Cấp xã từ vị trí chủ yếu thực hiện nhiệm vụ hành chính trở thành cấp trực tiếp quản trị địa bàn, giải quyết phần lớn công việc gắn với người dân, doanh nghiệp. Cùng với quyền hạn lớn hơn là áp lực chưa từng có đối với đội ngũ cán bộ cơ sở. Khi chỉ khoảng 30% công chức cấp xã được đánh giá đáp ứng đầy đủ yêu cầu trong điều kiện mới, câu chuyện đặt ra là làm sao để đội ngũ thực thi đủ năng lực biến chủ trương đúng thành hiệu quả thực chất?

Theo PGS, TS Trương Hồ Hải, Viện trưởng Viện Nhà nước và Pháp luật, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, việc trao thêm quyền cho cơ sở là bước đi tất yếu để xây dựng nền hành chính gần dân, sát dân, giảm tầng nấc trung gian và nâng cao trách nhiệm của chính quyền địa phương. Song thực tiễn sau một năm vận hành cho thấy, quyền hạn được chuyển giao rất nhanh nhưng điều kiện bảo đảm để thực hiện chưa theo kịp.

“Xây dựng lại quy trình, sửa đổi về phân cấp phân quyền một cách hợp lý và đảm bảo cho cấp dưới tự chủ để triển khai; phải nâng cao năng lực bằng cách bồi dưỡng, cầm tay chỉ việc, kể cả về số hóa, kể cả về quy trình, thủ tục. Công việc này không hề đơn giản, đặc biệt là đối với những cán bộ công chức ở cấp xã hiện nay đã lớn tuổi. Thứ hai là phải sử dụng KPI để những cán bộ không chịu khó, không nỗ lực nâng cao năng lực thì phải nhường chỗ cho những người xuất sắc hơn.”  PGS, TS Trương Hồ Hải nêu quan điểm.

Ông Nguyễn Hữu Thành, Phó Vụ trưởng Vụ Chính quyền địa phương, Bộ Nội vụ cho rằng, trọng tâm của Năm cán bộ cơ sở 2026 không phải đơn thuần là bổ sung biên chế mà là nâng cao chất lượng đội ngũ. Trước hết, cần hoàn thiện Đề án vị trí việc làm, xác định rõ chức năng, nhiệm vụ, tiêu chuẩn năng lực đối với từng vị trí công tác. Cùng với trình độ chuyên môn, cần coi trọng các kỹ năng quản trị địa phương, kỹ năng số, kỹ năng dân vận, đối thoại và giải quyết tình huống phát sinh từ thực tiễn cơ sở.

Để sắp xếp đội ngũ cán bộ, công chức ở xã, phường trong bối cảnh tinh gọn bộ máy, yêu cầu đặt ra là phải đánh giá lại năng lực, trình độ và tổ chức thực thi. Tiến sĩ Trần Anh Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Khoa học hành chính Việt Nam cho biết, giải pháp căn cơ là phải rà soát lại vị trí việc làm để cơ cấu tổ chức lại bộ máy của các phòng chuyên môn.

Phát biểu tại Hội nghị toàn quốc sơ kết 1 năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị và mô hình chính quyền 3 cấp, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu phải xây dựng đội ngũ cán bộ đáp ứng yêu cầu của mô hình mới. Đây là nhiệm vụ then chốt của then chốt. Coi năng lực thực thi của cấp xã là thước đo kiểm định thành công của mô hình mới.

“Khẩn trương hoàn thiện vị trí việc làm, đánh giá năng lực, sở trường, kinh nghiệm của cán bộ để bố trí đúng người, đúng việc. Tăng cường cán bộ có năng lực, chuyên môn sâu về cơ sở, nhất là lĩnh vực đất đai, xây dựng, quy hoạch, đầu tư, tài chính, công nghệ thông tin, thanh tra, tư pháp, giáo dục, y tế, quản lý đô thị. đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với bảo đảm nguồn lực và kiểm soát quyền lực. Đây là yêu cầu rất quan trọng. Phân cấp, phân quyền phải thực chất, phải bảo đảm cấp được giao nhiệm vụ có đủ thẩm quyền, nhân lực, kinh phí, công cụ quản lý để thực hiện. Khắc phục tình trạng giao việc xuống dưới nhưng không giao đủ điều kiện cần thiết. Phân cấp không phải là chuyển gánh nặng xuống cấp dưới mà là chuyển thẩm quyền, nguồn lực, dữ liệu, công cụ thực thi và trách nhiệm một cách rõ ràng, minh bạch, có kiểm soát.” Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh.

Mục tiêu cuối cùng của cải cách không chỉ là tinh gọn bộ máy mà là xây dựng nền hành chính phục vụ, lấy người dân làm trung tâm. Những chuyển động từ cơ sở cho thấy một điều rõ ràng: Khi cán bộ thay đổi tư duy, chính quyền thay đổi cách phục vụ; khi người dân cảm nhận được trách nhiệm và sự tận tâm trong từng việc làm của đội ngũ cán bộ, niềm tin sẽ được bồi đắp. Đó chính là nền tảng quan trọng nhất để chính quyền địa phương 2 cấp vận hành hiệu lực, hiệu quả và thực sự vì dân.