Liên minh châu Âu và Vương quốc Anh tiếp tục là những thị trường xuất khẩu quan trọng của nông, lâm, thủy sản Việt Nam. Tuy nhiên, cùng với những ưu đãi từ các hiệp định thương mại tự do, các thị trường này cũng liên tục cập nhật những quy định mới về kiểm dịch động, thực vật và an toàn thực phẩm. Điều đó đòi hỏi doanh nghiệp Việt Nam phải thay đổi tư duy, chủ động đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế ngay từ khâu sản xuất. Đây cũng là nội dung trọng tâm tại Hội nghị cập nhật các quy định về an toàn thực phẩm và kiểm dịch động, thực vật trong khuôn khổ Hiệp định thương mại tự do giữa Việt Nam - Liên minh châu Âu (EVFTA), Việt Nam - Vương quốc Anh và Bắc Ai len (UKVFTA) do Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với UBND Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức mới đây.

Tại hội nghị, ông Ngô Hồng Phong, Cục trưởng Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, EU và Vương quốc Anh hiện là những thị trường xuất khẩu quan trọng của nhiều mặt hàng nông, lâm, thủy sản Việt Nam. Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu sang EU đạt hơn 9,28 tỷ USD, chiếm khoảng 13% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành. Tuy nhiên, các quy định về kiểm dịch động, thực vật, giới hạn dư lượng tối đa, truy xuất nguồn gốc hay Quy định chống phá rừng của EU liên tục được cập nhật. Vì vậy, theo ông Ngô Hồng Phong, các cơ quan quản lý, địa phương, hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp cần chuyển mạnh từ tư duy đáp ứng yêu cầu sang chủ động tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế ngay từ quá trình sản xuất và tổ chức chuỗi cung ứng.

"Những yêu cầu thị trường châu Âu hôm nay càng toàn diện, không chỉ tập trung vào các tiêu chuẩn FF truyền thống mà còn đã bắt đầu mở rộng sang các yêu cầu mới liên quan đến việc chuyển đổi số như là minh mạch dữ liệu và phát triển bền vững. Nếu chúng ta không chủ động nắm bắt quy định, chuẩn bị đầy đủ các hồ sơ điều kiện cần thiết trong toàn bộ chuỗi sản xuất chế biến như xuất khẩu của chúng ta đáp ứng các quy định thị trường thì chúng ta có thể sẽ gặp một số khó khăn trong việc tiếp cận cũng như duy trì thị trường, thậm chí phát sinh một số nguy cơ có thể ảnh hưởng gián đoạn đến xuất khẩu." Ông Lê Hồng Phong nhận định.

Theo thống kê được công bố tại hội nghị, trong 5 tháng đầu năm nay, Việt Nam có 29 lô hàng bị giữ hoặc từ chối tại thị trường EU, trong đó có 10 trường hợp được đánh giá là rủi ro nghiêm trọng. Đây là cảnh báo cho thấy việc kiểm soát chất lượng ngay từ khâu sản xuất đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

TS Ngô Xuân Nam, Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam cũng lưu ý, EU đang tiếp tục siết chặt giới hạn dư lượng tối đa đối với nhiều hoạt chất bảo vệ thực vật. Vì vậy, doanh nghiệp không thể chỉ căn cứ vào quy định trong nước mà phải đối chiếu yêu cầu của EU đối với từng mặt hàng xuất khẩu. Bên cạnh đó, một số quốc gia thành viên còn có thể áp dụng các tiêu chuẩn nghiêm ngặt hơn quy định chung của toàn khối. Ông Ngô Xuân Nam cho biết: "Theo thống kê 6 tháng đầu năm riêng Liên minh châu Âu đã ban hành 74 thông báo thay đổi các biện pháp SPS. Việt Nam chúng ta thì 6 tháng đầu năm mới có 13 cái biện pháp thay đổi thôi, so với 6 tháng đồng năm 2025 thì Liên minh châu Âu ban hành là 65 tức là cái xu thế gia tăng thay đổi các biện phạm SPS. Tương tự như vậy 6 tháng đầu năm thì 166 thành viên WTO là đưa ra tới 601 thông báo số liệu này nó chứng minh cho xu thế các thành viên WTO gia tăng các biện pháp SPS."

Để giảm thiểu rủi ro, ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam kiến nghị các cơ quan chức năng tiếp tục hoàn thiện hệ thống cảnh báo sớm về SPS và mức dư lượng tối đa, giúp doanh nghiệp và nông dân cập nhật kịp thời các quy định của thị trường nhập khẩu. Đồng thời, cần tăng cường hướng dẫn sử dụng thuốc bảo vệ thực vật theo tiêu chuẩn quốc tế và hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện Quy định chống phá rừng của EU trước khi quy định này có hiệu lực. "Xin kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các cơ quan chức năng một số giải pháp sau: Tăng cường cơ chế cảnh báo sớm và cập nhật dữ liệu. Chúng tôi mong rằng văn phòng SPS Việt Nam Sẽ tiếp tục duy trì và đẩy mạnh hệ thống cảnh báu sớm SPS theo thời gian thực để doanh nghiệp và người nông dân chủ động điều chỉnh quy trình sản xuất cho phù hợp. Hướng dẫn, chuẩn hóa quy trình sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, đồng bộ hóa công tác quản lý mã số vùng trồng cũng như là cơ sở đóng gói, hỗ trợ chuyển đổi xanh, đáp ứng các tiêu chuẩn bền vững, phát thải thấp và không gây mất rừng." Ông Đặng Phúc Nguyên đề nghị.

Trong khi đó, TS Phan Thị Thu Hiền, Giám đốc Trung tâm Kiểm dịch thực vật sau nhập khẩu II lưu ý, với những hoạt chất chưa được EU quy định riêng, mức dư lượng mặc định chỉ là 0,01mg/kg. Điều này đồng nghĩa chỉ một lượng tồn dư rất nhỏ cũng có thể khiến cả lô hàng không đạt yêu cầu và bị tiêu hủy.

"Đối với một lô hàng yêu cầu chung, cơ bản nhất là chúng ta phải có giấy chứng nhận kiểm dịch vật hay mình hay gọi là giấy chứng thư. Cái thứ hai nữa là không nhiễm đối tượng của nước nhập khẩu. Thí dụ như thị trường châu Âu, chúng ta muốn xuất quả bưởi sang thì chắc chắn là chúng ta phải không được nhiễm con sâu đục trái hay chúng ta có một số các dịch hại khác trên rau, rau ăn lá, rau gia vị phổ biến ở Việt Nam chúng ta, tuy nhiên lại là đối tượng kiểm dịch thực vật của châu Âu. Và khi đó chúng ta phải sản xuất hàng hóa chúng ta phải sạch và đảm bảo là không nhiễm đối tưởng kiểm dịch thực vật."

Có thể thấy, cùng với những cơ hội từ các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như Hiệp định thương mại tự do giữa Việt Nam - Liên minh châu Âu (EVFTA), Việt Nam - Vương quốc Anh và Bắc Ai len (UKVFTA), các tiêu chuẩn kỹ thuật của thị trường nhập khẩu cũng ngày càng khắt khe hơn. Chủ động cập nhật quy định, kiểm soát chất lượng ngay từ vùng nguyên liệu, tăng cường truy xuất nguồn gốc và xây dựng chuỗi sản xuất bền vững sẽ là chìa khóa để nông sản Việt Nam giữ vững chỗ đứng và tiếp tục mở rộng thị trường tại châu Âu.

Hương Lan