư duy hoàn chỉnh

Bảo vệ Tổ quốc là nhiệm vụ chiến lược trọng yếu, thường xuyên của cách mạng Việt Nam. Trong quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng Cộng sản Việt Nam không ngừng bổ sung, phát triển tư duy bảo vệ Tổ quốc phù hợp với từng giai đoạn lịch sử. Trước những biến động nhanh chóng, phức tạp của tình hình thế giới và khu vực hiện nay, yêu cầu bảo vệ Tổ quốc đặt ra ở tầm cao mới, đòi hỏi tư duy chiến lược mang tính chủ động, tổng hợp và dài hạn.

Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV của Đảng đánh dấu bước phát triển mới trong tư duy lãnh đạo, chỉ đạo sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc. Nếu nhìn từng nội dung riêng lẻ - từ phát triển bền vững gắn với quốc phòng, quốc phòng toàn dân hiện đại, tự chủ chiến lược, hiện đại hóa lực lượng vũ trang, phát triển công nghiệp quốc phòng, an ninh, đến xây dựng “thế trận lòng dân” - có thể thấy đó là những điểm mới, bổ sung quan trọng.

Tuy nhiên, đặt các nội dung đó trong một chỉnh thể thống nhất sẽ thấy rõ hơn: Đảng đã hình thành một hệ thống tư duy bảo vệ Tổ quốc mới, trong đó mỗi nội dung vừa có ý nghĩa giá trị độc lập, vừa gắn bó hữu cơ, bổ sung cho nhau, cùng hướng tới mục tiêu chung là ngăn ngừa, hóa giải nguy cơ, bảo vệ vững chắc Tổ quốc ngay từ thời bình, từ sớm, từ xa.

Hai là, bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa - Trục tư duy xuyên suốt

Điểm nổi bật nhất trong Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV là việc nâng tầm phương châm: “Bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa” từ nhận thức định hướng lên tầm tư duy chiến lược xuyên suốt. Đây không chỉ là yêu cầu về thời điểm, mà là sự chuyển biến căn bản về cách tiếp cận trong bảo vệ Tổ quốc: Từ ứng phó bị động sang phòng ngừa chủ động; từ thuần túy quân sự sang tổng hợp chính trị - kinh tế - quốc phòng - an ninh - đối ngoại; từ coi trọng đối phó quân sự sang xử trí tổng hợp các nguy cơ; từ chuẩn bị sẵn sàng cho chiến tranh sang ngăn ngừa chiến tranh.

Bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa - Điểm hội tụ tư duy mới của Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV. Tư duy mới phản ánh sự phát triển rất quan trọng trong nhận thức của Đảng về đặc trưng mới của môi trường an ninh, nơi chiến tranh và xung đột có thể nảy sinh từ lâu trước khi tiếng súng vang lên. Điểm mới ở đây là sự chuyển mạnh từ tư duy ứng phó bị động sang tư duy chủ động phòng ngừa, từ nhấn mạnh “sẵn sàng đánh thắng chiến tranh” sang kết hợp chặt chẽ giữa ngăn ngừa chiến tranh và bảo vệ vững chắc Tổ quốc trong mọi tình huống.

Cách tiếp cận này phù hợp với tư tưởng Hồ Chí Minh về “giữ nước từ khi nước chưa nguy”, đồng thời phản ánh nhận thức sâu sắc của Đảng về đặc trưng mới của các nguy cơ an ninh trong điều kiện toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng.

Ba là, phát triển bền vững - Nền tảng sâu xa của bảo vệ Tổ quốc ngay từ thời bình

Một điểm phát triển nổi bật trong Dự thảo là cách tiếp cận tổng thể, xác định: Phát triển kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường là trung tâm; xây dựng Đảng là then chốt; phát triển văn hóa, con người là nền tảng; tăng cường quốc phòng, an ninh và đẩy mạnh đối ngoại là trọng yếu, thường xuyên.

Khi tiềm lực kinh tế mạnh, đời sống Nhân dân được nâng cao, khối đại đoàn kết toàn dân tộc được củng cố, thì nền tảng bảo vệ Tổ quốc được xây dựng vững chắc ngay từ thời bình, giảm thiểu nguy cơ xung đột, bất ổn từ bên trong và bên ngoài. Cách tiếp cận này cho thấy bảo vệ Tổ quốc không tách rời phát triển đất nước, mà được đặt ngay trong tiến trình phát triển bền vững, coi đây là hình thức bảo vệ Tổ quốc từ gốc, từ xa và lâu dài nhất.

Bốn là, quốc phòng toàn dân vững mạnh, hiện đại - Thế trận bảo vệ quốc gia từ sớm

Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV đã phát triển tư duy quốc phòng toàn dân lên một tầm cao mới: Một điểm phát triển nổi bật trong Dự thảo là tư duy xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, hiện đại, coi đây là thế trận bảo vệ quốc gia.

. Quốc phòng toàn dân không chỉ là thế trận khi có chiến tranh, mà là hệ thống phòng thủ tổng thể, vận hành thường xuyên, liên tục, trong thời bình, gắn chặt với thế trận an ninh nhân dân, thế trận lòng dân, thế trận kinh tế - quốc phòng, không gian mạng và thông tin; góp phần răn đe, phòng ngừa nguy cơ xâm phạm chủ quyền, lợi ích quốc gia từ sớm, từ xa.

Đây chính là biểu hiện cụ thể của tư duy bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa bằng sức mạnh tổng hợp của cả đất nước của toàn dân tộc và toàn xã hội.

Năm là, tự chủ chiến lược - Trụ cột tư duy mới trong bảo vệ Tổ quốc từ xa

Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV, lần đầu tiên, tự chủ về chiến lược được nhấn mạnh như một yếu tố cốt lõi. Tự chủ chiến lược cho phép Việt Nam chủ động lựa chọn con đường phát triển, chủ động xử trí các mối quan hệ quốc tế, không bị cuốn vào vòng xoáy đối đầu, xung đột; lựa chọn phương thức bảo vệ lợi ích quốc gia; không bị lệ thuộc, không bị cuốn vào xung đột; kết hợp linh hoạt quốc phòng, an ninh với đối ngoại.

Chính tự chủ chiến lược là điều kiện, là cơ sở để Việt Nam để bảo vệ Tổ quốc từ xa bằng các biện pháp chính trị, ngoại giao, quốc phòng, an ninh tổng hợp, luật pháp quốc tế, không để bị ép buộc vào những tình thế bất lợi, hạn chế tối đa nguy cơ đối đầu quân sự.

Sáu là, hiện đại hóa lực lượng vũ trang gắn với bản chất cách mạng - Nâng cao năng lực ngăn ngừa từ sớm

Nghị quyết Đại hội XIII xác định, đến năm 2030 xây dựng Quân đội nhân dân, Công an nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại. Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV nhấn mạnh việc đẩy sớm hơn xây dựng Quân đội nhân dân, Công an nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại. Điểm mới không chỉ ở tiến độ, mà ở cách tiếp cận, nhằm hiện đại hóa lực lượng vũ trang, đồng thời phải đi đôi với giữ vững bản chất cách mạng, tuyệt đối trung thành với Tổ quốc, với Đảng, Nhà nước và Nhân dân.

 Hiện đại hóa lực lượng vũ trang không chỉ nhằm nâng cao khả năng tác chiến, mà quan trọng hơn là nâng cao năng lực răn đe, phòng ngừa, làm cho các đối tượng phải cân nhắc, không dám gây hấn.

Đây là sự kết hợp giữa sức mạnh vật chất hiện đại với sức mạnh chính trị - tinh thần, bảo đảm lực lượng vũ trang vừa đủ năng lực răn đe, vừa đủ bản lĩnh để không bị “phi chính trị hóa”.

Bảy là, truyền thống cách mạng và “thế trận lòng dân” - Nền móng chính trị - tinh thần của bảo vệ Tổ quốc từ sớm

Một điểm phát triển có chiều sâu lý luận là việc Dự thảo đặc biệt coi trọng giữ vững và phát huy: Truyền thống cách mạng của Quân đội nhân dân; phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ”; chức năng đội quân chiến đấu, đội quân công tác, đội quân lao động sản xuất của Quân đội nhân dân. Truyền thống “Vì nước quên thân, vì dân phục vụ” của Công an nhân dân.

Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV đặc biệt coi trọng phát huy sức mạnh con người Việt Nam, vai trò của “thế trận lòng dân”. Đây là điểm then chốt, bởi mọi chiến lược bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa nếu không có sự ủng hộ, tham gia tự giác của Nhân dân thì không thể bền vững.

Điều này khẳng định: Truyền thống cách mạng và lòng dân chính là tuyến phòng thủ sâu xa nhất, vững chắc nhất, giúp hóa giải từ gốc các nguy cơ mất ổn định, suy thoái, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”’’; trong bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa.

Tám là, công nghiệp quốc phòng, an ninh tự chủ - Trụ cột vật chất của độc lập, bảo đảm năng lực bảo vệ Tổ quốc lâu dài

Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV xác định đột phá phát triển công nghiệp quốc phòng, an ninh tự chủ, tự lực, tự cường, lưỡng dụng, hiện đại là trụ cột vật chất - công nghệ của năng lực tự chủ quốc gia. Đây là điều kiện căn bản để bảo vệ Tổ quốc từ xa, từ lâu dài, không bị lệ thuộc, không bị động trước các biến động quốc tế.

Khi làm chủ được công nghiệp quốc phòng, an ninh, quốc gia có khả năng duy trì, phát triển sức mạnh bảo vệ Tổ quốc trong mọi tình huống, kể cả khi bị tác động, gián đoạn từ bên ngoài. Đây là bước phát triển quan trọng trong tư duy bảo vệ Tổ quốc, bởi chỉ khi làm chủ được nền tảng vật chất - công nghệ, quốc gia mới có khả năng bảo vệ Tổ quốc lâu dài, bền vững, không bị lệ thuộc.

Chín là, ý nghĩa lý luận và thực tiễn của hệ thống tư duy mới

Về lý luận, Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV đã phát triển tư duy bảo vệ Tổ quốc từ mô hình “phòng thủ - đối phó” sang mô hình “chủ động - tổng hợp - phòng ngừa - phát triển”.

Về thực tiễn, hệ thống tư duy này tạo cơ sở để: Hoạch định chính sách quốc phòng, an ninh dài hạn; Kết nối chặt chẽ giữa phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc; Giữ vững môi trường hòa bình, ổn định cho phát triển.

Như vậy, chuỗi các nội dung bổ sung, phát triển về quân sự, quốc phòng, an ninh trong Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV của Đảng không phải là những điểm rời rạc, mà hợp thành một hệ thống tư duy bảo vệ Tổ quốc mới, đồng bộ, hiện đại, mang tầm chiến lược.

Hệ thống tư duy đó thống nhất ở một phương châm xuyên suốt: Bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa - bằng tư duy chủ động, bằng sức mạnh tổng hợp, bằng phát triển bền vững và bằng năng lực tự chủ quốc gia. Đây là bước phát triển có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, bảo đảm cho Việt Nam vững vàng trước mọi biến động, thách thức trong kỷ nguyên mới - Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, vì hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội./.

Thiếu tướng, PGS, TS Nguyễn Văn Sáu

Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Lịch sử quốc phòng Việt Nam