Cuộc đua vào ghế “nóng” Tổng thư ký Liên hợp quốc được xem là một trong những “cuộc phỏng vấn xin việc” khó khăn nhất thế giới.
Bốn gương mặt sáng giá cho chiếc ghế Tổng thư ký Liên hợp quốc hiện nay là cựu Tổng thống Chile Michelle Bachelet, nhà ngoại giao kỳ cựu người Arghentina, Tổng giám đốc IAEA Rafael Grossi, nhà kinh tế học người Costa Rica và hiện là Tổng thư ký Cơ quan Thương mại và phát triển Liên hợp quốc Rebeca Grynspan và cựu Tổng thống Senegal Macky Sall. Theo Chủ tịch Đại hội đồng Liên hợp quốc Annalena Baerbock, trọng trách trên vai Tổng thư ký tiếp theo là rất nặng nề, không chỉ với vai trò lãnh đạo bộ máy đa phương lớn nhất hành tinh mà còn là đại diện cho tiếng nói chung của cộng đồng quốc tế trong các vấn đề hòa bình, phát triển và nhân quyền.
Nhiệm kỳ của Tổng thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres sẽ kết thúc vào cuối năm 2026 và người kế nhiệm dự kiến nhậm chức từ ngày 1/1/2027. Câu hỏi lớn đặt ra là liệu Liên hợp quốc có thể khôi phục hiệu quả hoạt động và vai trò dẫn dắt trong một thế giới ngày càng phân cực hay không. Cả ông Rafael Grossi và bà Michelle Bachelet đều cho thấy sự thận trọng:
“Có lẽ chưa bao giờ Liên hợp quốc phải đối mặt với những nghi vấn trực diện đến vậy về tính hữu ích của mình... Điều cốt lõi đang được đặt ra là liệu trong bối cảnh thế kỷ 21, gần 80 năm sau khi Liên hợp quốc ra đời, chúng ta còn đủ năng lực để giải quyết các xung đột một cách hiệu quả và tiến tới các thỏa thuận hay không.”
“Cho phép tôi chia sẻ với các bạn thông điệp chính của tôi: nhu cầu cấp thiết về niềm hy vọng, thế giới của chúng ta và trật tự dựa trên luật pháp quốc tế đang chịu áp lực hơn bao giờ hết.”
Trong bối cảnh các chuẩn mực lâu đời của trật tự quốc tế hậu chiến đối mặt thách thức, Liên hợp quốc với 193 thành viên cũng đang chịu sức ép phải cắt giảm chi phí và nâng cao hiệu quả hoạt động để chứng minh vai trò của mình. Theo bà Rebeca Grynspan, ưu tiên hàng đầu của bà nếu được lựa chọn là thúc đẩy kiến tạo hòa bình. Bà đồng thời cảnh báo niềm tin vào các thể chế quốc tế đang suy giảm và thời gian để khôi phục niềm tin này không còn nhiều.
“Mục đích của tổ chức này là kiến tạo hòa bình. Đó sẽ là ưu tiên hàng đầu của tôi. Nếu được bầu làm Tổng thư ký, tôi sẽ là người kiến tạo hòa bình. Tôi sẽ hành động trước khi xung đột xảy ra.”
Trong khi đó, cựu Tổng thống Senegal Macky Sall, 64 tuổi cho biết sẽ thúc đẩy cải cách theo hướng “quản lý chặt chẽ” nhằm tăng cường phối hợp giữa các cơ quan của Liên hợp quốc và hạn chế tình trạng chồng chéo chức năng.
“Với tư cách là Tổng thư ký, người luôn nỗ lực xây dựng cầu nối, tôi muốn khôi phục niềm tin vào Liên hợp Quốc để tổ chức này một lần nữa có thể mang lại lợi ích cho tất cả mọi người.”
Những đánh giá này phản ánh thực tế rằng trong một thập kỷ qua, Liên Hợp Quốc gặp nhiều hạn chế trong ứng phó với các cuộc xung đột lớn tại Ukraine, Trung Đông hay các điểm nóng khác, phần lớn do sự chia rẽ sâu sắc giữa các cường quốc. Cơ chế ra quyết định của Hội đồng bảo an, với quyền phủ quyết của 5 thành viên thường trực gồm Mỹ, Nga, Trung Quốc, Anh và Pháp, tiếp tục là rào cản lớn đối với hiệu quả hoạt động. Trong nhiều trường hợp, bất đồng khiến tổ chức không thể đưa ra phản ứng thống nhất trước các khủng hoảng nghiêm trọng.
Bên cạnh thách thức địa chính trị, áp lực tài chính cũng gia tăng khi Mỹ, nước đóng góp ngân sách lớn nhất cắt giảm hoặc trì hoãn nghĩa vụ tài chính, khiến Liên hợp quốc đối mặt nguy cơ thiếu hụt ngân sách. Điều này đặt ra yêu cầu kép đối với người đứng đầu tiếp theo khi vừa duy trì hoạt động, vừa thúc đẩy cải cách để củng cố niềm tin.
Yếu tố khu vực, giới và chính trị nội bộ cũng ảnh hưởng đáng kể đến cuộc đua. Dù Mỹ Latinh được xem là có lợi thế, khả năng xuất hiện thêm ứng viên khiến cục diện trở nên khó dự đoán./.
Thu Hoài/Ban Thời sự VOV1
Bình luận