PV: Trước hết, bà đánh giá thế nào về trọng tâm của chương trình nghị sự năm nay của Đối thoại Shangri-La năm 2026 so với các năm trước?

TS.Trần Thị Bích: Để trả lời câu hỏi này, tôi cho rằng cần nhìn lại quỹ đạo của Đối thoại Shangri-La từ năm 2022, khi tôi lần đầu tham dự, cho đến nay. Trọng tâm chương trình nghị sự qua các năm có những điểm chung lẫn điểm khác biệt.

Điểm chung là mối quan tâm không ngừng về an ninh biển. Năm nào cũng có ít nhất một phiên họp về chủ đề này. Năm 2026, trong bối cảnh những gián đoạn tại eo biển Hormuz, nơi một lượng lớn dầu khí đi qua, vấn đề an ninh biển càng được coi trọng hơn bao giờ hết.

Điểm khác biệt trong trọng tâm nghị sự tùy thuộc vào bối cảnh quốc tế từng năm. Năm 2022, Đối thoại Shangri-La được tổ chức trở lại sau đại dịch COVID-19, tiếp nối cuộc khủng hoảng ở Myanmar năm 2021 và cuộc xung đột Nga - Ukraine đầu năm 2022. Ngoài việc tìm kiếm giải pháp cho Myanmar thì câu hỏi trung tâm lúc bấy giờ là: những gì đang xảy ra ở châu Âu có ý nghĩa gì đối với khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương? Năm 2023, trọng tâm dịch chuyển sang cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung, khi cả hai bên đều trình bày tầm nhìn về vai trò lãnh đạo của mình.

Năm 2024, bên cạnh những vấn đề thường trực, điểm nổi bật là một phiên họp chính dành riêng cho trí tuệ nhân tạo, phòng thủ mạng và chiến tranh trong tương lai. Năm 2025, an ninh công nghệ tiếp tục là tâm điểm chú ý, với một phiên họp chính tập trung vào các thách thức phòng thủ ở không gian mạng, dưới lòng biển và ngoài vũ trụ.

Năm nay 2026, căng thẳng quân sự Mỹ – Iran và những gián đoạn tại eo biển Hormuz đã tạo ra một cú sốc kép: vừa địa chính trị, vừa kinh tế. Trong một thế giới ngày càng phân mảnh, chương trình nghị sự năm nay tập trung vào quản lý căng thẳng khu vực trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu.

PV: Theo bà, việc Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm lần đầu tiên tham dự Đối thoại và có bài phát biểu quan trọng có ý nghĩa như thế nào?

TS.Trần Thị Bích: Từ năm 2011 đến nay, Đảng và Nhà nước đã có định hướng nhất quán trong việc nâng cao vị thế quốc gia trên trường quốc tế. Việc Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm được mời phát biểu dẫn đề cho Đối thoại Shangri-La là sự thừa nhận quốc tế đối với trọng lượng chiến lược của đất nước ta. Việt Nam không còn là quốc gia thụ động đứng bên lề các tính toán đại cục, mà đã được cộng đồng quốc tế nhìn nhận như một "cường quốc tầm trung."

PV: Cộng đồng quốc tế đang mong đợi thông điệp cụ thể nào từ sự hiện diện của Việt Nam tại Đối thoại năm nay nói riêng - vai trò, tiếng nói của Việt Nam nói chung trong việc giải quyết các thách thức an ninh khu vực và toàn cầu hiện nay?

TS.Trần Thị Bích: Thẳng thắn mà nói, kỳ vọng của cộng đồng quốc tế đối với Việt Nam tại Đối thoại Shangri-La năm nay cao hơn các năm trước, và đó vừa là cơ hội, vừa là áp lực.

Điều thứ nhất người ta muốn nghe là lập trường của Việt Nam về Biển Đông, quan điểm cụ thể về cơ chế giải quyết tranh chấp, về vai trò của luật quốc tế, và về trách nhiệm của các bên liên quan. 

Điều thứ hai là ý kiến của Việt Nam về một kiến trúc an ninh khu vực không dựa trên sự chọn phe. Trong bối cảnh áp lực cạnh tranh nước lớn ngày càng gia tăng, nhiều quốc gia Đông Nam Á đang tìm kiếm một ngôn ngữ chung để diễn đạt lợi ích của mình. Việt Nam, với quan hệ đối ngoại cân bằng đặc và truyền thống ngoại giao độc lập, có thể cung cấp ngôn ngữ đó.

Và điều thứ ba, có lẽ là thách thức lớn nhất: liệu Việt Nam có thể đưa ra những đề xuất cụ thể mang dấu ấn riêng của mình cho những thách thức an ninh trong khu vực và toàn cầu? Đó mới là thước đo thực sự của một tiếng nói có trọng lượng trên trường quốc tế.

PV: Trân trọng cảm ơn bà!

Phương Hoa (thực hiện)