Chất lượng giám sát việc giải quyết kiến nghị của cử tri cần chuyển mạnh từ “giám sát quy trình” sang “giám sát kết quả”. Việc giải quyết kiến nghị của cử tri không chỉ dừng lại ở “đã trả lời chưa”, mà cần phải trả lời rõ hơn “đã giải quyết chưa”, “người dân còn bức xúc gì”, “trách nhiệm thuộc cơ quan nào”, “bao giờ hoàn thành”? Nhiều đại biểu Quốc hội cùng chung nhận định này khi cho ý kiến đối với báo cáo kết quả giám sát việc giải quyết kiến nghị của cử tri gửi đến Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV.

Các đại biểu nhận định, tỷ lệ trả lời cao nhưng tỷ lệ giải quyết thực chất còn thấp. Báo cáo cho thấy đã có 1.238/1.256 kiến nghị được giải quyết, trả lời, đạt 98,6%. Tuy nhiên, có tới 804 kiến nghị, tương đương 68% mới chủ yếu dừng ở mức giải trình, cung cấp thông tin; trong khi số kiến nghị được nghiên cứu, tiếp thu để giải quyết tiếp chỉ là 159, chiếm 13,5%. Đại biểu cho rằng nếu chỉ dừng ở trả lời cho đủ hạn, mà chưa tháo gỡ được vướng mắc trong thực tiễn thì cử tri khó có thể cảm nhận đầy đủ hiệu quả của hoạt động giám sát và giải quyết kiến nghị. Theo đại biểu Dương Khắc Mai, đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng, trong hoạt động giám sát, nếu chỉ sử dụng tiêu chí đã trả lời thì chưa phản ánh đầy đủ chất lượng giải quyết kiến nghị. Một số kiến nghị được trả lời đúng hạn là cần thiết, nhưng điều quan trọng hơn là kiến nghị đó phải được xử lý đến đâu, có tháo gỡ được vướng mắc cho người dân và doanh nghiệp hay không? Đại biểu Dương Khắc Mai bày tỏ nên cân nhắc phân loại kết quả kiến nghị cử tri theo hướng cụ thể hơn, như những kiến nghị đã được xử lý dứt điểm; những kiến nghị đã được tiếp thu để sửa đổi, hoàn thiện chính sách; những kiến nghị mới dừng lại ở mức giải trình, cung cấp thông tin và những trường hợp trả lời chưa đầy đủ hoặc chưa đi vào chiều sâu, trọng tâm. Cách tiếp cận này sẽ giúp phản ánh sát hơn thực chất việc giải quyết kiến nghị của cử tri, đồng thời tạo cơ sở thuận lợi cho hoạt động giám sát trong thời gian sắp tới.

Cho rằng một trong những vướng mắc khiến việc giải quyết kiến nghị của cử tri bị chậm trễ là do tình trạng luật đã ban hành, nghị quyết đã có, nhưng văn bản hướng dẫn chậm, thiếu thống nhất, hoặc ban hành "nhỏ giọt” khiến địa phương lúng túng, người dân vẫn phải chờ đợi, doanh nghiệp vẫn gặp rủi ro pháp lý, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng đề nghị: Chính phủ gắn rõ trách nhiệm người đứng đầu trong công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật; rà soát toàn bộ những nội dung đã hứa với cử tri là “sẽ nghiên cứu”, “sẽ ban hành”, “đã trình” để xác định mốc thời gian cụ thể, tránh tình trạng có cam kết nhưng khâu hoàn tất thể chế lại kéo dài.

Đại biểu Đàng Thị Mỹ Hương – đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Khánh Hòa nhìn nhận, có nhiều kiến nghị đang trong quá trình giải quyết nhưng chưa xác định rõ lộ trình và thời gian đã hoàn thành. Đối với các nhóm vấn đề liên quan đến trách nhiệm giải quyết nhiều ngành, nhiều lĩnh vực như đất đai, xây dựng, tài nguyên, môi trường, giáo dục và đào tạo, nguồn lực để thực thi nhiệm vụ, việc phối hợp giải quyết ở một số trường hợp vẫn chưa thật sự chặt chẽ, chưa xác định rõ cơ quan chủ trì chịu trách nhiệm giải quyết, dẫn đến thời gian xử lý kéo dài. Từ thực tế này, đại biểu Đàng Thị Mỹ Hương nêu ý kiến: cần tiếp tục hoàn thiện chính sách, pháp luật về công tác giải quyết kiến nghị cử tri theo hướng nâng cao chất lượng, hiệu quả thực chất, bảo đảm tính khả thi, phù hợp với điều kiện thực tế về nguồn lực và cơ chế để thực hiện. Hoàn thiện cơ chế phân loại kiến nghị của cử tri, xác định rõ những kiến nghị nào có thể giải quyết ngay, những kiến nghị nào cần có lộ trình và những kiến nghị mang tính đề xuất chính sách dài hạn. Cùng với đó, tăng cường công khai tiến độ và lộ trình giải quyết đối với các kiến nghị của cử tri; nêu rõ thời gian xử lý để cử tri có thể theo dõi, giám sát, qua đó tạo được sự đồng thuận và chia sẻ với những khó khăn trong quá trình thực hiện.

Nâng cao chất lượng giám sát kiến nghị cử tri không chỉ là giải quyết từng vụ việc cụ thể. Quan trọng hơn, đó là cách để hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu lực quản trị quốc gia, xây dựng Nhà nước kiến tạo phát triển. Giám sát tốt sẽ giúp Quốc hội nhận diện những “lỗ hổng” của pháp luật, những khoảng trống quản lý, những nút thắt thể chế cần tháo gỡ. Ngay tại phiên khai mạc kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa 16, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh: giám sát là một quyền năng rất quan trọng của Quốc hội. Giám sát phải thực sự trở thành công cụ nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị quốc gia; phải góp phần sửa cho đúng, làm cho tốt hơn, tháo gỡ được điểm nghẽn, cảnh báo sớm được rủi ro, thúc đẩy được hành động. Giám sát không chỉ để "kiểm tra việc đã làm" , mà còn phải giúp "định hình việc cần làm" , nhận diện sớm những bất cập có thể phát sinh và phải đi đến cùng câu hỏi cuối cùng: Vấn đề đã được giải quyết hay chưa?

Một Quốc hội mạnh không chỉ ở quyền lập pháp, mà còn ở năng lực giám sát. Một Nhà nước hiệu lực không chỉ ở những quyết sách lớn, mà còn ở khả năng giải quyết những việc rất cụ thể của người dân. Vì thế, nâng cao chất lượng hoạt động giám sát nói chung, giám sát việc giải quyết kiến nghị của cử tri nói riêng vẫn là yêu cầu mạnh mẽ với thước đo hiệu quả là kết quả thực chất mà người dân cảm nhận được thể hiện qua những kiến nghị của họ đã được xử lý thấu đáo.