Để chuyển từ ứng phó bị động sang tâm thế chủ động chúng ta không chỉ dừng lại ở việc “dự báo đúng” mà còn phải “cảnh báo sớm” đi trước thiên tai. 

Theo Trung tâm dự báo KTTV Quốc gia, hiện tượng El Nino đã chính thức hình thành từ tháng 6 năm nay. Các chuyên gia khí tượng quốc tế và trong nước đều chung một lo ngại: Xác suất El Nino có thể đạt cường độ rất mạnh vào cuối năm 2026, lên tới hơn 60%.

Dù số lượng bão có thể ít hơn trung bình, chỉ khoảng 8-10 cơn trên Biển Đông, song bão ít nhưng cường độ sẽ dị thường và cực đoan hơn nên các địa phương không được phép chủ quan. Ông Hoàng Phúc Lâm, Phó Giám đốc Trung tâm Dự báo KTTV Quốc gia nhấn mạnh: “Trọng tâm của năm 2026 không chỉ là theo dõi đường đi của bão, mà là dự báo những tổ hợp thiên tai nguy hiểm như bão kết hợp không khí lạnh gây mưa lớn cục bộ và ngập lụt vượt mức lịch sử. “Các tháng từ tháng 7-9 trong các năm Elnino lượng mưa ở Bắc Bộ không rõ ràng, về mùa lũ vẫn phổ biến ở mức báo động 1 và báo động 2. Đối với thượng nguồn sông Mê Kông thiếu hụt mưa sẽ rơi vào tháng 10-12”. Ông Hoàng Phúc Lâm nhấn mạnh.

Trong năm 2026, với sự giúp đỡ của các đối tác quốc tế, dự báo khí tượng thủy văn của Việt Nam đang đẩy mạnh chuyển dịch từ việc chỉ nói “thời tiết là gì” sang việc cảnh báo “thời tiết sẽ gây ra những gì”. Đây chính là mô hình “Dự báo dựa trên tác động” mà các chuyên gia từ Canada và Nhật Bản đang phối hợp chặt chẽ với Việt Nam để triển khai. Hiện chúng ta đã làm chủ các công nghệ hiện đại như WebGIS cảnh báo lũ quét, sạt lở đất thời gian thực, tích hợp dữ liệu từ hơn 3.500 trạm đo mưa tự động và 10 radar thời tiết phủ khắp cả nước. Công nghệ AI và Big Data cũng đã được ứng dụng để ước lượng mưa từ vệ tinh và radar, giúp nâng cao độ chính xác của các bản tin dự báo.

Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành: Để nâng cao năng lực dự báo, “đi trước thiên tai” ngành khí tượng thủy văn cần phát huy hệ thống quan trắc đồng bộ và kinh nghiệm thực tiễn, đồng thời tiếp tục đầu tư vào khoa học công nghệ, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI). Mục tiêu là biến thông tin dự báo chính xác thành hành động sớm để giảm thiểu thiệt hại, bảo vệ sinh kế người dân và duy trì ổn định kinh tế vĩ mô. Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành cho biết: “Cần đánh giá toàn diện xu thế khí tượng thủy văn năm 2026-2027, đặc biệt là tác động của El Niño đối với từng vùng miền. Nhận diện tác động đến các lĩnh vực trọng điểm như tài nguyên nước, nông nghiệp, năng lượng, giao thông và sức khỏe cộng đồng để đề xuất giải pháp phù hợp. Tăng cường phối hợp liên ngành trong việc sử dụng thông tin dự báo để phục vụ quản lý rủi ro và phát triển kinh tế - xã hội”.

Về quan điểm chỉ đạo công tác phòng chống thiên tai, tại buổi làm việc với Đảng ủy Chính phủ và các cơ quan về công tác phòng, chống bão, lũ và biến đổi khí hậu từ nay đến hết năm 2026 diễn ra mới đây, theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: phòng ngừa phải đi trước một bước, phải nâng cao chất lượng dự báo, cảnh báo và truyền tin đến người dân; lấy yêu cầu, bảo vệ tính mạng nhân dân là yêu cầu cao nhất, là mệnh lệnh cao nhất. "Bảo vệ an toàn tính mạng Nhân dân trong mọi tình huống. Cấp xã phải nắm chắc từng hộ dân trong khu vực có nguy cơ lũ quét, sạt lở, ngập sâu, hạ du hồ chứa, ven sông, ven biển, khu nhà yếu, nhà tạm. Danh sách phải có thật, cập nhật thật, giao người phụ trách thật. Phải xác định rõ ai sơ tán trước, sơ tán đi đâu, bằng đường nào, phương tiện nào, ai hỗ trợ, nơi trú tránh có bảo đảm nước sạch, thuốc men, điện, vệ sinh, an ninh trật tự hay không.” Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh.

Từ nay đến cuối năm, diễn biến El Nino dự báo rất mạnh đòi hỏi chúng ta phải chủ động, không chỉ cho 1 năm mà cho cả giai đoạn. Với định hướng công việc hết sức cụ thể giai đoạn 2026–2030 của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, chúng ta hoàn toàn có khả năng chuyển đổi nhanh chóng từ ứng phó thiên tai bị động sang quản trị rủi ro thiên tai nhờ những công nghệ hiện đại và trí tuệ nhân tạo (AI), hướng đến mục tiêu năm 2030 là hình thành những xã có năng lực thật, dữ liệu có giá trị thật, cảnh báo tạo hành động thật, quy hoạch giảm rủi ro thật, ngân sách đến đúng nơi thật và người dân được bảo vệ thật.

Đình Trung