Bên cạnh thực hiện nhiệm vụ tuần tra, kiểm soát, đấu tranh với các hành vi khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), công tác tuyên truyền được xác định là giải pháp căn cơ nhằm phòng ngừa vi phạm từ sớm, từ xa. Từ năm 2026, Chương trình "Cảnh sát biển đồng hành với ngư dân" tiếp tục được triển khai giai đoạn 2026-2030, mở rộng phạm vi phối hợp với nhiều địa phương ven biển, hướng tới mục tiêu nâng cao nhận thức pháp luật, hỗ trợ ngư dân vươn khơi bám biển và xây dựng "thế trận lòng dân" vững chắc trên biển.

Khác với những buổi phổ biến pháp luật mang tính một chiều trước đây, cán bộ, chiến sĩ Cảnh sát biển hôm nay mang pháp luật đến tận cầu cảng, lên từng tàu cá, gặp trực tiếp từng chủ tàu, thuyền trưởng để trao đổi những vấn đề ngư dân đang gặp phải. Những quy định của Luật Thủy sản năm 2017, Luật Cảnh sát biển Việt Nam, quy định về chống khai thác IUU hay cách xác định ranh giới trên biển được giải thích bằng ngôn ngữ giản dị, gắn với từng tình huống cụ thể trong mỗi chuyến biển. Pháp luật vì thế không còn là những điều khoản khô cứng mà trở thành "kim chỉ nam" giúp ngư dân yên tâm bám biển, tránh những vi phạm đáng tiếc.

Song song với tuyên truyền trực tiếp, lực lượng Cảnh sát biển còn đổi mới hình thức phổ biến pháp luật thông qua các diễn đàn "Cảnh sát biển với ngư dân", các cuộc thi tìm hiểu về biển, đảo, chương trình "Em yêu biển, đảo quê hương", tuyên truyền lưu động tại các cảng cá, trường học và khu dân cư ven biển. Mỗi đợt tuyên truyền đều gắn với hoạt động dân vận như tặng cờ Tổ quốc, áo phao, túi thuốc y tế, khám bệnh, cấp phát tài liệu pháp luật, tạo sự gần gũi và củng cố niềm tin của ngư dân đối với lực lượng thực thi pháp luật trên biển. Nhiều chương trình trong năm 2026 tiếp tục được triển khai tại các địa phương trọng điểm, gắn tuyên truyền pháp luật với chăm lo đời sống ngư dân và xây dựng thế trận lòng dân trên các vùng biển của Tổ quốc.

Đại tá Nguyễn Trịnh Hùng, Phó Cục trưởng Cục Nghiệp vụ và Pháp luật, Bộ Tư lệnh Cảnh sát biển Việt Nam cho biết, điều quan trọng nhất của công tác tuyên truyền không chỉ là giúp ngư dân hiểu quy định của pháp luật mà còn hình thành ý thức tự giác chấp hành trong suốt quá trình hành nghề. Khi ngư dân hiểu được rằng mỗi hành vi vi phạm không chỉ khiến bản thân bị xử lý mà còn ảnh hưởng đến uy tín thủy sản Việt Nam và cơ hội xuất khẩu sang thị trường châu Âu, họ sẽ chủ động thay đổi cách nghĩ, cách làm. Chính sự chuyển biến từ nhận thức đến hành động mới là kết quả bền vững nhất của công tác tuyên truyền.

"Chúng tôi phối hợp chặt chẽ với các địa phương để đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật, tập trung vào các đối tượng trực tiếp hoạt động trên biển, qua đó tác động và định hướng hành vi của ngư dân khi hành nghề".  Đại tá Nguyễn Trịnh Hùng cho biết thêm.

Thực tế cho thấy, sau mỗi đợt tuyên truyền, điều mà cán bộ Cảnh sát biển cảm nhận rõ nhất không phải là số lượng tờ rơi được phát hay số buổi tuyên truyền được tổ chức, mà là những thay đổi rất cụ thể từ chính ngư dân. Nhiều chủ tàu đã chủ động duy trì thiết bị giám sát hành trình, ghi nhật ký khai thác đầy đủ, tự giác chấp hành quy định khi hoạt động trên biển và nhắc nhở bạn nghề không xâm phạm vùng biển nước ngoài. Những chuyển biến ấy đang từng bước tạo nên nền tảng quan trọng để xây dựng nghề cá có trách nhiệm, phát triển bền vững.

Sự chuyển biến ấy được thể hiện rõ qua những câu chuyện rất đời thường của chính ngư dân. Nếu như trước đây, ông Trần Danh Dự từng sử dụng xung điện trong khai thác hải sản thì nay, sau nhiều lần được lực lượng Cảnh sát biển và chính quyền địa phương tuyên truyền, vận động, ông đã tự nguyện tháo bỏ toàn bộ thiết bị vi phạm, giao nộp cho lực lượng chức năng và ký cam kết không tái phạm.

"Tôi là chủ phương tiện, trước đây có sử dụng xung điện, giờ tôi tự nguyện tháo bỏ, nộp lại cho lực lượng chức năng và viết cam kết không tái phạm nữa. Nếu vi phạm thì chấp nhận bị xử lý theo quy định”. Ông Trần Danh Dự chia sẻ.

Sự thay đổi ấy không chỉ dừng lại ở một cá nhân. Tại nhiều địa phương ven biển, ngày càng có nhiều chủ tàu chủ động nhắc nhở nhau duy trì kết nối thiết bị giám sát hành trình, ghi đầy đủ nhật ký khai thác, không sử dụng ngư cụ cấm và tuyệt đối không xâm phạm vùng biển nước ngoài. Từ chỗ là đối tượng được tuyên truyền, nhiều ngư dân hôm nay đã trở thành những tuyên truyền viên tích cực ngay trong cộng đồng của mình. Ông Trương Văn Ngữ, một ngư dân nhiều năm bám biển, chia sẻ: "Bà con chúng ta nên thống nhất không đi đánh bắt ở vùng biển nước ngoài nữa. Có khó khăn thì kiến nghị với chính quyền để cùng tìm giải pháp, yên tâm khai thác trong vùng biển Việt Nam mà vẫn bảo đảm hiệu quả kinh tế."

Theo Đại tá Trương Bá Long, Phó Tham mưu trưởng Cảnh sát biển Việt Nam, kết quả lớn nhất của công tác tuyên truyền không nằm ở số lượng hội nghị hay tài liệu được phát, mà ở sự chuyển biến trong nhận thức và hành động của người dân.

"Qua thực tế tuyên truyền, chúng tôi nhận thấy nhận thức của bà con ngư dân đã có chuyển biến rõ rệt. Nhiều chủ tàu, thuyền trưởng chủ động chấp hành các quy định của pháp luật, duy trì thiết bị giám sát hành trình, ghi nhật ký khai thác đầy đủ và tích cực nhắc nhở nhau không vi phạm vùng biển nước ngoài. Khi ngư dân hiểu đúng pháp luật thì họ không chỉ bảo vệ chính mình mà còn góp phần bảo vệ nguồn lợi thủy sản và uy tín của nghề cá Việt Nam." Đại tá Trương Bá Long cho biết.

Tuyên truyền chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi gắn với sự đồng hành. Bên cạnh phổ biến pháp luật, lực lượng Cảnh sát biển còn phối hợp với các địa phương tổ chức khám bệnh, cấp phát thuốc miễn phí, tặng cờ Tổ quốc, áo phao, túi thuốc y tế, trao học bổng cho học sinh vùng biển và triển khai nhiều hoạt động an sinh xã hội. Những việc làm thiết thực ấy đã tạo dựng niềm tin, giúp người dân sẵn sàng lắng nghe, chia sẻ và đồng hành cùng lực lượng chức năng trong hành trình chống khai thác IUU.

Sau mỗi đợt tuyên truyền, pháp luật không còn dừng lại trên những tờ rơi hay trong các buổi nói chuyện, mà được chính ngư dân lan tỏa bằng những lời nhắc nhở trước mỗi chuyến biển, bằng việc tự giác chấp hành quy định và cùng nhau xây dựng văn hóa khai thác có trách nhiệm. Khi mỗi ngư dân đều hiểu rằng tuân thủ pháp luật cũng chính là bảo vệ sinh kế của mình, bảo vệ nguồn lợi thủy sản cho thế hệ mai sau và góp phần giữ gìn hình ảnh nghề cá Việt Nam, thì mục tiêu chấm dứt khai thác IUU sẽ không còn là nhiệm vụ của riêng lực lượng chức năng, mà trở thành trách nhiệm chung của cả cộng đồng.

Hà Phương