Không chỉ đơn thuần là nguồn vốn ưu đãi, “ODA thế hệ mới” của Nhật Bản dành cho Việt Nam đang mở ra một cách tiếp cận linh hoạt và hiệu quả hơn trong hợp tác phát triển. Với quy trình tinh gọn, giải ngân nhanh nhưng vẫn bảo đảm hiệu quả sử dụng vốn, mô hình này còn ghi nhận sự tham gia ngày càng sâu của khu vực doanh nghiệp - những chủ thể mang theo công nghệ, kinh nghiệm và các giải pháp thực tiễn. Trong lĩnh vực chuyển đổi xanh và ứng phó với biến đổi khí hậu, các doanh nghiệp Nhật Bản đang cho thấy sự sẵn sàng đồng hành cùng Việt Nam thông qua nhiều dự án cụ thể.
Theo các thỏa thuận vừa được ký kết, Nhật Bản sẽ triển khai khoản ODA thế hệ mới trị giá 50 tỷ yên dành cho Việt Nam trong lĩnh vực tăng trưởng xanh, ứng phó biến đổi khí hậu. Trong bối cảnh đó, nhiều doanh nghiệp Nhật Bản đã chủ động giới thiệu các giải pháp cụ thể, gắn với nhu cầu thực tiễn của Việt Nam. Một trong những lĩnh vực nhận được nhiều sự quan tâm là công nghệ thu giữ và lưu trữ carbon (CCS). Ông Kohei Endo - Tổng giám đốc công ty ENEOS Xplora cho biết, dự án CCS tại Việt Nam đang được nghiên cứu với sự tham gia của nhiều đối tác, trong đó có Tập đoàn Dầu khí Việt Nam. Mục tiêu là thu giữ CO₂ từ các nguồn phát thải lớn như nhà máy nhiệt điện, sau đó lưu trữ lâu dài dưới lòng đất. Nếu được thực hiện, dự án có thể giúp giảm hàng triệu tấn khí CO₂ mỗi năm. "Chúng tôi tin rằng CCS sẽ đóng góp quan trọng vào mục tiêu phát thải ròng bằng 0 của Việt Nam vào năm 2050," ông Kohei Endo bày tỏ.
Ở một hướng tiếp cận khác, lĩnh vực khí tượng và phòng chống thiên tai cũng ghi nhận nhiều đề xuất hợp tác cụ thể. Công ty Weather News chuyên cung cấp dịch vụ khí tượng tư nhân của Nhật Bản cho biết, với sự phát triển của trí tuệ nhân tạo, độ chính xác trong dự báo bão có thể được cải thiện đáng kể, với sai số giảm tới 30%. Doanh nghiệp này đề xuất xây dựng hệ thống quan trắc thời tiết có mật độ cao, kết hợp với phân tích dữ liệu bằng AI, nhằm nâng cao năng lực cảnh báo sớm các hiện tượng thời tiết cực đoan tại Việt Nam. Giải pháp mà Weather News đề xuất gồm ba hợp phần chính: quan trắc – phân tích, dự báo – và ứng phó. Ông Daisuke ABE – Cán bộ điều hành, Phát triển & Vận hành Dịch vụ công ty cho biết, nếu cải thiện chất lượng dự báo, thiệt hại do thiên tai có thể giảm từ 10 đến 30% mỗi năm. "Khi kết hợp hệ thống quan trắc dày đặc với năng lực phân tích bằng AI, Việt Nam có thể nâng cao khả năng cảnh báo sớm các hiện tượng thời tiết cực đoan, từ đó giúp người dân và chính quyền chủ động ứng phó. Chúng tôi cũng nhấn mạnh rằng, không chỉ cung cấp công nghệ, mà việc đào tạo và chuyển giao năng lực là yếu tố then chốt. Mục tiêu là giúp Việt Nam từng bước làm chủ công nghệ, duy trì và phát triển hệ thống một cách bền vững".
Trong khi đó, ở lĩnh vực nông nghiệp, doanh nghiệp Tromso của Nhật Bản lại mang đến giải pháp mang tính “xanh từ gốc” tận dụng phụ phẩm nông nghiệp như như vỏ trấu, thân cây để sản xuất than sinh học (biochar). Đây là một hướng đi vừa giúp giảm phát thải, vừa nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp. Theo ông Masaaki Uesugi, tổng giám đốc công ty Tromso, các thử nghiệm tại Việt Nam cho thấy việc sử dụng biochar có thể giúp giảm tới 30% lượng phân bón hóa học, đồng thời tăng năng suất cây trồng hơn 20%. Không chỉ vậy, biochar còn giúp cải thiện độ giữ nước của đất, tăng khả năng chống chịu với nắng nóng và biến đổi khí hậu. Đáng chú ý, các mô hình này không chỉ hướng đến mục tiêu môi trường, mà còn đặt người nông dân vào trung tâm, với mục tiêu nâng cao thu nhập và đảm bảo sinh kế bền vững. "Chúng tôi tin rằng, bên cạnh mục tiêu giảm phát thải và tạo tín chỉ carbon, điều quan trọng nhất là nâng cao thu nhập cho người nông dân. Nông nghiệp vẫn là một ngành kinh tế cốt lõi, và người nông dân cần được hưởng lợi trực tiếp từ các giải pháp này. Trong thời gian tới, chúng tôi mong muốn tiếp tục hợp tác với các địa phương và nông dân Việt Nam để phát triển mô hình nông nghiệp bền vững, góp phần vào mục tiêu tăng trưởng xanh," ông Masaaki Uesugi cho biết.
Những đề xuất cụ thể từ doanh nghiệp cho thấy, hợp tác trong khuôn khổ ODA thế hệ mới không còn là mối quan hệ “một chiều”, mà đang chuyển sang mô hình cùng phát triển, khi công nghệ, tài chính và kinh nghiệm quản lý được kết hợp một cách linh hoạt. Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam Ito Naoki nhấn mạnh, khoản vay chương trình trị giá 50 tỷ yên từ Nhật Bản không phải là điểm kết thúc, mà là khởi đầu cho một giai đoạn hợp tác mới. Trong đó, vai trò của khu vực tư nhân sẽ ngày càng được đề cao. Theo Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương, năm 2026 mở ra một giai đoạn phát triển mới với yêu cầu tăng trưởng cao hơn, đồng thời đặt ra nhu cầu rất lớn về nguồn lực, nhất là trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh chuyển đổi xanh. "Chúng tôi cũng hướng tới việc hoàn thiện các cơ chế, chính sách để tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp tham gia đầu tư, qua đó huy động hiệu quả các nguồn lực cho phát triển bền vững", Thứ trưởng Trần Quốc Phương nhấn mạnh.
Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh chuyển đổi xanh và thực hiện các cam kết quốc tế về khí hậu, sự tham gia chủ động của khu vực doanh nghiệp - đặc biệt là từ các đối tác như Nhật Bản - sẽ là yếu tố quan trọng để biến các mục tiêu thành hành động cụ thể./.
Bình luận