Chia sẻ bên lề sự kiện Trưng bày tài liệu lưu trữ và kỷ vật của cán bộ đi B, do Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước (Bộ Nội vụ) tổ chức 17/7, Tiến sĩ Võ Đình Thái, đồng chủ nhiệm Dự án "Sáng kiến tìm kiếm người Việt Nam mất tích trong chiến tranh" (VWAI), Trưởng nhóm nghiên cứu tại Trung tâm Việt Nam và Văn khố Việt Nam Sam Johnson thuộc Đại học Công nghệ Texas (Hoa Kỳ) cho biết: Cùng ngày, VWAI bàn giao hơn 50 hồ sơ, kỷ vật cho Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ (Ban Chỉ đạo 515 quốc gia) phục vụ Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác minh danh tính hài cốt liệt sĩ.

Tiến sĩ Võ Đình Thái đồng chủ nhiệm Dự án "Sáng kiến tìm kiếm người Việt Nam mất tích trong chiến tranh" (VWAI), Trưởng nhóm nghiên cứu tại Trung tâm Việt Nam và Văn khố Việt Nam Sam Johnson thuộc Đại học Công nghệ Texas (Hoa Kỳ) cho biết: Trong số hồ sơ, kỷ vật trao cho Ban chỉ đạo 515 quốc gia có hồ sơ giải mã mật danh đơn vị 962 nhằm làm rõ thêm các manh mối liên quan đến việc tìm kiếm liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng, trong đó có liệt sĩ Huỳnh Văn Quên. Đây là hồ sơ đã được VWAI trao cho Ban Chỉ đạo 515 Thành phố Hồ Chí Minh để xác minh đơn vị 962.

"Trước hết là hồ sơ chỉ dẫn đơn vị 962 liên quan tới Công viên Lê Thị Riêng vừa rồi, đặc biệt là quân nhân Huỳnh Văn Quên. Thì đây là hồ sơ chúng tôi đã trao trả cho lãnh đạo của thành phố Hồ Chí Minh".

Ngoài ra thì chúng tôi cũng trao cho Ban chỉ đạo 515 hồ sơ, sơ đồ chôn cất 21 liệt sĩ tại bệnh viện K76A, T7 quân khu 7.

Thứ ba là chúng tôi cũng chuyển giao cho Việt Nam 8 hồ sơ kỷ vật tiêu biểu mà Chính phủ có thể dùng để trao trả cho các gia đình. Đây có thể là nhật ký, lá thư, sổ ghi chép…

Ngoài ra thì chúng tôi cũng trao một hồ sơ có 15 giấy báo tử và 6 sơ đồ chỉ dẫn chôn cất của đơn vị C10 đoàn 724.

Kế đến thì chúng tôi có một bộ hồ sơ với 32 hồ sơ kỷ vật chiến trường ở Đông Nam Bộ từ năm 1966 cho đến năm 1972.

Ngoài ra thì chúng tôi cũng có 18 hồ sơ danh sách đơn vị).

Theo Tiến sĩ Võ Đình Thái, các hồ sơ này dược VWAI xây dựng trên cơ sở khai thác các tư liệu gốc là các bản vi phim trước đây, để phục vụ nghiên cứu. Các báo cáo có độ dài từ 5 đến 110 trang, được thực hiện trên cơ sở nghiên cứu khoa học, phân tích bối cảnh lịch sử và địa lý của từng sự kiện, địa bàn. Từ những tư liệu này, các cơ quan chức năng có thể đối chiếu đặc điểm địa lý, lịch sử của địa phương trong thời chiến với hiện nay, qua đó cung cấp thêm thông tin để các cơ quan chức năng của Việt Nam rà soát, xác minh và đánh giá khả năng có mộ liệt sĩ tại các khu vực liên quan.

Đây là nguồn thông tin quan trọng trong quá trình tìm kiếm, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Ông Thái ví dụ, khi nghiên cứu hồ sơ liên quan đến một liệt sĩ thuộc đơn vị 962, nếu không có danh sách thành viên của đơn vị, ngay cả khi tìm được hài cốt cũng rất khó xác định danh tính. Trong khi đó, việc xác định bằng phương pháp xét nghiệm DNA đòi hỏi phải có mẫu đối chứng từ thân nhân của người đã hy sinh. Danh sách thành viên đơn vị giúp thu hẹp phạm vi tìm kiếm thân nhân, tạo cơ sở đối chiếu DNA để xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.

Tiến sĩ Võ Đình Thái cũng cho biết, trong khuôn khổ chương trình, nhóm nghiên cứu của Đại học Công nghệ Texas đã chuyển giao trên 60 hồ sơ được dày công nghiên cứu trong thời gian qua cho các cơ quan chức năng Việt Nam, trong đó có Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Đây là kết quả của quá trình phối hợp được triển khai từ sau cuộc làm việc với Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà ngày 13/6 vừa qua. "Chúng tôi làm việc với bên Ban chỉ đạo 515 để chuyển giao những hồ sơ mà chúng tôi đã dày công trong quá trình mà nghiên cứu từ ngày mà gặp Phó Thủ tướng là ngày 13 tháng 6 vừa qua cho đến bữa nay thì chúng tôi đã chuẩn bị trên 60 hồ sơ để mà chuyển qua".

Cũng theo Tiến sĩ Võ Đình Thái: Đội ngũ nghiên cứu của VWAI tại Việt Nam có hàng chục thành viên, được tổ chức theo nhiều nhóm chuyên môn. Nhóm nghiên cứu đầu tiên khai thác, đọc và phân tích các hồ sơ gốc, xác định bối cảnh lịch sử của tài liệu, thời điểm và địa điểm thu giữ, đơn vị liên quan, cũng như thông tin về những cá nhân được đề cập. Từ những kết quả nghiên cứu, nhóm truyền thông phổ biến thông tin đến công chúng. Qua đó tạo cơ hội để những người biết về các nhân vật trong hồ sơ nhận diện, cung cấp thêm thông tin hoặc kết nối với thân nhân. Bên cạnh đó, nhóm gắn kết cộng đồng và lịch sử truyền khẩu tiếp tục khai thác các báo cáo nghiên cứu ban đầu, kết nối với cộng đồng để bổ sung, kiểm chứng thông tin và làm rõ thêm những câu chuyện lịch sử liên quan.

"Những hồ sơ này đôi khi nó tốn cả tuần mới viết được một hồ sơ báo cáo và đội ngũ của chúng tôi thì ở Việt Nam thì có đội ngũ 40 thành viên. Trong đó thì có những đội ngũ chuyên nghiên cứu, họ lấy những hồ sơ gốc từ đầu để rồi họ bắt đầu đọc những hồ sơ đó, họ bối cảnh hóa những hồ sơ đó (Thu giữ vào lúc nào, ở tọa độ nào, thuộc cái đơn vị nào và đơn vị thu giữ là đơn vị nào, những cá nhân này là ai, đến từ đâu). Rồi kế đến thì những thông tin này được chuyển cho đội ngũ kế tiếp gọi là truyền thông để loan tỏa những thông tin này ra đại chúng, để biết đâu đó có một người nói  đó là chú của tôi, đó là cậu của tôi".

Ngoài các nhóm nghiên cứu, truyền thông và gắn kết cộng đồng, dự án còn có đội ngũ biên tập. Theo quy trình, mỗi hồ sơ báo cáo phải trải qua hai vòng biên tập nhằm bảo đảm thông tin được trình bày chỉn chu, trung thực và chính xác.

Sau khi hoàn thành bản thảo, hồ sơ được chuyển cho biên tập viên rà soát toàn bộ nội dung. Nhóm nghiên cứu tiếp tục chỉnh sửa, bổ sung thông tin từ lịch sử truyền khẩu và các nguồn tư liệu liên quan trước khi chuyển lại cho biên tập viên kiểm tra lần thứ hai. Khi hoàn tất các vòng chỉnh sửa, hồ sơ được đọc duyệt lần cuối, sau đó chuyển sang khâu trình bày, thiết kế để hoàn thiện thành các ấn phẩm nghiên cứu./.