Trong những giờ đầu khi Mỹ bắt đầu phong toả các cảng hàng hải của Iran, hai tàu chở dầu và hóa chất, Rich Starry và Ostria, đã quay đầu ngay khi tiến gần eo biển Hormuz. Trong khi đó, tổng cộng có ít nhất 8 tàu đã đi qua eo biển trước thời điểm phong toả. Theo dữ liệu từ Kpler, nền tảng phân tích và dữ liệu thông minh về dòng chảy thương mại toàn cầu, một tàu chở dầu từng bị Mỹ trừng phạt vì có liên quan đến Iran đã đi qua eo biển Hormuz, sau khi lệnh phong tỏa của Mỹ có hiệu lực. Ngoài các tàu chở dầu, còn có nhiều tàu hàng khô và tàu chở sản phẩm dầu từ UAE, Iran và Pakistan di chuyển qua khu vực trong ngày. Những diễn biến mới nhất này phản ánh tâm lý lo ngại của nhiều chủ tàu thương mại trước nguy cơ bị cuốn vào xung đột song cũng đặt ra hoài nghi về năng lực của Mỹ khi thực hiện phong toả các cảng hàng hải của Iran.
Trước đó, quân đội Mỹ đã công bố phạm vi phong tỏa tại eo biển Hormuz, theo đó, khu vực này sẽ mở rộng về phía đông tới Vịnh Oman và biển Ả Rập, hai vùng biển chiến lược nối liền nhau, đóng vai trò cửa ngõ hàng hải huyết mạch từ Ấn Độ Dương vào Vịnh Ba Tư qua eo biển Hormuz. Theo thông báo của Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ(CENTCOM), mọi tàu thuyền đi vào hoặc rời khỏi khu vực bị phong tỏa mà không có sự cho phép đều có thể bị chặn, chuyển hướng hoặc bắt giữ. Tuy nhiên, phía Mỹ nhấn mạnh rằng hoạt động phong tỏa sẽ không cản trở quyền đi lại hợp pháp của các tàu trung lập không liên quan đến Iran. Lệnh phong tỏa chính thức có hiệu lực từ 21 giờ tối qua (theo giờ Việt Nam).
Theo các nhà quan sát, động thái này của Mỹ nhằm giành quyền kiểm soát tuyến đường biển chiến lược từ Iran. Tuy nhiên, các chuyên gia nhận định để thực thi hiệu quả lệnh phong tỏa, Hải quân Mỹ sẽ cần duy trì sự hiện diện liên tục về tàu chiến và nhân lực, cùng với các chỉ đạo rõ ràng từ chính quyền và bộ phận pháp lý của hải quân. Chuyên gia về hải quân Sidharth Kaushal, Viện Nghiên cứu Quân sự Hoàng gia Anh, lý giải:
“Rất nhiều điều phụ thuộc vào những ngày đầu của cuộc phong tỏa, số lượng tàu mà Mỹ có thể bắt giữ, mức độ răn đe mà họ có thể áp đặt đối với các tàu cố gắng lách qua vòng vây. Nhưng rất có thể việc thực thi sẽ rất khó khăn đối với Mỹ. Nếu một số lượng lớn tàu thuyền cố gắng vượt qua vòng vây phong tỏa, thì tốc độ kiểm tra và khám xét sẽ rất đáng kể, số lượng tàu thực thi cần thiết cũng sẽ rất lớn.”
Dù năng lực phong toả các cảng hàng hải của Iran vẫn bị hoài nghi, song các chuyên gia nhận định tác động trước mắt sẽ là sự sụt giảm mạnh các hợp đồng vận chuyển mới liên quan đến Iran, đồng thời gây tâm lý e ngại rộng hơn đối với các chuyến hàng đi qua khu vực lân cận eo biển. Tổng Thư ký Arsenio Dominguez của Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) cho biết tình trạng phong tỏa đã làm trầm trọng thêm sự gián đoạn giao thông hàng hải. Trước đó, Iran đã thực hiện phong toả eo biểm Hormuz sau khi Mỹ, Israel tấn công Iran vào cuối tháng 2. Hiện có khoảng 20.000 thủy thủ và 1.600 tàu đang bị mắc kẹt trong khu vực Vịnh. Tổng Thư ký Tổ chức Hàng hải Quốc tế, Arsenio Dominguez, khẳng định:
“Hiện tại, do khủng hoảng, do xung đột, tàu thuyền di chuyển qua các hành lang này không an toàn và vận chuyển hàng hoá qua đây bị đình trệ. Nhưng về mặt pháp lý, theo luật quốc tế, không quốc gia nào có quyền cấm việc thực hiện quyền đi lại hoà bình, hoặc quyền tự do hàng hải qua các eo biển quốc tế được sử dụng cho vận chuyển quốc tế.”
Các nhà phân tích cảnh báo rằng nếu tuyến đường này tiếp tục bị gián đoạn trong thời gian dài, tác động sẽ không chỉ dừng lại ở thị trường năng lượng mà còn lan sang các lĩnh vực khác như lương thực và phân bón. Điều này có thể gây ảnh hưởng tiêu cực đến sản xuất nông nghiệp và làm gia tăng nguy cơ thiếu lương thực trên phạm vi toàn cầu./.)
Thiều Dương/VOV1
Bình luận