Khu vực kinh tế tư nhân hiện đang đóng góp hơn 50% GDP, khoảng 30% thu ngân sách và sử dụng hơn 80% tổng số lao động. Đây là lực lượng được kỳ vọng "phát huy sức bật thị trường, giải phóng sức sản xuất và thúc đẩy đổi mới sáng tạo". Theo các chuyên gia, để nền kinh tế tăng trưởng “2 con số” thì khu vực tư nhân - đặc biệt là cộng đồng hơn một triệu doanh nghiệp tư nhân trong nước phải đạt tăng trưởng “2 con số”. Khu vực này vừa phải là động lực tăng trưởng, nhưng cũng đồng thời phải là động lực “đi đầu trong đổi mới sáng tạo” giúp nền kinh tế Việt Nam chuyển từ chiều rộng sang chiều sâu, từ gia công sang sản xuất bền vững. 

Ghi nhận số lượng doanh nghiệp thành lập mới tăng cao trong quý đầu năm 2026 khi bình quân một tháng có 32 nghìn doanh nghiệp gia nhập thị trường, song chuyên gia kinh tế, TS. Nguyễn Minh Thảo - Phó trưởng ban, Ban Phát triển doanh nghiệp và Môi trường kinh doanh (Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính, Bộ Tài chính nhìn nhận, trung bình mỗi tháng vẫn có tới hơn 30 nghìn doanh nghiệp rút khỏi thị trường. Điều này cho thấy còn nhiều khó khăn, thách thức đối với doanh nghiệp, môi trường kinh doanh chưa có sự cải thiện rõ rệt như kỳ vọng. "Đây vẫn là những điểm nghẽn và nếu muốn thúc đẩy về đầu tư, muốn thúc đẩy tạo cái động lực về tăng trưởng thì tôi nghĩ rằng doanh nghiệp là một trụ cột rất quan trọng, và những cải cách về thể chế chính sách, môi trường kinh doanh cho doanh nghiêp cần phải nỗ lực hơn nữa - như trong bài phát biểu của Thủ tướng Lê Minh Hưng cũng đã khẳng định rằng cải cách về thể chế và môi trường kinh doanh cũng sẽ tiếp tục được chú trọng và ưu tiên trong thời gian tới đây. Thì đấy là những điều mà tôi nghĩ rằng chúng ta còn nhiều dư địa để tiếp tục cải thiện trong thời gian tới".

Cũng theo chuyên gia kinh tế, TS. Nguyễn Minh Thảo, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo - những yếu tố được kỳ vọng là động lực tạo đột phá tăng trưởng vẫn chưa thể hiện rõ vai trò. Các yếu tố này hiện vẫn mang tính hỗ trợ, trung gian, chưa thực sự trở thành động lực dẫn dắt tăng trưởng. Do đó, các cấp ngành, doanh nghiệp, địa phương cần tập trung các nhóm giải pháp đã được chỉ ra tại Kết luận số 18-KL/TW của Trung ương, đó là phải “lấy phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính”; đẩy mạnh cơ cấu lại các ngành, lĩnh vực; phát triển các khu vực doanh nghiệp và các mô hình kinh tế mới…

Đồng quan điểm này, chuyên gia kinh tế, TS. Lê Duy Bình - Giám đốc Economica Việt Nam nêu quan điểm, Kết luận số 18-KL/TW (ngày 02/4/2026) của Trung ương Đảng khóa XIV xác định mục tiêu phát triển kinh tế đất nước nhanh và bền vững, có tốc độ tăng trưởng GDP bình quân đạt từ 10%/năm trở lên trong giai đoạn 2026-2030. Để hiện thực hoá Kết luận 18-KL/TW, đưa nền kinh tế Việt Nam phát triển bứt phá trong 5 năm tới, cần đặc biệt chú trọng các giải pháp “khai mở động lực kinh tế tư nhân” - “một mắt xích” quan trọng được xác định là "một động lực quan trọng nhất” của nền kinh tế.

Trên nền tảng kinh tế vĩ mô ổn định, cùng với môi trường kinh doanh, thể chế và đầu tư ngày càng được cải thiện, có cơ sở để kỳ vọng khu vực tư nhân sẽ tăng trưởng mạnh mẽ hơn. Sự phát triển này không chỉ giúp nâng cao năng lực tự cường, tự chủ của nền kinh tế, mà còn tạo điều kiện để doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào các ngành công nghiệp phụ trợ, gia tăng tỷ trọng và giá trị nội địa trong xuất khẩu. Đầu tư tư nhân cũng được kỳ vọng cải thiện về chất lượng, với quy mô lớn hơn, tập trung vào các ngành công nghiệp trọng điểm, đẩy mạnh đổi mới sáng tạo và ứng dụng công nghệ cao, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và sản phẩm Việt Nam.

Chuyên gia kinh tế, TS. Lê Duy Bình đặc biệt nhấn mạnh vai trò của khu vực tư nhân trong việc đáp ứng nhu cầu của thị trường nội địa, góp phần thay thế hàng nhập khẩu và củng cố nền tảng tự chủ của nền kinh tế. "Đầu tư tư nhân cũng sẽ hỗ trợ cho việc đảm bảo được khả năng cung ứng cho thị trường nội địa hơn 100 triệu dân của chúng ta, thay thế rất nhiều những mặt hàng hiện nay đang phải nhập khẩu, phục vụ cho nhu cầu tiêu dùng ở trong nước… thì chúng ta sẽ phải chiếm lĩnh được thị trường nội địa. Đẩy mạnh đầu tư tư nhân sẽ nâng cao được năng lực tự cường của nền kinh tế. Và trong bối cảnh hiện nay chúng ta cũng cần chú ý đến một khu vực rất quan trọng, đó là hộ kinh doanh. Các hộ kinh doanh cá thể hiện nay chiếm tới khoảng hơn 30% GDP của cả nước và tổng nguồn vốn đầu tư của khu vực hộ kính doanh hiện nay đối với nền kinh tế cũng rất lớn, cho nên đây là một khu vực mà chúng ta cũng cần phải khai phóng nguồm lực"…

Phó Tổng thư ký, Trưởng Ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Đậu Anh Tuấn nêu thực tế, khu vực doanh nghiệp tư nhân Việt Nam hiện vẫn tồn tại một số nghịch lý, như: số lượng đông nhưng chưa mạnh, năng động nhưng chưa bền vững, đóng góp lớn nhưng vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu còn khiêm tốn. Đặc biệt là cơ cấu ngành nghề còn mất cân đối, khi doanh thu tập trung chủ yếu vào tài chính và bất động sản, trong khi công nghiệp chế biến, chế tạo chiếm tỷ trọng rất thấp. Phần lớn doanh nghiệp có quy mô nhỏ và siêu nhỏ khiến khả năng đầu tư cho công nghệ, đổi mới sáng tạo bị hạn chế. Đầu tư cho nghiên cứu và phát triển còn khiêm tốn cho thấy khu vực tư nhân thiếu tích lũy năng lực dài hạn - yếu tố then chốt để nâng cao sức cạnh tranh.

Dẫn chứng về sự mất cân đối nghiêm trọng trong cơ cấu ngành nghề, qua số liệu điều tra từ 500 DNTN lớn (VPE500) phần lớn doanh thu của nhóm doanh nghiệp tư nhân lớn nhất đến từ hai lĩnh vực tài chính và bất động sản, chiếm hơn một nửa tổng doanh thu; trong khi đó, công nghiệp chế biến và chế tạo chỉ chiếm chưa đến 10%... theo ông Đậu Anh Tuấn, sự chênh lệch này phản ánh thực tế rằng, ngay cả khu vực doanh nghiệp tư nhân lớn cũng đang chủ yếu phát triển theo hướng ngắn hạn, thiên về đầu tư tài chính và tài sản thay vì tập trung vào sản xuất và đổi mới công nghệ.

Ông Đậu Anh Tuấn cho rằng, "muốn có một nền công nghiệp phát triển thì vai trò của sản xuất rất là quan trọng. Nhưng động lực để doanh nghiệp tư nhân đầu tư vào sản xuất hiện nay rất là yếu. Một doanh nghiệp sản xuất người ta phải lo lắng về mặt bằng, lo lắng vốn, lo lắng về nhân công, về thị trường, về rất nhiều thứ… trong khi đấy thì  rủi ro lại rất lớn, áp lực lợi nhuận mỏng và thường xuyên đối mặt với khó khăn. Trong khi động lực của nhiều chính quyền thì người ta lại thấy doanh nghiệp sản xuất là hơi phức tạp. Họ phải lo về môi trường, lo về vấn đề an sinh xã hội và thậm chí có thể có những lợi ích như thu ngân sách ngay thì chưa có. Chính vì thế động lực để khuyến khích chuyển sang sản xuất là rất là khó…"

Theo các chuyên gia, những điểm nghẽn này cho thấy, để thực sự trở thành “động lực tăng trưởng”, khu vực doanh nghiệp tư nhân cần có sự chuyển dịch mạnh sang sản xuất và ứng dụng công nghệ. Bởi, để xây dựng một nền công nghiệp phát triển bền vững, sản xuất là nền tảng cốt lõi. Và như vậy, rất cần một hệ giải pháp đồng bộ, từ hoàn thiện thể chế, cải thiện môi trường kinh doanh đến phát triển thị trường vốn và nâng cao năng lực nội tại của doanh nghiệp../.