“Mỗi nhà máy điện là một phần tử quan trọng  trong hệ thống điện Quốc gia. Hệ thống điện chỉ được vận hành an toàn nếu tất cả các mắt xích trong hệ thông điện vận hành an toàn”. Đó là khẳng định của lãnh đạo Công ty vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia (NSMO), Bộ Công Thương tại hội thảo “Phối hợp điều độ, quản lý vận hành các nhà máy điện với lưới điện truyền tải” do Công ty Truyền tải điện 3, Tổng Công ty Truyền tải điện Quốc gia (EVNNPT) tổ chức tại Khánh Hoà, ngày 30/01/2026. Đây cũng chính là giải pháp quan trọng trong đảm bảo an ninh cung cấp điện, đáp ứng yêu cầu điện cho tăng trưởng kinh tế “2 con số” trong năm 2026 và những năm tiếp theo. 

Tính đến đầu năm 2026, hệ thống điện Quốc gia có 479 nhà máy điện, với tổng công suất đặt đạt hơn 92.383 MW. Riêng khu vực Nam miền Trung, Tây Nguyên có 105 nhà máy với đa dạng loại hình nguồn điện, bao gồm rất nhiều nhà máy điện năng lượng tái tạo (NLTT) như điện gió, mặt trời và những nhà máy điện than truyền thống công suất lớn (như Trung tâm điện lực Vĩnh Tân; Nhà máy nhiệt điện BOT Vân Phong 1), thuỷ điện đa mục tiêu (Nhà máy thuỷ điện Yaly)… Được huy động tối đa công suất sản lượng lên hệ thống điện Quốc gia là mong muốn của tất cả các nhà đầu tư. Tuy nhiên, có rất nhiều yếu tố liên quan đến công tác vận hành an toàn, hiệu quả của từng nhà máy điện cũng như công tác đảm bảo an ninh cung cấp điện cho phát triển kinh tế - xã hội trong cả trước mắt và lâu dài.

Cụ thể, mặc dù nhiệt điện than vẫn đang được xác định là nguồn điện nền quan trọng góp phần đảm bảo điện cũng như ổn định vận hành hệ thống điện, song, do nhu cầu điện trong năm 2025 không cao như dự báo, lại nằm trong khu vực phát triển mạnh các nguồn NLTT như tỉnh Lâm Đồng nên Nhà máy Nhiệt điện BOT Vĩnh Tân 1 (công suất 1.200MW) đã chịu ảnh hưởng không nhỏ tới công suất phát cũng như thiết bị (roto) khi phụ tải huy động thay đổi thường xuyên và liên tục. 

Ông Phan Ngọc Cẩm Thành, Phó Tổng giám đốc Công ty TNHH Vĩnh Tân 1 nêu thực tế và kiến nghị: "Theo hệ thống điện thì chúng tôi được hiểu một số nhà máy điện than miền Bắc thì được huy động phụ tải phụ thuộc vào vùng nên tốt hơn, thì nhà máy của chúng tôi đặt ở khu vực này thì chịu ảnh hưởng rất nhiều của tỷ lệ năng lượng tải tạo. Chúng tôi hiểu là những năm sắp tới, đặc biệt là khi mà hệ thống NLTT theo Quy hoạch điện 8 (điều chỉnh) sẽ tiếp tục tăng lên - bây giờ là 30% sắp đến là 50% và thậm chí có thể đến 70% trong năm 2050. Như vậy thì chế độ vận hành của các nhà máy nhiệt điện than sẽ được điều chỉnh như thế nào khi mà tỉ lệ NLTT tiếp tục tăng lên? Các tổ máy nhiệt điện than thì có giới hạn về mặt kỹ thuật khi mà thiết kế, việc điều chỉnh tải thì chúng tôi sẵn sàng tuân thủ, tuy nhiên chúng tôi mong muốn là việc điều chỉnh tải đến mỗi mức tài thì nên giữ cho một thời gian nhất định để đảm bảo cho tổ máy được ổn định, sau đó chúng ta mới điều chỉnh tiếp, chứ nếu mà vừa tăng xong lại giảm xuống do việc điều chỉnh của NLTT thì sẽ dẫn đến ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng tổ máy và dẫn đến tổn thất kinh tế không chỉ riêng cho các nhà máy mà cả hệ thống".

Đại diện các nhà máy điện đánh giá cao việc Công ty truyền tải điện 3 (PTC3) - đơn vị quản lý, vận hành lưới truyền tải điện Quốc gia trên địa bàn 4 tỉnh Nam miền Trung, Tây Nguyên đã thường niên tổ chức hội thảo “phối hợp điều độ, quản lý vận hành các nhà máy điện với lưới điện truyền tải” kể từ năm 2021 đến nay - khi các nguồn năng lượng tái tạo gia tăng nhanh ở khu vực này. Thông qua hội nghị, nhiều doanh nghiệp NLTT đã nêu lên những khó khăn, vướng mắc khi nhà máy phải giảm công suất phát điện, ảnh hưởng đến hiệu quả đầu tư và kế hoạch vận hành… và đã được ông Nguyễn Quốc Trung - Phó TGĐ Công ty vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia (NSMO) làm rõ, đồng thời khẳng định, an toàn của hệ thống điện không thể chỉ trông chờ vào điều độ mà còn từ kỷ luật kỹ thuật và trách nhiệm vận hành của từng chủ thể, trong đó có các nhà máy điện và đơn vị truyền tải điện.

"Quan điểm chỉ đạo của NSMO chúng tôi coi an toàn hệ thống là “giới hạn cứng”. Chúng ta không đánh đổi các yếu tố khác để lấy an toàn hệ thống. Không vì áp lực giải toả công suất, không vì tiến độ dự án, không vì lợi ích của bất kỳ ai mà chúng ta có thể đánh đổi sự án toàn của hệ thống điện. Thứ 2 là đối với các nhà máy điện đấu nối vào lưới truyền tải khi mà đã đấu nối vào lưới truyền tải, đấu nối vào hệ thống điện Quốc gia thì phải coi nhà máy đó là một phần tử nằm trong Hệ thống điện Quốc gia, và tất cả những vấn đề gì còn tồn tại của nhà máy đó là vấn đề tồn tại của Hệ thống điện Quốc gia. Do vậy các nhà máy điện cần phải tuân thủ đầy đủ các quy định và tiêu chuẩn kỹ thuật vận hành, và chấp hành nghiêm các yêu cầu của đơn vị quản lý, và phối hợp xử lý sự cố tồn tại theo đúng thời hạn và trách nhiệm" - ông Nguyễn Quốc Trung, Phó TGĐ Công ty vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia (NSMO) nhấn mạnh.

Theo ông Nguyễn Minh Hiếu - Trưởng phòng Kế hoạch Kỹ thuật Công ty Điện mặt trời Trung Nam - Thuận Nam, cần tăng cường phối hợp, đối thoại định kỳ, theo quý thay vì hằng năm giữa các bên tham gia quản lý, vận hành hệ thống điện và thị trường điện với các nhà máy điện, đồng thời đề xuất doanh nghiệp được tham gia vào quá trình sửa đổi Luật điện lực cũng như các văn bản pháp lý liên quan để các quy định được sát hơn với thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp.

"Điều mong muốn đầu tiên là tăng cường ứng dụng công nghệ số trong điều độ và giám sát vận hành, đặc biệt là công tác chia sẻ dữ liệu thời gian thực giữa các đơn vị phát điện và truyền tải. Thứ hai là hoàn thiện các quy định hướng dẫn kỹ thuật riêng cho nguồn năng lượng tái tạo, vì đây là nguồn năng lượng có tính biến động nhanh và phân tán, vì thế nên có một bộ quy trình riêng để phù hợp với đặc tính của nó; và một mong muốn chung, đó là nguồn thì phải đi đôi với lưới, nguồn phát triển nhanh thì cũng hy vọng trong thời gian tới đây thì lưới cũng sẽ được đầu tư nhanh như nguồn để các bên cùng có thể kết nối tốt nhất với nhau" - ông Nguyễn Minh Hiếu kiến nghị.

Tiếp tục đầu tư, nâng cấp, hiện đại hoá hệ thống truyền tải điện nhằm đảm bảo khả năng giải toả công suất nguồn điện, nhất là các nguồn điện NLTT khu vực Nam miền Trung và Tây nguyên; Đồng thời, nâng cao năng lực vận hành linh hoạt, an toàn, tin cậy hệ thống điện là nhiệm vụ then chốt của Công ty Truyền tải điện 3 cũng như Tổng Công ty Truyền tải điện Quốc gia (EVNNPT) trong thời gian tới. Đó là khẳng định của ông Trần Đăng Khoa - Thành viên HĐTV Tổng Công ty Truyền tải điện Quốc gia (EVNNPT).

Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, giá trị đầu tư hệ thống lưới điện trong giai đoạn 2026-2030 sẽ gấp 2 lần tài sản lưới điện hiện tại. Việc tăng cường phối hợp chặt chẽ giữa EVNNPT với các địa phương có vai trò vô cùng quan trọng đảm bảo tiến độ các dự án đầu tư, nâng cấp lưới điện truyền tải.

"Đối với các tài sản truyền tải hiện có, để làm giảm thiểu việc cắt giảm công suất do việc thiết bị truyền tải chưa tin cậy hoặc thời gian sửa chữa lớn… thì EVNNPT cũng đã có chiến lược dài hạn để cải thiện việc này thông qua việc chuyển đổi số và áp dụng công nghệ. Trong thời gian tới, EVNNPT mong muốn các đơn vị tiếp tục phát huy tinh thần hợp tác, chủ động chia sẻ thông tin, phối hợp chặt chẽ công tác điều độ, quản lý vận hành, bảo dưỡng, nâng cấp lưới điện. Việc ứng dụng công nghệ hiện đại, hệ thống giám sát thông minh và các giải pháp tự động hóa sẽ là yếu tố then chốt giúp chúng ta kịp thời xử lý các tình huống bất thường, đồng thời nâng cao khả năng tích hợp các nguồn NLTT" - ông Trần Đăng Khoa, Thành viên HĐTV Tổng Công ty Truyền tải điện Quốc gia (EVNNPT) khẳng định./.

Nguyên Long