Ngày 28/8/1998, Cục Cảnh sát biển được thành lập, mở ra quá trình xây dựng một lực lượng chuyên trách thực thi pháp luật trên biển. Từ những ngày đầu còn nhiều khó khăn về tổ chức, phương tiện và điều kiện hoạt động, Cảnh sát biển Việt Nam từng bước xây dựng lực lượng chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, có khả năng hoạt động dài ngày, vươn xa, thực hiện nhiệm vụ trên những vùng biển rộng lớn.

Nhìn lại chặng đường 28 năm, sự trưởng thành của Cảnh sát biển không chỉ thể hiện ở quy mô lực lượng hay phương tiện được đầu tư, mà rõ hơn ở năng lực thực hiện nhiệm vụ trên biển: nắm chắc tình hình, duy trì sự hiện diện, thực thi pháp luật, xử lý vi phạm, đấu tranh phòng, chống tội phạm, bảo vệ chủ quyền và phối hợp với các lực lượng trong những tình huống phức tạp.

Trung tướng Lê Đình Cường, Tư lệnh Cảnh sát biển Việt Nam khẳng định.“Điều làm nên những thành tựu của Cảnh sát biển Việt Nam trong 28 năm qua trước hết là sự lãnh đạo, chỉ đạo toàn diện của Đảng, Nhà nước, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng; cùng với đó là bản lĩnh, tinh thần đoàn kết, ý chí tự lực, tự cường, đổi mới sáng tạo của các thế hệ cán bộ, chiến sĩ; sự phối hợp chặt chẽ của các cơ quan, đơn vị, địa phương và hợp tác hiệu quả với lực lượng thực thi pháp luật các nước.”  

Từ hiện diện trên biển đến thực thi pháp luật

Với một quốc gia có vùng biển rộng, hoạt động kinh tế biển ngày càng phát triển và tình hình trên biển luôn tiềm ẩn những vấn đề phức tạp, sự hiện diện của lực lượng thực thi pháp luật có ý nghĩa trực tiếp đối với việc duy trì kỷ cương.

28 năm qua, Cảnh sát biển Việt Nam từng bước nâng cao năng lực để đáp ứng yêu cầu đó. Những chuyến tuần tra, kiểm tra, kiểm soát không chỉ nhằm phát hiện một vụ việc cụ thể, mà còn giúp lực lượng nắm tình hình, nhận diện những vấn đề phát sinh và chủ động xử lý ngay từ trên biển. Đây là bước trưởng thành quan trọng: từ yêu cầu duy trì sự hiện diện đến khả năng kiểm soát tình hình và thực thi pháp luật trên một không gian biển  rộng lớn, trong nhiều điều kiện khác nhau.

Cùng với nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền, đấu tranh phòng, chống tội phạm và các hành vi vi phạm pháp luật trên biển ngày càng trở thành nhiệm vụ thường xuyên. Buôn lậu, gian lận thương mại, vận chuyển trái phép hàng hóa, ma túy, khai thác tài nguyên trái phép... không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn tác động trực tiếp đến an ninh, trật tự và môi trường hoạt động hợp pháp trên biển. Hoạt động thực thi pháp luật được triển khai theo hướng tăng cường nắm tình hình, nâng cao năng lực kiểm tra, kiểm soát, phối hợp giữa các lực lượng và xử lý vụ việc đúng thẩm quyền, đúng pháp luật.

Chống khai thác IUU: Xử lý nghiêm, phòng ngừa từ sớm

Trong cuộc đấu tranh chống khai thác IUU - nhiệm vụ đòi hỏi sự kết hợp giữa kiểm tra, kiểm soát, xử lý vi phạm và tuyên truyền, vận động. Bởi nếu chỉ xử phạt sau khi vi phạm xảy ra thì chưa đủ. Mục tiêu lâu dài là giúp ngư dân hiểu rõ quy định pháp luật, chủ động tuân thủ trong từng chuyến biển và không để xảy ra vi phạm ngay từ đầu. Lực lượng Cảnh sát biển vì vậy vừa tăng cường tuần tra, kiểm tra, kiểm soát, vừa đẩy mạnh tuyên truyền pháp luật cho ngư dân.

Chỉ tính tiêng trong năm 2025 và 6 tháng đầu năm 2026, hàng chục nghìn lượt tàu cá và ngư dân được tuyên truyền về chống khai thác IUU; các trường hợp vi phạm được kiểm tra, lập biên bản, xử lý hoặc bàn giao cho cơ quan chức năng địa phương theo quy định. “Xử lý nghiêm để giữ kỷ cương, đồng thời làm cho pháp luật trở thành nhận thức và thói quen của người dân” là phương châm của lực lượng Cảnh sát biển trong thực thi pháp luật trên biển.

Với nghề khai thác thủy sản, phần lớn thời gian ngư dân hoạt động xa bờ, sự tự giác chấp hành pháp luật có ý nghĩa đặc biệt. Khi ngư dân hiểu luật, biết giới hạn vùng biển được phép khai thác và tuân thủ các quy định về khai thác, giám sát hành trình, hiệu quả chống IUU mới có thể bền vững.

Gần dân để pháp luật đi vào cuộc sống

Chương trình “Cảnh sát biển đồng hành với ngư dân” được triển khai lan tỏa hình ảnh lực lượng Cảnh sát biển gắn bó mật thiết với đời sống ngư dân, đồng hành xây dựng nghề cá phát triển bền vững. Từ tuyên truyền pháp luật, phổ biến kiến thức về khai thác đúng quy định đến hỗ trợ những gia đình khó khăn, trao tặng các phương tiện thiết yếu phục vụ đi biển, hoạt động của Cảnh sát biển ngày càng gắn với đời sống của người dân ven biển.

Cùng với đó là nhiệm vụ tìm kiếm, cứu hộ, cứu nạn. Trong những tình huống tàu cá gặp sự cố, tai nạn hoặc người dân gặp nguy hiểm trên biển, sự có mặt kịp thời của cán bộ, chiến sĩ Cảnh sát biển trở thành điểm tựa quan trọng, giúp bảo vệ tính mạng, tài sản của ngư dân.

Thông qua chương trình "Cảnh sát biển đồng hành với ngư dân", cán bộ chiến sĩ Cảnh sát biển Việt Nam gần dân, trực tiếp chia sẻ và nâng cao trách nhiệm cho ngư ngư dân đối với chủ quyền biển đảo và khai thác có trách nhiệm; tiếp tục là điểm tựa vững chắc cho ngư dân vươn khơi, bám biển.

Đưa kiến thức biển, đảo đến với thế hệ trẻ

Nếu “Cảnh sát biển đồng hành với ngư dân” đưa pháp luật và sự đồng hành đến với những người trực tiếp sống, làm việc trên biển, thì “Em yêu biển, đảo quê hương” lại hướng đến một lực lượng khác: Đó là thế hệ trẻ.

 Từ một hoạt động tuyên truyền, cuộc thi ngày càng mở rộng về quy mô và cách thức tiếp cận, đưa kiến thức về biển, đảo, chủ quyền quốc gia và pháp luật biển đến gần học sinh bằng hình thức sinh động, dễ tiếp nhận. Riêng năm học 2025-2026, chương trình đã thu hút hơn 470.000 học sinh của 1.730 trường THCS. Điểm đáng nói không chỉ nằm ở số lượng học sinh tham gia. Điều quan trọng hơn là biển đảo được đưa vào nhận thức của thế hệ trẻ bằng một cách gần gũi hơn: các em được tìm hiểu, trả lời, thi tài, giao lưu và thể hiện tình cảm với biển đảo quê hương.

Đêm Gala trao giải Cuộc thi "Em yêu biển đảo quê hương" năm học 2025-2026 tiếp tục mở rộng sức lan tỏa ấy. Từ một cuộc thi trong trường học, biển đảo được đưa lên một sân khấu lớn hơn, kết hợp kiến thức, nghệ thuật và cảm xúc. Qua đó, tình yêu biển đảo không dừng ở một Cuộc thi, mà được chuyển thành câu chuyện gần gũi với đông đảo công chúng.

Phối hợp để nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật

Hoạt động trên biển ngày càng đa dạng, phức tạp, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng và giữa các quốc gia. Tội phạm ma túy, buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa, cứu hộ, cứu nạn và bảo đảm an ninh, an toàn hàng hải đều cần sự phối hợp. Vì vậy, cùng với xây dựng lực lượng trong nước, Cảnh sát biển Việt Nam từng bước mở rộng hợp tác với các lực lượng thực thi pháp luật trên biển của các nước.

Các hoạt động tuần tra chung, giao lưu, trao đổi nghiệp vụ không chỉ tăng khả năng phối hợp khi xử lý tình huống, mà còn góp phần xây dựng lòng tin, nâng cao hiểu biết và thúc đẩy hợp tác vì an ninh, an toàn trên biển. 

Lớn mạnh cùng yêu cầu xây dựng quốc gia biển mạnh

Khi biển ngày càng trở thành không gian phát triển quan trọng của quốc gia, yêu cầu đối với lực lượng thực thi pháp luật trên biển cũng ngày càng cao. Đó không chỉ là bảo vệ vững chắc chủ quyền, mà còn giữ gìn an ninh, trật tự, an toàn, bảo đảm môi trường thuận lợi cho các hoạt động kinh tế biển hợp pháp và khai thác bền vững các nguồn lực từ biển.

Vì vậy, xây dựng Cảnh sát biển cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, khẳng định năng lực quốc gia bảo vệ và quản trị biển là yêu cầu cấp thiết. Mỗi bước tiến về nguồn nhân lực, phương tiện, công nghệ, pháp luật và khả năng phối hợp của Cảnh sát biển với các lượng khác đều góp phần nâng cao năng lực giữ gìn môi trường biển ổn định cho phát triển.

Theo Trung tướng Bùi Quốc Oai, Chính ủy Cảnh sát biển Việt Nam: Để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong kỷ nguyên mới, lực lượng xác định tiếp tục nâng cao chất lượng huấn luyện, làm chủ vũ khí, trang bị hiện đại; nắm chắc tình hình, duy trì lực lượng, phương tiện trực sẵn sàng chiến đấu; hoàn thiện hệ thống pháp luật, đẩy mạnh đổi mới sáng tạo và ứng dụng khoa học công nghệ trong quản lý, bảo vệ chủ quyền biển, đảo. Đây không chỉ là yêu cầu trước mắt mà là hướng phát triển lâu dài của một lực lượng được giao nhiệm vụ nòng cốt trong thực thi pháp luật trên biển, đảm bảo an toàn an ninh từ hướng biển để phát triển đất nước.

Nhìn lại 28 năm, sự lớn mạnh của Cảnh sát biển Việt Nam thể hiện ở năng lực giữ vững kỷ cương trên biển, bảo vệ người dân và các hoạt động hợp pháp trên biển, xử lý hiệu quả những vấn đề phát sinh và phối hợp với các lực lượng để duy trì một môi trường biển hoàn bình, ổn định. Đó cũng là đóng góp trực tiếp của Cảnh sát biển vào mục tiêu xây dựng Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh.

Bước vào chặng đường mới, trước những yêu cầu ngày càng cao của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, Cảnh sát biển Việt Nam tiếp tục phát huy truyền thống Anh hùng, xây dựng lực lượng chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, thực thi pháp luật trên biển, góp phần bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ, giữ vững môi trường hòa bình, ổn định để đất nước phát triển.

Hà Phương-Đức Tĩnh