Con đường dẫn vào xã Quy Đức, tỉnh Phú Thọ quanh co ôm lấy sườn núi, hết dốc cao lại đến khúc cua tay áo. Dấu vết của trận sạt lở năm ngoái vẫn còn, một đoạn đường bị đất đá vùi lấp vẫn chưa thể khắc phục hoàn toàn khiến đoàn xe nối đuôi nhau phải men theo lối tạm để tiếp tục hành trình. Với người dân địa phương, con đường nhỏ hẹp, thường xuyên bị sạt lở ấy không chỉ cản trở việc đi lại mà còn là "nút thắt" của phát triển kinh tế.

Dẫn chúng tôi đi thăm những thửa ruộng manh mún, nằm xen kẹt ngay giữa khu dân cư, Anh Lường Văn Vinh, Trưởng thôn Trung Thành, xã Quy Đức cho biết, địa hình đồi núi chia cắt hiểm trở nên mỗi hộ dân nơi đây chỉ có vài sào đất canh tác. Đất đai ít, giao thông cách trở lại thường xuyên bị sạt lở gây ách tắc khiến cho sản xuất nông nghiệp của bà con nơi đây gặp rất nhiều khó khăn.

Xã Quy Đức, tỉnh Phú Thọ được thành lập năm 2025 trên cơ sở sáp nhập các xã Đồng Ruộng, Yên Hòa, Trung Thành và Đoàn Kết của huyện Đà Bắc, tỉnh Hòa Bình cũ. Sau sáp nhập, nơi đây vẫn là địa bàn đặc biệt khó khăn với tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo chiếm tới hơn 58%. Phần lớn người dân là đồng bào dân tộc thiểu số, sinh kế lâu nay dựa vào cây lương thực như lúa, ngô, sắn. Thế nhưng, quỹ đất sản xuất ít, nguồn nước tưới khan hiếm, trong khi những cây trồng truyền thống có giá trị kinh tế thấp khiến đời sống của nhiều hộ dân vẫn bấp bênh.

Trước thực tế đó, địa phương đã từng bước chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi theo hướng phù hợp hơn với điều kiện tự nhiên, ưu tiên những mô hình có khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu và mang lại giá trị kinh tế cao. Từ năm 2025, cùng với sự hỗ trợ của chương trình “Tiến về phía trước” - sáng kiến do Chính phủ Ireland tài trợ thông qua Đại sứ quán Ireland tại Việt Nam, được triển khai bởi CARE Quốc tế tại Việt Nam, Plan International Việt Nam và Trung tâm Nghiên cứu Sáng kiến Phát triển Cộng đồng - nhiều hộ dân đã được tiếp cận các mô hình sinh kế mới. Chương trình hướng tới tăng cường khả năng chống chịu của cộng đồng trước tác động của biến đổi khí hậu thông qua ba nhóm giải pháp chính: Nâng cao năng lực thích ứng với biến đổi khí hậu cho chính quyền và cộng đồng; đầu tư các công trình hạ tầng quy mô nhỏ phục vụ nhu cầu thiết yếu; phát triển các mô hình sinh kế bền vững, đặc biệt thúc đẩy vai trò và quyền năng kinh tế của phụ nữ. Tại tỉnh Phú Thọ, chương trình hỗ trợ các địa phương xây dựng các mô hình sinh kế phù hợp với điều kiện tự nhiên, giảm thiểu rủi ro khí hậu, tăng thu nhập và tạo động lực phát triển kinh tế bền vững cho người dân.

Gia đình chị Lường Thị Thơ ở thôn Trung Thành, xã Quy Đức trước đây cũng như nhiều hộ khác chỉ trồng lúa, ngô và chăn nuôi nhỏ để phục vụ sinh hoạt. Từ cuối năm 2025, gia đình được dự án hỗ trợ vốn đầu tư ban đầu để chuyển sang trồng 1.000 m² rau su su. Bên cạnh được cấp hạt giống và hỗ trợ kinh phí, chị Thơ còn được cán bộ hướng dẫn kỹ thuật, theo dõi quá trình chăm sóc và kết nối học tập kinh nghiệm từ những mô hình hiệu quả.

"Trước đây trên diện tích của gia đình, tôi trồng ngô, mỗi năm thu được khoảng 3 triệu đồng. Từ khi chuyển sang trồng su su, nếu thuận lợi có thể đạt khoảng 30 triệu đồng/năm, cao gấp gần 10 lần so với trồng ngô." - Chị Lường Thị Thơ đánh giá hiệu quả của mô hình sau gần 1 năm triển khai.

Không chỉ hỗ trợ người dân chuyển đổi cây trồng, chương trình còn giúp nhiều hộ gia đình xây dựng sinh kế từ chăn nuôi. Gia đình chị Sa Thị Quý là một trong những hộ được hỗ trợ vốn, con giống và tập huấn kỹ thuật chăn nuôi lợn bản địa áp dụng quy trình vệ sinh, an toàn sinh học. Điều chị Quý tâm đắc nhất là cách các hộ được tập huấn kỹ thuật, cùng trao đổi kinh nghiệm trong nhóm, xây dựng tổ tương trợ vốn để hỗ trợ lẫn nhau mở rộng sản xuất. Theo chị Quý, từ những hộ sản xuất đơn lẻ, nhiều gia đình đã mạnh dạn liên kết, chia sẻ kinh nghiệm và từng bước hình thành thói quen làm kinh tế theo nhóm, tạo nền tảng để phát triển sinh kế bền vững. 

“Trước đây gia đình tôi chỉ làm nương nên thu nhập rất thấp. Từ khi được dự án hỗ trợ nuôi lợn, mỗi lứa 5 con sau khoảng 6 tháng có thể bán đi 1 con, thu gần 20 triệu đồng, trừ chi phí còn khoảng 15 triệu đồng. Nhờ vậy, gia đình có thêm thu nhập để lo cho con đi học và trang trải cuộc sống.” - Chị Sa Thị Quý nói.

Con đường vào Quy Đức vẫn còn quanh co, nhiều đoạn vẫn in dấu những vết sạt lở sau mùa mưa. Hành trình giảm nghèo của vùng đất này cũng vậy, còn không ít gập ghềnh. Nhưng giữa những khó khăn, những giàn su su xanh mướt, những đàn lợn bản địa lớn lên từng ngày cùng những mô hình sinh kế phù hợp đang gieo thêm hy vọng cho những người dân địa phương. Hy vọng ấy đến từ sự đổi thay trong tư duy làm ăn của đồng bào, sự sát sao của chính quyền địa phương các cấp, cũng như sự đồng hành của các tổ chức đối với người dân vùng cao đặc biệt khó khăn của tỉnh Phú Thọ.

Hương Giang/VOV1