Diễn biến này diễn ra trong bối cảnh các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran vẫn chưa có đột phá, còn Pakistan đang nỗ lực thúc đẩy hai bên quay lại bàn đối thoại.

Truyền thông Iran ngày 16/5 cho biết Iran đã hoàn tất một cơ chế mới nhằm quản lý hoạt động lưu thông qua eo biển Hormuz theo các tuyến di chuyển được chỉ định. Chủ tịch Ủy ban An ninh Quốc gia của Quốc hội Iran Ebrahim Azizi cho biết chỉ các tàu thương mại và các bên “hợp tác với Iran” mới được hưởng lợi từ cơ chế này. Iran đồng thời sẽ thu phí đối với một số dịch vụ chuyên biệt dành cho tàu thuyền đi qua tuyến hàng hải chiến lược.

Động thái trên được xem là dấu hiệu cho thấy Iran đang từng bước thiết lập một hình thức kiểm soát chặt chẽ hơn đối với eo biển Hormuz, nơi trung chuyển khoảng 20% lượng dầu tiêu thụ toàn cầu mỗi ngày.

Theo truyền hình nhà nước Iran, sau khi tàu của một số nước Đông Á như Trung Quốc, Nhật Bản và Pakistan được phép đi qua Hormuz, hiện một số quốc gia châu Âu cũng đã bắt đầu đàm phán với lực lượng hải quân thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran nhằm tìm kiếm cơ chế cho phép tàu thuyền lưu thông an toàn.

Trong bối cảnh nhiều lo ngại về nguy cơ gián đoạn vận tải hàng hải, Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi khẳng định eo biển Hormuz vẫn mở cửa đối với hoạt động thương mại. Tuy nhiên, Ngoại trưởng Iran cũng thừa nhận tình hình tại Hormuz hiện rất phức tạp và Iran đang nỗ lực để hỗ trợ tàu thuyền di chuyển an toàn qua khu vực.

“Theo quan điểm của chúng tôi, eo biển Hormuz vẫn mở và tất cả các tàu thuyền đều có thể đi qua, ngoại trừ các tàu thuộc về những quốc gia đang có chiến tranh với chúng tôi. Tình hình ở eo biển Hormuz hiện rất phức tạp, và chúng tôi đang cố gắng giúp các tàu thuyền đi qua an toàn. Mọi thứ sẽ trở lại bình thường khi hành động gây hấn chấm dứt hoàn toàn.”

Trong khi đó, tác động của bất ổn tại Hormuz đang ảnh hưởng rõ rệt tới hoạt động xuất khẩu dầu trong khu vực. Bộ trưởng Dầu mỏ Iraq Basim Mohammed hôm qua cho biết lượng dầu xuất khẩu của Iraq qua eo biển Hormuz trong tháng 4 chỉ đạt khoảng 10 triệu thùng, giảm mạnh so với mức khoảng 93 triệu thùng mỗi tháng trước xung đột.

 “Trước đây chúng tôi xuất khẩu qua eo biển Hormuz với tốc độ 93 triệu thùng mỗi tháng. Trong tháng Tư, chúng tôi chỉ xuất khẩu được khoảng 10 triệu thùng.”

Theo Bộ trưởng Dầu mỏ Iraq, Baghdad đang tìm cách mở rộng xuất khẩu thông qua tuyến đường ống Kirkuk – Ceyhan, song nếu chiến sự không chấm dứt thì hoạt động xuất khẩu dầu khó có thể trở lại mức trước chiến tranh.

Trong bối cảnh đó, Pakistan đang tiếp tục đóng vai trò trung gian nhằm nối lại các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran. Bộ trưởng Nội vụ Pakistan Mohsin Naqvi hôm qua đã tới Tehran trong chuyến thăm kéo dài 2 ngày nhằm thúc đẩy tiến trình hòa giải. Trước đó, Islamabad cũng đã đăng cai các cuộc tiếp xúc giữa đại diện hai bên.

Giới quan sát cho rằng việc Iran vừa mở ra cơ chế đàm phán đối với một số quốc gia, vừa tăng cường kiểm soát eo biển Hormuz cho thấy Iran đang sử dụng tuyến hàng hải chiến lược này như một đòn bẩy quan trọng trong các tính toán địa chính trị và đàm phán với phương Tây./.

Hồng Nhung/Ban Thời sự VOV1