Tuy nhiên, phía sau những đóng góp đó, người lao động di cư vẫn phải đối mặt với không ít rủi ro và thách thức. Trong bối cảnh đó, các chuyên gia cho rằng báo chí có vai trò quan trọng trong việc góp phần nâng cao nhận thức xã hội và thúc đẩy bảo vệ quyền lợi của lao động di cư.
Di cư lao động là một đặc điểm nổi bật của thị trường lao động tại Đông Nam Á. Nhiều quốc gia trong khu vực như Philippines, Việt Nam, Myanmar, Lào hay Campuchia là những nước có số lượng lớn lao động ra nước ngoài làm việc, không chỉ tới các nước trong khu vực như Singapore, Thái Lan, mà còn tới các thị trường như Nhật Bản, Hàn Quốc, châu Âu hay Bắc Mỹ.
Theo một nghiên cứu công bố năm ngoái của Diễn đàn Fulcrum, thuộc Viện Nghiên cứu Đông Nam Á, lao động di cư chiếm tỷ lệ đáng kể trong lực lượng lao động tại nhiều quốc gia trong khu vực. Ví dụ, họ chiếm khoảng 10-15% tổng số người đang làm việc tại Malaysia, trong khi con số này ở Thái Lan là khoảng 14%.
Lao động di cư đóng vai trò quan trọng trong nhiều lĩnh vực như xây dựng, nông nghiệp, sản xuất và dịch vụ, những ngành đòi hỏi nhiều lao động vui và góp phần duy trì hoạt động của các nền kinh tế đang phát triển nhanh. Ngoài ra, lao động di cư còn tạo ra nguồn kiều hối lớn gửi về quê nhà, đóng góp đáng kể vào nền kinh tế của các quốc gia xuất khẩu lao động.
Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích kinh tế rõ rệt, lao động di cư cũng phải đối mặt với nhiều rủi ro trong quá trình di cư và làm việc. Nhiều người phải vay tiền để chi trả chi phí tuyển dụng hoặc môi giới, khiến họ dễ rơi vào tình trạng nợ nần kéo dài. Trong một số trường hợp, điều kiện làm việc không được bảo đảm, thậm chí có nguy cơ bị bóc lột lao động. Các nghiên cứu toàn cầu cho thấy lao động di cư có nguy cơ rơi vào tình trạng lao động cưỡng bức cao hơn nhiều so với lao động bản địa. Điều này cho thấy mức độ dễ bị tổn thương của nhóm lao động này trong chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt khi họ thiếu thông tin, thiếu sự bảo vệ pháp lý hoặc làm việc trong các lĩnh vực ít được giám sát. Bà Sanna Leino, chuyên viên chương trình hợp tác với Tổ chức di cư quốc tế, Đại sứ quán Thuỵ Điển tại Thái Lan, cho biết:
"Mặc dù đóng góp của lao động di cư là rất lớn, nhưng phẩm giá và những đóng góp của họ thường chưa được nhìn nhận đầy đủ. Trong nhiều bản tin hay báo cáo về hoạt động kinh doanh, người lao động di cư đôi khi chỉ được nhắc đến như chi phí lao động hoặc đơn vị sản xuất, thay vì được nhìn nhận như những con người với câu chuyện và cuộc sống riêng. Cách nhìn nhận này có thể khiến những khó khăn của họ bị xem nhẹ, làm gia tăng nguy cơ bóc lột hoặc vi phạm quyền con người."
Trong bối cảnh đó, Tổ chức Di cư quốc tế nhấn mạnh, báo chí có thể góp phần thay đổi cách nhìn nhận về lao động di cư trong các chuỗi cung ứng toàn cầu. Truyền thông giúp chia sẻ những trải nghiệm của họ, từ đó thúc đẩy nhận thức xã hội và khuyến khích các doanh nghiệp cũng như nhà hoạch định chính sách chú ý hơn đến việc bảo đảm điều kiện làm việc an toàn, công bằng cho người lao động. Theo Nguyên tắc Hướng dẫn của Liên Hợp Quốc về Kinh doanh và Nhân quyền, nhà nước có nghĩa vụ bảo vệ quyền của người lao động, doanh nghiệp phải tôn trọng quyền con người trong chuỗi cung ứng. Trong khi đó, truyền thông được xem là cầu nối quan trọng, giúp đưa các vi phạm ra ánh sáng, từ đó tạo điều kiện để người lao động tiếp cận công lý và các cơ chế bảo vệ quyền lợi. Mới đây, tại khóa đào tạo cho phóng viên các nước ASEAN về chủ đề này, Bà Michiko Ito, Trưởng phái đoàn Tổ chức Di cư quốc tế tại Thái Lan, nhận định:
Băng nền: Các phương tiện truyền thông cung cấp cơ sở bằng chứng để định hướng các cuộc thảo luận chính sách, giúp doanh nghiệp cải thiện hoạt động và hỗ trợ người di cư tiếp cận công lý trong các trường hợp vi phạm quyền. Các bạn giúp giám sát quyền lực theo những cách mà các thể chế khác khó có thể thực hiện. Tuy nhiên, việc đưa tin về mối liên hệ giữa di cư, kinh doanh và nhân quyền là một chủ đề phức tạp. Vì vậy, khóa học nhằm giúp các nhà báo, phóng viên hiểu rõ hơn các khuôn khổ quốc tế, từ Nguyên tắc hướng dẫn của Liên Hợp Quốc về kinh doanh và nhân quyền đến các quy định về thẩm định bền vững doanh nghiệp, để việc đưa tin về chủ đề này được đầy đủ và chính xác hơn.
Để phát huy đúng vai trò của mình, Tổ chức Di cư quốc tế nhấn mạnh, báo chí cần tiếp cận các câu chuyện về lao động di cư một cách thận trọng và có trách nhiệm, bao gồm việc kiểm chứng thông tin, bảo vệ nguồn tin, tránh gây tổn thương thêm cho nhân vật và bảo đảm sự đồng thuận khi chia sẻ câu chuyện của họ. Các phóng viên cần mở rộng góc nhìn khi đưa tin về di cư, không chỉ phản ánh những khó khăn mà người lao động phải đối mặt, mà còn làm nổi bật các giải pháp, những mô hình kinh doanh có trách nhiệm và các chính sách đang góp phần cải thiện điều kiện làm việc cho người lao động di cư./.
Bình luận