Bộ Công Thương cũng đã ban hành Kế hoạch hành động thực hiện các Chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ. Qua trả lời phỏng vấn phóng viên VOV, ông Trần Hoài Trang - Phó Cục trưởng Cục Điện lực, Bộ Công Thương thông tin nhiều cơ chế khuyến khích phát triển ĐMTMN trong thời gian tới. Đáng lưu ý, ngoài việc đơn giản hoá thủ tục, nhà đầu tư có thể bán tối đa lượng điện thực phát cho ngành điện.

           Xin mời quý vị nghe nội dung phỏng vấn tại đây:

ĐMTMN hỗ trợ tích cực trong đảm bảo điện cho tăng trưởng "2 con số"

PV. Xin ông cho biết ý nghĩa, tầm quan trọng của việc đẩy mạnh lắp đặt điện mặt trời mái nhà theo hình thức tự sản xuất, tự tiêu thụ (ĐMTMN) trong đảm bảo an ninh cung cấp điện?

Phó Cục trưởng Trần Hoài Trang: Xác định được tầm quan trọng này nên tại Quy hoạch điện VIII đã đặt ra mục tiêu đến năm 2030 có 50% các tòa nhà công sở và 50% nhà dân sử dụng điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ. Mục tiêu này đã xác lập tầm quan trọng của điện mặt trời mái nhà trong bảo đảm an ninh cung cấp điện.

Với những ưu điểm vượt trội của điện mặt trời mái nhà, như: thời gian thi công, lắp đặt nhanh, tận dụng được mặt bằng có sẵn, là nguồn phân tán, tiêu thụ tại chỗ, không phải đầu tư xây dựng lưới truyền tải, và hiệu suất, chi phí đầu tư các tấm quang năng càng ngày các tối ưu… cho nên loại hình nguồn điện này được đánh giá là có khả năng hỗ trợ hệ thống điện, giảm thiểu rủi ro thiếu điện trong ngắn và trung hạn.

Theo tính toán thì xuất đầu tư trong những năm gần đây đã giảm cỡ khoảng 10% về chi phí thiết bị đối với ĐMTMN này. Tôi cho rằng đây là một đặc điểm rất vượt trội so với các nguồn điện khác mà có thời gian xây dựng lâu và đòi hỏi kỹ thuật cao. Do đó, việc xây dựng các chính sách khuyến khích đầu tư, lắp đặt điện mặt trời mái nhà, đặc biệt là theo hình thức tự sản xuất, tự tiêu thụ được Bộ Công Thương đặc biệt quan tâm, đặc biệt là trong giai đoạn 2026 - 2030 được đánh giá là có khả năng thiếu nguồn điện cung cấp cho hệ thống điện quốc gia. Dự báo trong các năm từ 2027-2028 sẽ là các năm được đánh giá rất căng thẳng về cung ứng điện. Thí ĐMTMN đến thời điểm hiện nay đươc đánh giá là nguồn điện kịp thời hỗ trợ cho hệ thống điện, đảm bảo nhu cầu tiêu thụ điện của đất nước.

ĐMTMN có thể đạt khoảng 12% tổng công suất hệ thống điện

Đặc biệt, trong giai đoạn từ nay đến 2030, để đáp ứng yêu cầu của Đảng và nhà nước về tăng trưởng kinh tế “2 con số” thì tôi cho rằng đây là nguồn điện cực kỳ quan trọng. Tuy rằng ĐMTMN có quy mô nhỏ, nhưng số lượng hộ dân có nhu cầu lắp ĐMTMN hiện nay cũng rất cao. Theo tính toán của chúng tôi, đến năm 2030 nếu đạt được chỉ tiêu như Quy hoạch điện VIII là có khoảng 14 triệu hộ dân tham gia phát điện vào trong hệ thống điện - trung bình tuỳ theo quy mô của mỗi gia đình khoảng 3kWp/hệ thống (mái nhà) ước tính đạt khoảng 12% tổng công suất của cả hệ thống điện. Đây là một nguồn điện rất lớn mà được tiêu thụ tại chỗ, không làm gia tăng hệ thống truyền tải, không làm tăng chi phí tổn thất do phải truyền tải xa như từ các nguồn điện lớn đến các hộ tiêu thụ… Thì tôi đánh giá đây là một nguồn điện tham gia rất quan trọng vào đảm bảo cho tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn 2026-2030.

PV. Cùng với khuyến khích ĐMTMN thì một nội dung quan trọng tại các Chỉ thị cũng như Kế hoạch của Bộ là việc khuyến khích sử dụng pin lưu trữ (BESS) để giảm áp lực lên hệ thống điện. Nhiều hộ tiêu thụ điện (DN, gia đình) cho rằng, thị trường BESS hiện chưa phổ biến tại Việt Nam và chi phí để lắp đặt thêm BESS hiện đang rất cao. Xin Quý Bộ chia sẻ thông tin cụ thể về các ý kiến này?

Phó Cục trưởng Trần Hoài Trang: Hiện nay, chưa có quy định bắt buộc phải lắp BESS trong hệ thống điện mặt trời mái nhà. Chính sách hiện nay chỉ dừng lại ở mức độ khuyến khích. Do đó, việc lắp đặt BESS gắn với hệ thống điện mặt trời mái nhà xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của các tổ chức, cá nhân, hộ gia đình. Do chưa có quy định bắt buộc lắp đặt BESS nên ý kiến cho rằng thị trường BESS hiện chưa phổ biến tại Việt Nam theo tôi đánh giá là có cơ sở.

Các loại BESS trên thị trường Việt Nam hiện nay chủ yếu là nhập khẩu từ nước ngoài nên giá thành khi đưa vào sử dụng còn khá cao, và tùy thuộc vào từng giai đoạn phát triển của thị trường trong lĩnh vực này. Tuy nhiên, với những lợi ích của BESS mang lại như hỗ trợ hệ thống điện, tích điện vào ban ngày khi dư thừa điện để sử dụng vào ban đêm, chủ động trong việc cung cấp điện… nên Nhà nước luôn khuyến khích lắp đặt BESS kèm theo hệ thống điện mặt trời mái nhà.

Trên thực tế, nhiều hộ gia đình có mức chi phí tiền điện từ 2-3 triệu đồng/tháng họ đã chủ động lắp đặt ĐMTMN + BESS thì cho hiệu quả rất cao, giảm được khá nhiều chi phí tiền điện cho hộ gia đình. Càng có nhu cầu sử dụng điện/chi phí cao thì càng hiệu quả hơn. Cho nên về phía quản lý nhà nước chúng tôi rất khuyến khích lắp đặt BESS cùng với ĐMTMN.

Tuy nhiên, chúng tôi cũng khuyến cáo các hộ tiêu dùng “thông minh” trong lựa chọn các nhà cung cấp thiết bị, đặc biệt là đối với hệ thống BESS để đảm bảo an toàn trong sử dụng cũng như đảm bảo độ an toàn cao trong PCCC đối với hệ thống lưu trữ này. Vì thế, theo chúng tôi, các hộ gia đình nên tìm hiểu thật kỹ, không nên “ham rẻ” khi đầu tư các nguồn pin, đặc biệt là các nguồn trôi nổi, không có xuất xứ rõ ràng.

Có thể mua/bán tối đa sản lượng điện từ ĐMTMN

PV. Thưa ông, điều quan trọng để khuyến khích các hộ tiêu thụ điện (người dân/DN) lắp đặt ĐMTMN chính là cơ chế khuyến khích. Được biết Dự thảo sửa đổi Nghị định 58/NĐ-CP của Chính phủ (quy định chi tiết một số điều của Luật Điện lực về phát triển điện năng lượng tái tạo, điện năng lượng mới) sẽ được điều chỉnh theo hướng có thể mua/bán tối đa lượng điện dư lên lưới thay vì 20% như trước. Nhiều ý kiến cho rằng đây là một trong những cơ chế win-win, thúc đẩy phát triển ĐMTMN khu vực miền Bắc.

Chỉ thị 10/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về khuyến khích phát triển ĐMTMN cũng yêu cầu có cơ chế hỗ trợ cụ thể. Tuy nhiên, đến nay Nghị định vẫn chưa được sửa đổi. Là cơ quan quản lý Nhà nước về lĩnh vực này, xin quý Bộ cho biết thời gian (dự kiến) ban hành Nghị định thay thế Nghị định 58/NĐ-CP?

Phó Cục trưởng Trần Hoài Trang: Hiện nay, Bộ Công Thương đang trình Chính phủ để ban hành Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định số 57/2025/NĐ-CP và Nghị định số 58/2025/NĐ-CP, trong đó đã sửa đổi, bổ sung nhiều quy định để cắt giảm thủ tục, tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho các tổ chức, cá nhân, hộ gia đình phát triển điện mặt trời mái nhà theo hình thức tự sản xuất, tự tiêu thụ. Đặc biệt là nâng tỷ lệ mua bán điện dư từ 20% lên 50%, trong giai đoạn đến năm 2030, các bên có thể thỏa thuận mua bán trên 50% sản lượng điện thực phát. Tuy nhiên, Nghị định này mới đang trong quá trình lấy ý kiến các thành viên Chính phủ và dự kiến có thể được ban hành trong tháng 5/2026.

Có cơ chế hỗ trợ cho cho hộ gia đình lắp đặt ĐMTMN + BESS

Về cơ chế hỗ trợ cụ thể cho cho hộ gia đình lắp đặt điện tự sản xuất, tự tiêu thụ và hệ thống lưu trữ điện, Bộ Công Thương đã trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, quyết định việc ban hành chính sách này theo quy định tại khoản 2 Điều 22 Luật Điện lực. Hiện nay, trên cơ sở xem xét dự thảo do Bộ Công Thương trình, Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo tại Chỉ thị số 10/CT-TTg ngày 30/3/2026.

Theo đó, Bộ Tài chính được giao chủ trì cân đối, đề xuất việc bố trí ngân sách để thực hiện Chính sách; Ngân hàng Nhà nước Việt Nam có trách nhiệm đề xuất đầu mối tín dụng thực hiện Chính sách; hoàn thành trong tháng 4/2026. Trên cơ sở đó, Bộ Công Thương hoàn thiện dự thảo Chính sách, trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, quyết định.

Ngoài ra, UBND các tỉnh cũng được giao nhiệm vụ nghiên cứu, báo cáo Hội đồng nhân dân cấp tỉnh kịp thời ban hành chính sách hỗ trợ cho hộ gia đình trên địa bàn theo thẩm quyền quy định tại khoản 2 Điều 22 Luật Điện lực năm 2024; hoàn thành trong tháng 5 năm 2026. Chính sách này cùng với cơ chế mua sản lượng điện dư từ 20% lên 50% và trình tự, thủ tục đơn giản trong việc đăng ký lắp đặt được kỳ vọng là một “cú hích” nhằm thúc đấy phát triển nhanh và mạnh nguồn điện mặt trời mái nhà trong thời gian tới.

PV. Theo Bộ quản lý ngành thì đâu là cơ chế để khai thác hiệu quả nguồn ĐMTMN trong thời gian tới, thưa ông?

Phó Cục trưởng Trần Hoài Trang: Để khai thác hiệu quả nguồn ĐMTMN, ngoài các cơ chế, chính sách nhằm tạo điều kiện, thúc đẩy phát triển dự kiến được ban hành trong thời gian tới, cần tiếp tục nghiên cứu các quy định về điều độ hệ thống điện, nhằm quản lý, khai thác, vận hành ổn định, hiệu quả, bền vững các nguồn ĐMTMN.

Ngoài ra, các chính sách về phát triển chuỗi cung ứng trong nước, sản xuất thiết bị liên quan đến ĐMTMN nhằm giảm giá thành sản phẩm, các chính sách miễn, giảm thuế, chính sách giá mua điện dư… cũng là những chính sách quan trọng nhằm khai thác tối đa tiềm năng điện mặt trời mái nhà.

Đặc biệt, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục nghiên cứu để đề xuất quy định, chính sách liên quan đến việc lắp đặt BESS gắn với hệ thống điện mặt trời mái nhà để tăng tính ổn định hệ thống, chủ động cung cấp điện của các hệ thống ĐMTMN.

PV. Xin trân trọng cảm ơn ông!

Nguyên Long