Báo cáo của Bộ Nông nghiệp và môi trường do Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp trình bày nêu rõ: sau hơn 8 năm triển khai đồng bộ các biện pháp chống khai thác IUU, khắc phục khuyến nghị cảnh báo thẻ vàng của Ủy ban châu Âu EC, Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, cơ bản hoàn thiện khung pháp lý, thiết lập hệ thống quản lý, giám sát tàu cá và truy xuất nguồn gốc phù hợp với quy định quốc tế và điều kiện thực tiễn nghề cá Việt Nam.
Đến nay, cơ bản hoàn thiện cơ sở dữ liệu phục vụ cho công tác quản lý nghề cá, chống khai thác IUU gồm cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia (VNfishbase), hệ thống giám sát tàu cá, hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác điện tử, cơ sở dữ liệu xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực thủy sản… được kết nối, chia sẻ thống nhất, đồng bộ từ trung ương đến địa phương và kết nối liên thông với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư VneID. Tính đến ngày 14/4/2026, số lượng tàu cá dài từ 6m trở lên trong cả nước là hơn 80.350 tàu đã được đăng ký, cập nhật trên cơ sở dữ liệu Vnfishbase, tàu cá có giấy phép khai thác còn hạn là hơn 76.720 tàu cá. Về truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác, hệ thống eCDT, nhật ký điện tử đã được xây dựng, cơ bản đáp ứng yêu cầu truy xuất toàn trình, thống nhất từ trung ương đến địa phương, bảo đảm minh bạch, hợp pháp đối với sản phẩm thủy sản khai thác và có thể kết nối, chia sẻ với hệ thống truy xuất điện tử khác của EU, FAO
Qua đợt thanh tra lần thứ 5, EC nhận định đã có sự tiến bộ trong xử lý tàu cá vi phạm khai thác IUU, đặc biệt là xử lý tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài. Thực hiện kết luận số 159 của Ban chỉ đạo, đến nay đã có 17/22 địa phương phê duyệt chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề cho ngư dân
Tuy nhiên, qua thanh tra lần thứ 5 (từ 9 – 19/3/2026), EC xác định một số tồn tại chưa được khắc phục triệt để, là nguyên nhân chính chưa gỡ được thẻ vàng như: việc đánh dấu tàu cá và viết biển số đăng ký đúng quy định và kiểm soát tàu cá xuất nhập bến, giám sát sản lượng bốc dỡ qua cảng còn chưa triệt để; kiểm soát và truy xuất nguồn gốc nguyên liệu thủy sản khai thác nhập khẩu bằng tàu công ten nơ chưa được thực hiện chặt chẽ, chưa đồng đều giữa các doanh nghiệp, chế biến, xuất khẩu; tiến độ xử lý tàu cá vi phạm khai thác IUU còn chậm, chưa đồng bộ giữa các lực lượng, chưa cập nhật đầy đủ trên hệ thống dữ liệu, chưa đáp ứng yêu cầu của EC.. Báo cáo dữ liệu còn chưa thống nhất giữa trung ương và địa phương. Về nguyên nhân của tình trạng này, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp cho biết có bốn nguyên nhân chủ yếu. Thứ nhất là năng lực thực thi pháp luật tại địa phương còn hạn chế. Sự lãnh đạo, chỉ đạo, bố trí nguồn lực để thực hiện các biện pháp chống khai thác IUU tại một số địa phương chưa quyết liệt. Thứ hai là cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý còn thiếu đồng bộ, chưa liên thông; công nghệ theo dõi, giám sát thực thi pháp luật thì còn hạn chế. Thứ ba là hạ tầng cảng cá, công nghệ, nguồn lực quản lý hoạt động khai thác thủy sản tại địa phương, trong đó có cảng cá và các cái chi cục thủy sản thì còn thiếu và yếu. Thứ tư là trình độ ứng dụng công nghệ, đổi mới sáng tạo của ngư dân còn khó khăn và ý thức chấp hành của một bộ phận thì còn thấp; thiếu sinh kế thay thế cho ngư dân.
Tại Phiên họp, đại diện các Bộ, ngành và địa phương đã báo cáo tình hình triển khai cũng như những vướng mắc, khó khăn và đề xuất các giải pháp tháo gỡ.
Kết luận Phiên họp, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng đặc biệt lưu ý các Bộ ngành quan tâm thực trạng hơn 8 năm triển khai đồng bộ các biện pháp chống khai thác IUU, khắc phục khuyến nghị của Ủy ban châu Âu EC nhưng đến nay vẫn còn những tồn tại nên chưa được gỡ thẻ vàng. Điều này đòi hỏi sự thay đổi căn bản trong cách tổ chức thực hiện, từ chỉ đạo đến hành động cụ thể.
Phó Thủ tướng nhấn mạnh, hệ thống văn bản chỉ đạo không thiếu, vấn đề nằm ở khâu thực thi. Do đó, các bộ, ngành, địa phương phải xác định rõ trách nhiệm, tăng cường kiểm tra, đôn đốc. Phó Thủ tướng đề nghị các Bộ ngành, địa phương phải làm hết trách nhiệm, vào cuộc quyết liệt để khắc phục những tồn tại này. Các Bộ, ngành, địa phương tiếp tục thực hiện nghiêm những ý kiến chỉ đạo trước đây, đặc biệt là kết luận 159 của Ban chỉ đạo. Trong đó giao nhiệm vụ cụ thể cho các ngành, các địa phương. Bộ, ngành nào, địa phương nào không thực hiện phải kiểm điểm nghiêm túc. Đối với Bộ Nông nghiệp Môi trường, cơ quan thường trực Ban chỉ đạo, trong tuần tới phải trình Chính phủ về kiện toàn Ban chỉ đạo, trong đó sớm trình Thủ tướng thành lập Tổ công tác liên ngành bên cạnh Ban Chỉ đạo. Tổ công tác này sẽ hoạt động thường xuyên, trực tiếp xuống địa phương kiểm tra, đôn đốc, xử lý các vướng mắc, thay vì chỉ họp định kỳ như trước.
Song song với đó, Bộ Nông nghiệp và môi trường cần hoàn thiện để trình ban hành ngay Nghị định thay thế Nghị định số 38/2024/NĐ-CP của Chính phủ: Quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thủy sản, theo hướng tăng mức xử phạt để nâng cao tính răn đe. Đây là yêu cầu trực tiếp từ phía EC, nhằm đảm bảo các hành vi vi phạm được xử lý nghiêm minh.
Phó Thủ tướng yêu cầu rà soát toàn diện hệ thống pháp luật, quy trình quản lý liên quan đến khai thác thủy sản, từkiểm soát đội tàu, truy xuất nguồn gốc đến nhập khẩu nguyên liệu. Những điểm còn sơ hở, bất cập phải được xử lý ngay, báo cáo Chính phủ để tháo gỡ nhanh các vướng mắc.
Bên cạnh đó, công tác kiểm tra, giám sát tại các địa phương phải được tăng cường, gắn với trách nhiệm người đứng đầu. Những địa phương làm tốt cần được biểu dương, ngược lại, nơi nào buông lỏng quản lý, để xảy ra vi phạm cần phải có biện pháp xử lý.
Phó Thủ tướng yêu cầu toàn hệ thống phải vào cuộc đồng bộ, quyết liệt, hành động đến cùng. Mục tiêu không chỉ là đáp ứng yêu cầu của EC mà còn xây dựng nghề cá minh bạch, bền vững./.
Bình luận