“Năng lượng không chỉ dừng lại ở khía cạnh kinh tế mà đã trở thành một vấn đề mang tính chiến lược và gắn trực tiếp với an ninh quốc gia cũng như khả năng tự chủ phát triển” - thông tin được khẳng định tại hội thảo “Bảo đảm an ninh năng lượng Việt Nam trong bối cảnh xung đột và biến động địa chính trị tại Trung Đông” diễn ra sáng nay (26/3) tại Hà Nội. Đặc biệt, các chuyên gia đều nhấn mạnh tới vai trò của “cầu” - đó là việc sử dụng tiết kiệm xăng dầu, điện năng - đóng góp quan trọng vào giải quyết 4 thách thức lớn trong bảo đảm an ninh năng lượng Quốc gia. 

Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Trần Quốc Khánh, Thường trực Hội đồng tư vấn Chính sách của Thủ tướng, nguyên Thứ trưởng Bộ Công Thương nhấn mạnh vai trò của năng lượng - “huyết mạch” của nền kinh tế. Trong bối cảnh thế giới đang trải qua những biến động địa chính trị phức tạp, đặc biệt tình hình ở Trung Đông - một trong những trung tâm năng lượng lớn của thế giới đã tác động sâu sắc đến thị trường năng lượng toàn cầu. Giá dầu, giá khí biến động mạnh, chuỗi cung ứng bị gián đoạn, đặc biệt là chi phí vận tải gia tăng xuất phát từ những rủi ro địa chính trị ngày càng khó dự đoán… cho thấy, an ninh năng lượng không còn là câu chuyện của riêng ngành năng lượng mà đã trở thành một vấn đề liên ngành, liên lĩnh vực, và có ý nghĩa chiến lược đối với mọi nền kinh tế, trong đó có Việt Nam.

Từ thực tế Việt Nam, một nền kinh tế đang phát triển nhanh, nhu cầu năng lượng ngày càng gia tăng cùng với quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và đô thị hóa, ông Trần Quốc Khánh chỉ ra 4 thách thức lớn mang tính cấu trúc của ngành năng lượng Việt Nam: "Thứ nhất, mức độ phụ thuộc vào năng lực nhập khẩu ngày càng lớn, đặc biệt là than và khí hóa lỏng. Thứ hai, hệ thống hạ tầng năng lượng, nhất là lưới điện truyền tải vẫn còn những điểm nghẽn và ảnh hưởng đến hiệu quả vận hành của toàn hệ thống. Thứ ba, quá trình chuyển dịch năng lượng sang hướng xanh hơn, sạch hơn, và cùng với đó là tự chủ hơn đang đặt ra yêu cầu rất cao về công nghệ, tài chính cũng như thể chế. Và cuối cùng, Việt Nam đã cam kết mạnh mẽ với cộng đồng quốc tế về mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, đòi hỏi một lộ trình chuyển đổi năng lượng sâu rộng và bài bản".

Nhấn mạnh “biến động địa chính trị tại Trung Đông không chỉ là cú sốc bên ngoài mà còn là phép thử đối với khả năng chống chịu, thích ứng cũng như tự chủ của hệ thống năng lượng Quốc gia”, ông Trần Quốc Khánh cho rằng, khái niệm an ninh năng lượng cần được nhìn nhận theo một cách tiếp cận rộng hơn, toàn diện hơn - đó là bảo đảm tính tự chủ,  tính linh hoạt và tính bền vững của hệ thống năng lượng thay vì chỉ là đảm bảo đủ nguồn cung với chi phí hợp lý như trước nay. Nghĩa là không chỉ đủ năng lượng, mà phải là năng lượng an toàn, ổn định, có khả năng thích ứng với các cú sốc bên ngoài và phù hợp với mục tiêu phát triển bền vững.

Thường trực Hội đồng tư vấn Chính sách của Thủ tướng, nguyên Thứ trưởng Bộ Công Thương Trần Quốc Khánh nêu dẫn chứng, và cho rằng: "Từ xưa đến nay, khi nói về an ninh năng lượng chủ yếu chúng ta tiếp cận từ phía cung, làm sao để bảo đảm đủ cung, làm sao để bảo đảm cái cung đó không những đủ mà còn với giá hợp lý. Bây giờ tiến xa hơn một bước là ổn định, có khả năng thích ứng với cú sốc bên ngoài, chúng ta vẫn bàn về nguồn cung. Nhưng an ninh năng lượng nếu như chỉ bàn về nguồn cung - theo ý kiến của cá nhân tôi - là chưa đủ. Chúng ta còn phải bàn cả về phía cầu nữa. Cầu cũng phải là cầu tiết kiệm, các biện pháp giải pháp tiết kiệm năng lượng, các biện pháp và giải pháp khiến cho dân chúng buộc phải tiết kiệm việc sử dụng xăng dầu… cũng là một trong những giải pháp để bảo đảm an ninh năng lượng".

Đồng quan điểm này, tiến sĩ Tạ Đình Thi, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học Công nghệ và Môi trường của Quốc hội cho rằng, Việt Nam là nước phụ thuộc ngày càng lớn vào nhập khẩu năng lượng sơ cấp. Vì thế, việc sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả góp phần quan trọng bảo đảm an ninh năng lượng một cách tự chủ, linh hoạt, công bằng, bao trùm và bền vững trong một thế giới đầy biến động và thách thức như hiện nay. Đồng thời, cần đẩy nhanh việc chuyển đổi năng lượng theo hướng xanh và bền vững. "Việc chúng ta tiết kiệm, sử dụng hiệu quả năng lượng thế nào cũng là một trong những chỉ tiêu rất quan trọng để đánh giá hiệu quả nền kinh tế của chúng ta. Chúng tôi cho rằng, việc chuyển đổi năng lượng - đây phải là một trụ cột quan trọng của an ninh năng lượng quốc gia. Điều này không chỉ thể hiện cam kết quốc tế của chính chúng ta, mà còn giảm sự phụ thuộc vào các nguồn nguyên liệu năng lượng mà chúng ta phải nhập khẩu, nhất là năng lượng hóa thạch, và rất dễ bị tổn thương bởi những biến động địa chính trị trên thế giới, và đây là tiềm năng của chúng ta rất lớn (nắng, gió, rồi chưa kể các nguồn năng lượng khác).