Đặc biệt, trong xu thế chuyển đổi xanh và hội nhập sâu rộng, giáo dục - đào tạo giữ vai trò then chốt trong việc chuẩn bị nguồn nhân lực đáp ứng nhu cầu mới của thị trường. Đây cũng là nội dung được Tổ chức Di cư Quốc tế nhấn mạnh tại hội thảo “Tăng cường đào tạo kỹ năng đáp ứng thị trường lao động trong và ngoài nước trong bối cảnh chuyển đổi xanh”.
Theo số liệu của Cục Thống kê, Việt Nam hiện có hơn 53 triệu người trong độ tuổi lao động. Tuy nhiên, chỉ khoảng 1/3 trong số đó đã qua đào tạo và có bằng cấp, chứng chỉ. Trong khi đó, mục tiêu đến năm 2030 là nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo lên 40%, đồng thời chuyển dịch sang mô hình lao động kỹ năng cao. Điều này đòi hỏi hệ thống giáo dục và đào tạo phải linh hoạt hơn, gắn chặt hơn với nhu cầu thực tế của thị trường.
Mỗi năm, Việt Nam có khoảng 100.000 đến 150.000 lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, chủ yếu tại các thị trường Đông Bắc Á như Nhật Bản, Đài Loan (Trung Quốc) và Hàn Quốc. Bên cạnh đó, nhiều quốc gia châu Âu như Đức, Romania, Ba Lan hay Hungary cũng đang gia tăng nhu cầu tiếp nhận lao động Việt Nam, đặc biệt trong các lĩnh vực sản xuất, xây dựng, nông nghiệp và dịch vụ. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, trong bối cảnh việc làm toàn cầu biến đổi nhanh, đào tạo nghề theo cách truyền thống sẽ không còn đủ đáp ứng nhu cầu mới.
GS.TS Lê Anh Vinh, Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, cho biết: “Trong bối cảnh chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và già hóa dân số đang làm thay đổi rất nhanh cấu trúc việc làm và yêu cầu kỹ năng trên toàn cầu. Chúng ta cần chuyển đổi tư duy đào tạo từ đào tạo đơn lẻ, đào tạo một lần sang tư duy phát triển hệ sinh thái kỹ năng. Trong đó, kỹ năng được hình thành thông qua học tập, được kiểm chứng thông qua đánh giá, được ghi nhận bằng cơ chế tin cậy và được chuyển hóa thành cơ hội việc làm, thu nhập và dịch chuyển nghề nghiệp.”
Cũng theo ông Lê Anh Vinh, cần tăng cường tính liên thông giữa các loại hình đào tạo để người học có thể nâng cao kỹ năng liên tục trong suốt vòng đời nghề nghiệp. Đồng thời, đẩy mạnh hợp tác công - tư, khuyến khích doanh nghiệp tham gia xây dựng chương trình đào tạo, giúp kỹ năng người lao động sát hơn với nhu cầu tuyển dụng, nhất là trong các ngành công nghệ cao như trí tuệ nhân tạo hay bán dẫn.
Tổ chức Di cư Quốc tế tại Việt Nam cho rằng, công nhận kỹ năng giữa các quốc gia mới là yếu tố quyết định khả năng cạnh tranh của lao động di cư. Khi kỹ năng được thừa nhận, người lao động sẽ dễ dàng tiếp cận công việc phù hợp, được bảo vệ tốt hơn và có cơ hội phát triển lâu dài.
Bà Kendra Rinas, Trưởng Phái đoàn IOM tại Việt Nam, nhấn mạnh: “Trong bối cảnh thế giới đang được tái định hình bởi công nghệ, biến đổi khí hậu và sự dịch chuyển của chuỗi cung ứng, những yêu cầu từ thị trường lao động cũng thay đổi nhanh chóng. Với lao động di cư, yếu tố mang tính quyết định còn nằm ở việc kỹ năng của họ có được công nhận hay không. Khi kỹ năng được công nhận và phù hợp với tiêu chuẩn thị trường lao động giữa các quốc gia, người lao động có thể dễ dàng tiếp cận các vị trí việc làm phù hợp với năng lực, được bảo vệ và đồng thời giúp tăng cường hiệu quả của thị trường lao động ở cả quốc gia nguồn và quốc gia tiếp nhận.”
Nhiều chuyên gia trong và ngoài nước nhận định, để lao động Việt Nam tận dụng hiệu quả các cơ hội việc làm toàn cầu, kỹ năng không chỉ cần được đào tạo bài bản mà còn phải được công nhận và có khả năng “dịch chuyển” giữa các thị trường lao động. Bà Ciara Điều phối viên khu vực của IOM về các lộ trình di cư hợp pháp cho rằng, phát triển kỹ năng và thúc đẩy dịch chuyển kỹ năng đóng vai trò quan trọng trong việc mở rộng các con đường di cư hợp pháp. Theo bà, những mô hình như quan hệ đối tác dịch chuyển kỹ năng, chuyển giao tri thức từ cộng đồng kiều bào hay tăng cường công nhận kỹ năng xuyên biên giới là các giải pháp hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và tối ưu hóa lợi ích từ di cư lao động.
Còn theo ông Nguyễn Văn Chiến, Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, chính sách lao động cần chuyển từ cách tiếp cận quản lý riêng lẻ từng giai đoạn sang quản lý xuyên suốt toàn bộ vòng đời dịch chuyển lao động, từ đào tạo, di chuyển, làm việc ở nước ngoài đến quay về và tái hòa nhập thị trường lao động trong nước.
Điều này đòi hỏi tăng cường liên kết giữa giáo dục nghề nghiệp và thị trường lao động quốc tế, đồng thời xây dựng cơ chế công nhận và chuyển đổi kỹ năng, đặc biệt đối với lao động hồi hương.
Thông qua đổi mới chính sách và tăng cường hợp tác đa phương, Việt Nam hiện đang từng bước xây dựng hệ sinh thái kỹ năng hiện đại, linh hoạt và hội nhập. Khi kỹ năng được đào tạo bài bản, được xác thực và có thể chuyển đổi xuyên biên giới, đó sẽ là chìa khóa để mở rộng cơ hội việc làm bền vững cho người lao động Việt Nam, đồng thời thúc đẩy tăng trưởng bao trùm trong giai đoạn mới./.
Bình luận