Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ toàn cầu ngày càng gay gắt, yêu cầu làm chủ công nghệ lõi, công nghệ chiến lược không chỉ là nhiệm vụ phát triển kinh tế, mà còn là yếu tố quan trọng nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Thực hiện Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Chính phủ xác định cần nhanh chóng tháo gỡ những rào cản đang kìm hãm sự phát triển của doanh nghiệp công nghệ; đồng thời chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo, để doanh nghiệp thực sự trở thành trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Một trong những yêu cầu quan trọng khi triển khai Nghị quyết 57 là rút ngắn khoảng cách từ nghiên cứu đến ứng dụng, từ phòng thí nghiệm đến thị trường. Thực tế cho thấy, nhiều công nghệ có tiềm năng vẫn chưa phát huy hết giá trị do thiếu cơ chế thử nghiệm, thiếu nguồn lực tài chính phù hợp và thiếu sự kết nối giữa Nhà nước, doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học.

Thực tế cho thấy, ở một số nơi vẫn còn tình trạng đề xuất các mục tiêu công nghệ rất lớn nhưng chưa gắn với năng lực triển khai, nhu cầu thị trường và khả năng thương mại hóa. Từ góc nhìn của cơ quan trực tiếp tham gia triển khai các nhiệm vụ khoa học công nghệ, Thượng tướng Nguyễn Văn Long, Thứ trưởng Bộ Công an cho rằng cần chuyển mạnh từ tư duy nghiên cứu đơn thuần sang tư duy làm chủ công nghệ, giải quyết các bài toán thực tiễn.

Để giải quyết vấn đề vốn cho các doanh nghiệp khoa học công nghệ, Bộ Khoa học và Công nghệ đang thúc đẩy xây dựng Quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia nhằm tạo thêm nguồn lực cho các doanh nghiệp phát triển công nghệ chiến lược. Theo Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Hoàng Minh, làm chủ công nghệ lõi chỉ là bước đầu; điều quan trọng hơn là phải hình thành được sản phẩm, doanh nghiệp và thị trường.

Bên cạnh việc huy động nguồn vốn xã hội, bài toán sử dụng hiệu quả nguồn lực ngân sách dành cho khoa học công nghệ cũng được đặt ra. Dù Nhà nước đã dành nguồn lực lớn cho lĩnh vực này, nhưng tốc độ phân bổ và giải ngân vẫn chưa đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh của khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho rằng, quá trình triển khai Nghị quyết 57 đã đặt ra yêu cầu phải tiếp tục đổi mới cơ chế tài chính, đầu tư công, đấu thầu và chính sách thuế theo hướng tạo thuận lợi hơn cho các hoạt động nghiên cứu, phát triển công nghệ. Theo Bộ trưởng, cần tập trung nguồn lực vào những lĩnh vực có khả năng tạo ra sản phẩm chiến lược, nền tảng số và năng lực công nghệ mới.

Không chỉ là câu chuyện bố trí nguồn lực, yêu cầu đặt ra hiện nay là phải đổi mới cách quản lý tài chính khoa học công nghệ. Các cơ chế như đặt hàng nghiên cứu, khoán chi, mua sắm sản phẩm đầu tiên, định giá tài sản trí tuệ hay chấp nhận rủi ro có kiểm soát cần được triển khai thực chất hơn. Bởi với đặc thù của công nghệ, nếu vẫn áp dụng cách quản lý giống các hoạt động đầu tư thông thường, doanh nghiệp sẽ khó mạnh dạn đầu tư vào những lĩnh vực có tính đột phá nhưng tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Cùng với thể chế và tài chính, dữ liệu đang trở thành một hạ tầng quan trọng để doanh nghiệp công nghệ phát triển. Nghị quyết 57 đặt yêu cầu xây dựng hệ sinh thái dữ liệu mở, kết nối và chia sẻ giữa Nhà nước, doanh nghiệp, viện nghiên cứu và người dân. Trong lĩnh vực du lịch, việc hình thành hệ sinh thái dữ liệu du lịch quốc gia được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng để doanh nghiệp phát triển các sản phẩm số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và nâng cao trải nghiệm của du khách. Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Huy Dũng nhận định, dữ liệu nếu được khai thác đúng cách sẽ trở thành nguồn lực mới cho tăng trưởng.

Triển khai Nghị quyết 57 không chỉ là nhiệm vụ riêng của ngành khoa học công nghệ, mà cần sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống. Trong đó, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo môi trường phát triển; các bộ, ngành, địa phương đóng vai trò dẫn dắt và kết nối các chuỗi giá trị; viện, trường cung cấp nền tảng tri thức; còn doanh nghiệp là lực lượng trung tâm đưa nghiên cứu, sáng tạo thành sản phẩm cụ thể trên thị trường.

Muốn hiện thực hóa mục tiêu này, điều quan trọng không chỉ là ban hành thêm các chính sách mới, mà phải đưa những cơ chế đã có đi vào thực tiễn, tháo gỡ những rào cản đang làm chậm quá trình nghiên cứu, đầu tư và thương mại hóa công nghệ. Bởi trong giai đoạn phát triển mới, năng lực cạnh tranh của một quốc gia không chỉ được quyết định bởi khả năng ứng dụng công nghệ, mà ngày càng phụ thuộc vào khả năng tự nghiên cứu, làm chủ và tạo ra những công nghệ mang dấu ấn của chính mình.

Khi doanh nghiệp có đủ không gian phát triển, được tiếp cận nguồn lực phù hợp và được đặt trong một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo hoàn chỉnh, khoa học công nghệ sẽ không chỉ trở thành công cụ hỗ trợ tăng trưởng, mà sẽ là nền tảng tạo ra những động lực phát triển mới, nâng cao vị thế Việt Nam trong quá trình hội nhập và cạnh tranh toàn cầu.