Thị trường xe máy điện, ô tô điện trong nước đã ghi nhận sự tăng trưởng đột phá trong thời gian gần đây, đặc biệt từ thời điểm tháng 3/2026 đến nay, khi xung đột quân sự ở Trung Đông diễn ra gây ảnh hưởng lớn đến thị trường xăng dầu. Tuy nhiên, hạ tầng trạm sạc bảo đảm cho xe điện tham gia giao thông an toàn, thông suốt đang còn nhiều khoảng trống đặt ra cần sớm được giải quyết. 

Tại hai thành phố lớn là Hà Nội và TP Hồ Chí Minh, nhiều thời điểm trong tháng 3/2026 đã ghi nhận nhu cầu xe máy điện tăng vọt, nhiều cửa hàng không đáp ứng kịp khi nguồn cung tăng tới 3-4 lần so với trong năm khiến nhiều mẫu xe “cháy hàng” phải hẹn khách đợi từ 1-3 tháng mới có thể giao hàng.

Nhìn lại thị trường năm 2025 ghi nhận bước tăng trưởng đột phá của xe máy điện khi sản lượng xuất xưởng đã vượt mốc 1 triệu chiếc, tăng tới 150% so với năm trước. Theo các chuyên gia, nhu cầu xe điện (ở cả ô tô, xe máy và xe đạp điện) sẽ còn tăng cao trong thời gian tới, nhất là khi Hà Nội sẽ thí điểm vùng phát thải thấp tại khu vực lõi hồ Hoàn Kiếm từ ngày 01/7 năm nay, sau đó mở rộng theo lộ trình.

Chỉ tính riêng việc chuyển đổi phương tiện taxi trên địa bàn TP Hà Nội, theo ông Nguyễn Quang Huy - Phó Trưởng phòng Quản lý vận tải, Sở Xây dựng Hà Nội, hiện Sở xây dựng Hà Nội đang quản lý 14.375 xe taxi được cấp phù hiệu, trong đó 8.692 xe đã chuyển đổi sang xe điện, chiếm khoảng 60%; Hiện TP Hà Nội có khoảng 13.600 xe đang chờ thay thế và tổng số phương tiện cần phải chuyển đổi đến năm 2030 là 27.975 xe.

"Thực hiện kế hoạch số 774 của UBND TP Hà Nội liên quan đến lộ trình chuyển đổi xe taxi thì Sở xây dựng cũng đã chủ trì phối hợp với Hiệp hội Taxi Hà Nội 65 đơn vị kinh doanh taxi trên địa bàn thành phố họp và cũng đã triển khai theo đúng lộ trình của UBND thành phố, đảm bảo mục tiêu đến cuối năm 2030 toàn bộ taxi Hà Nội sẽ chuyển sang xe chạy bằng năng lượng điện và các năng lượng thân thiện môi trường nhằm cải thiện không khí và góp phần giảm phát thải. Việc chuyển đổi này cũng đảm bảo hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân" - ông Huy cho biết.

Các động thái mới đây của Thủ tướng Chính phủ khi ban hành Chỉ thị (số 09 ngày 19/3/2026) về việc thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và phát triển phương tiện giao thông điện và Công điện (số 27 ngày 31/3/2026) thúc đẩy phát triển hạ tầng trạm sạc xe điện tại các khu chung cư cũng cho thấy sự an tâm của người dân vào chính sách phát triển xe điện trong thời gian tới.

Dưới góc độ cơ quan quản lý nhà nước về lĩnh vực công nghiệp, tại tọa đàm “Xe điện: Lời giải cho bài toán năng lượng và phát triển bền vững” do Báo Công Thương tổ chức mới đây, ông Phạm Văn Quân - Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương) khẳng định, xe điện không chỉ là một phương tiện hay thiết bị mà là một ngành công nghiệp mới. Do đó, phải chuẩn bị đầy đủ, đồng thời cả về hạ tầng pháp luật, thể chế và điện năng mới có thể vận hành và phát triển bền vững.

"Tính đến cuối năm 2025, Bộ Công Thương đã phối hợp với Bộ Tư pháp xây dựng được 18 tiêu chuẩn, quy chuẩn dành cho các thiết bị trụ sạc, trạm sạc, pin sạc… Nhưng theo yêu cầu Thủ tướng tại Chỉ thị 09 thì đến quý 2/2026 chúng ta phải hoàn thiện toàn bộ hệ thống hành lang pháp lý, vì khi mà triển khai hệ thống trạm sạc gặp rất nhiều vấn đề liên quan đến cơ quan quản lý, rồi liên quan tới đầu tư, liên quan điện, xây dựng… có rất nhiều thủ tục phức tạp. Về các việc sẽ làm thì chúng tôi đã phối hợp với các bên để xây dựng một số chương trình, ví dụ như ưu đãi để phát triển ngành xe điện, đặc biệt là xe điện thì chúng ta đã có một số hỗ trợ nhất định về thuế, phí trước bạ cho người sử dụng xe điện... Chúng tôi cũng đã có những chính sách về ưu đãi công nghiệp hỗ trợ để cho những nhà máy sản xuất phụ tùng, thiết bị cho xe điện, có thể ưu đãi về thuế nhập khẩu. Bên cạnh đó, chúng tôi cũng đang xây dụng những chương trình mới để hỗ trợ phát triển pin lưu trữ cho xe điện. Pin lưu trữ là một thành phần rất quan trọng vì chúng ta có thể tận dụng năng lượng mặt trời để tích trữ lại để sử dụng vào những giờ cao điểm cũng như trong bối cảnh thiếu hụt năng lượng thì chúng ta hoàn toàn có khả năng đối phó được" - ông Quân thông tin.

Đánh giá cao các động thái của Chính phủ khi phản ứng nhanh, có tính chất cộng hưởng giúp thị trường xe điện có bước phát triển đột phá trong thời gian vừa qua, chuyên gia kinh tế, TS Võ Trí Thành - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược thương hiệu và Cạnh tranh cũng ghi nhận nhiều giải pháp được cơ quan quản lý (Bộ Công Thương), chính quyền (Hà Nội) và một số doanh nghiệp sản xuất xe điện đã làm và lên kế hoạch để triển khai thực hiện, đồng thời nhấn mạnh, xe điện không chỉ là một sản phẩm công nghệ, mà là biểu tượng của trình độ phát triển công nghiệp của một quốc gia, đặc biệt là ô tô điện, là biểu tượng phản ánh trình độ công nghệ nếu chúng ta thực sự làm chủ, tự chủ và có năng lực sáng tạo.

Tuy nhiên, trong bối cảnh hạ tầng điện Việt Nam hiện còn không ít  khó khăn, thách thức TS Võ Trí Thành cho rằng: "Câu chuyện xe điện là một câu chuyện rất là “hot” trong những năm lại đây của thế giới, gắn với quá trình chuyển đổi năng lượng và xanh. Bởi vì cái kết cục của nó thì là chúng ta đều biết, bên cạnh vẫn còn những câu chuyện như là năng lựợng cung cấp có xanh hay không, thế rồi pin xử lý như thế nào v.v. Thế nhưng mà nhìn tổng thể lại thì các đánh giá đều cho là nó có phần rất tích cực vào quá trình chuyển đổi xanh, và ở các đô thị lớn thì nó giúp giảm mức độ ô nhiễm khá là đáng kể. Thế còn đối với an ninh năng lượng thì tôi nghĩ là nó cũng có thể góp một phần tích cực, nhưng nó không phải là tất cả được. Bởi vì câu chuyện an ninh năng lượng của chúng ta bây giờ là gắn với 3 từ, từ thứ nhất là “đủ” - thế và đủ ở đây là cả năng lượng sơ cấp (ví dụ xăng dầu, than đá…) và cả năng năng lượng thứ cấp như là điện. Thế thì khi anh chuyển sang xe điện thì có thể anh giảm được cái năng lượng thứ cấp như là xăng, nhưng anh lại tập trung vào bên điện là năng lượng thứ cấp. Cho nên nó lại gắn với vấn đề công nghệ, và tất nhiên là công nghệ xe điện cộng với giá thành của tổ hợp các loại năng lượng thứ cấp mà tạo thành điện, nó có thể khác nhau. Cái thứ hai là phát thải, thế thì cái năng năng lượng anh sử dụng là năng lượng xanh thì nó giảm phát thải, còn năng lượng mà nó chưa xanh thì có thể anh chỉ là chuyển từ cái khu vực này sang - ví dụ khu vực đô thị ít hơn vì anh là điện…, cho nên bài toán là phải tổng thể hơn rất nhiều" - TS Võ Trí Thành khẳng định.

Đồng quan điểm với chuyên gia, ông Nguyễn Quang Huy, Sở Xây dựng Hà Nội nhấn mạnh, chuyển đổi phương tiện cần gắn chặt với phát triển giao thông công cộng và kiểm soát phương tiện cá nhân. Theo đó, cần phát triển nhanh vận tải hành khách công cộng như tàu điện, xe buýt, hạ tầng xe đạp công cộng… để đáp ứng nhu cầu đi lại của người dân nội đô. Và vì thế, phát triển bền vững xe điện, không chỉ là câu chuyện của một ngành, một lĩnh vực mà “là bài toán tổng thể của nền kinh tế - từ thể chế, công nghệ, thị trường đến con người. Nếu tận dụng tốt cơ hội, đây sẽ là một trong những động lực quan trọng giúp Việt Nam tiến nhanh hơn trên con đường tăng trưởng xanh và bền vững”./..

Nguyên Long