Hạn hán nghiêm trọng đang làm suy giảm năng suất nhiều loại cây trồng. Tại Hà Lan, khoai tây phải thu hoạch sớm, trong khi kích thước củ nhỏ hơn do thiếu nước. Tại Bosnia, năng suất ngô ở một số trang trại được dự báo chỉ còn 1,5-2 tấn/ha, so với 6-7 tấn trong những năm bình thường. Tại Romania, mực nước sông Danube xuống thấp gây khó khăn cho vận chuyển ngũ cốc, trong khi những đồng cỏ khô cằn tại Hungary buộc các trang trại chăn nuôi phải tăng chi phí mua thức ăn.

Ngân hàng Hà Lan Triodos ước tính các đợt nắng nóng và hạn hán có thể khiến GDP của Liên minh châu Âu giảm khoảng 1% trong năm 2026, tương đương khoảng 180 tỷ euro. Tuy nhiên, tác động đáng lo ngại hơn là nguy cơ cú sốc nguồn cung lan sang giá lương thực. Chuyên gia kinh tế cao cấp Péter Virovácz nhận định:

 “Khi chúng ta phải đối mặt với năng suất thấp hơn, sản lượng thực phẩm chưa qua chế biến giảm, rõ ràng điều này sẽ làm giá cả tăng cao. Và cuối cùng, người tiêu dùng sẽ phải đối mặt với một số hình thức tăng giá".

Nhưng châu Âu chỉ là một phần của bức tranh lớn hơn. Tại châu Á, mối lo ngại tập trung vào diễn biến của El Niño, hiện tượng có thể làm thay đổi mô hình mưa trên diện rộng. Thái Lan, một trong những nước xuất khẩu gạo lớn của thế giới, đang chuẩn bị cho nguy cơ mùa vụ bị ảnh hưởng bởi khô hạn kéo dài. Cơ quan hoạch định kinh tế của Thái Lan cảnh báo El Niño có thể làm giảm năng suất lúa, sắn, mía và ngô trong nửa cuối năm 2026, đồng thời làm tăng chi phí sản xuất và gây sức ép lên thu nhập của nông dân. Nông dân trồng lúa Pairach Sengchareon cho biết:

 “Tháng 7, chúng tôi chỉ có 5 mm mưa, còn tháng 8 hầu như không có mưa. Như vậy, chỉ trong hai tháng, lượng mưa đã thiếu hụt khoảng 180 mm. Tình trạng thiếu hụt này thực tế đã kéo dài từ mùa đông và năm ngoái và giờ đang ngày càng nghiêm trọng hơn.”

Trước nguy cơ hạn hán kéo dài, các nhà khoa học Thái Lan đang tìm cách giảm mức độ phụ thuộc của cây lúa vào nguồn nước. Tiến sĩ Siwaret Arikit, Giám đốc Trung tâm Khoa học Lúa gạo tại Đại học Kasetsart cho biết:

“Nếu hiện tượng Siêu El Niño diễn biến nghiêm trọng như dự báo, chắc chắn sẽ tác động đến an ninh lương thực. Chúng tôi đã nghiên cứu giống lúa tiết kiệm nước trong gần 10 năm. Giống lúa này có thể sử dụng ít hơn 20-30% lượng nước so với các giống lúa thông thường.”

Nhưng những giải pháp thích ứng cần thời gian, trong khi thời tiết cực đoan có thể gây thiệt hại ngay trong một mùa vụ. Chương trình Lương thực Thế giới (WFP) cảnh báo El Niño trong giai đoạn 2026-2027 có thể khiến thêm ít nhất 49 triệu người rơi vào tình trạng mất an ninh lương thực nghiêm trọng tại những khu vực dễ bị tổn thương.

Với thị trường lương thực, nguy cơ không nhất thiết là thiếu hụt trên quy mô toàn cầu ngay lập tức. Điều đáng lo hơn là nhiều cú sốc có thể xảy ra đồng thời: sản lượng giảm tại một số vùng, nhu cầu nhập khẩu tăng, trong khi chi phí phân bón, năng lượng và vận tải vẫn ở mức cao.

Thế giới hiện vẫn có những “lớp đệm” có thể giảm bớt cú sốc, như dự trữ ngũ cốc, năng suất cây trồng được cải thiện, các giống chịu hạn, công nghệ tưới tiêu và sự đa dạng hóa nguồn cung. Tuy nhiên, những “lớp đệm” này không thể loại bỏ hoàn toàn rủi ro nếu nhiều vùng sản xuất cùng chịu tác động./.

Thu Hoài/VOV1