An toàn lao động không phải là kết quả của may mắn, mà là thành quả của sự chuẩn bị kỹ lưỡng. Và sự chuẩn bị ấy bắt đầu từ việc nhìn thẳng vào những nguy cơ có thể xảy ra trong từng công đoạn sản xuất. Trong khi nhiều doanh nghiệp vẫn nặng về tư duy xử lý sự cố sau tai nạn, thì ở một số đơn vị, đặc biệt là những lĩnh vực sản xuất có tính chất đặc thù, tư duy đã dịch chuyển rõ rệt: phòng ngừa tai nạn lao động bằng cách quản trị rủi ro một cách chủ động, có hệ thống.
Nhận diện rủi ro – bước khởi đầu của an toàn
Ở khối sản xuất đặc thù như Tổng cục Công nghiệp quốc phòng, nơi rủi ro gắn liền với vật liệu nổ, hóa chất độc hại, bức xạ, phóng xạ và các thiết bị công nghệ cao, an toàn lao động được đặt ở vị trí ưu tiên hàng đầu. Tại đây, chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng, vì vậy mọi hoạt động sản xuất đều phải bắt đầu từ việc nhận diện và đánh giá rủi ro.
Nhiều đơn vị đã đầu tư mạnh cho tự động hóa, ứng dụng phần mềm mô phỏng quy trình, hệ thống cảnh báo sớm và phân tích dữ liệu để giảm thiểu sự can thiệp trực tiếp của con người vào các khâu nguy hiểm. Ông Lý Thanh Minh, Phó Giám đốc Nhà máy Z113, Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng cho biết: "Chúng tôi đã củng cố các hoạt động để đảm bảo an toàn, từ kiện toàn bảo hộ lao động, đội ngũ an toàn vệ sinh viên, các quy trình công nghệ và đặc biệt là đánh giá các rủi ro, nguy cơ mất an toàn tại nơi làm việc. Chúng tôi xác định giảm thiểu số lượng người lao động tại các công đoạn nguy hiểm, và từ những nội dung đó thì cũng đã đầu tư để làm sao giảm thiểu số lượng ít nhất và tự động hóa cao nhất. Hầu như các công đoạn nguy hiểm đều là không có người."
Khi người lao động được tham gia trực tiếp vào quá trình nhận diện và kiểm soát rủi ro, an toàn lao động không còn là mệnh lệnh hành chính, mà trở thành ý thức tự thân trong từng ca làm việc. Cách tiếp cận này cũng đang được triển khai tại những môi trường lao động mở, nhiều biến động như cảng biển. Với hơn 2.000 lao động làm việc giữa hệ thống thiết bị nâng hạ nặng, container xếp chồng cao và phương tiện cơ giới di chuyển liên tục, Cảng Hải Phòng được đánh giá là nơi tiềm ẩn nhiều nguy cơ tai nạn lao động. Để phòng ngừa, Cảng Hải Phòng duy trì việc đánh giá rủi ro định kỳ, phân vùng nguy cơ theo mức độ, đồng thời tổ chức huấn luyện an toàn vệ sinh lao động theo từng vị trí công việc cụ thể. Đặc biệt, trước mỗi ca sản xuất, người lao động đều phải kiểm tra điều kiện an toàn tại vị trí làm việc của mình. Anh Đào Quốc Hưng, Chi nhánh cảng Tân Vũ – Công ty CP Cảng Hải Phòng chia sẻ: "Hàng ca, ngay từ đầu giờ, bao giờ chúng tôi cũng họp triển khai để đưa ra các phương án làm an toàn nhất, cũng như việc rút kinh nghiệm của những ca trước, có gì phát sinh hoặc khó khăn thì anh em cũng phải họp nhau lại để bàn, đưa ra phương án tốt nhất".
Việc duy trì họp giao ban an toàn đầu ca, phân tích tình huống phát sinh và rút kinh nghiệm liên tục không chỉ giúp phòng ngừa tai nạn, mà còn tạo nên một “văn hóa an toàn” trong doanh nghiệp - nơi mỗi cá nhân đều ý thức rằng an toàn của mình gắn liền với an toàn của tập thể. Nhờ duy trì thói quen nhận diện nguy cơ trước mỗi ca làm việc, nhiều rủi ro đã được phát hiện sớm và xử lý kịp thời, góp phần giảm thiểu tai nạn lao động.
Từ quản trị rủi ro đến hoàn thiện cơ chế phòng ngừa
Thực tế cho thấy, không phải doanh nghiệp nào cũng có thể triển khai bài bản công tác nhận diện và quản trị rủi ro như các đơn vị sản xuất đặc thù. Phần lớn các doanh nghiệp vừa và nhỏ vẫn gặp khó khăn về nguồn lực, nhân sự chuyên trách cũng như kinh nghiệm xây dựng hệ thống kiểm soát nguy cơ một cách khoa học. Khi sản xuất mở rộng, đơn hàng tăng nhanh hoặc thiết bị thay đổi, những “khoảng trống an toàn” rất dễ xuất hiện nếu thiếu cơ chế rà soát đồng bộ. Ông Vũ Trọng Bình, Cục trưởng Cục Việc làm, Bộ Nội vụ cho rằng: "Có những doanh nghiệp thực hiện tương đối tốt nhưng có những doanh nghiệp thì còn khó khăn, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ. Vì vậy thời gian tới, qua quá trình rà soát, sửa Luật An toàn vệ sinh lao động, chúng tôi sẽ ban hành sát thực hơn với thực tiễn sản xuất và giao quyền cho các doanh nghiệp để chủ động hơn trong việc xây dựng các quy định an toàn vệ sinh lao động của doanh nghiệp".
Trong bối cảnh đó, chính sách bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp tiếp tục đóng vai trò là “tấm lưới an sinh” quan trọng, giúp người lao động giảm bớt gánh nặng khi rủi ro không may xảy ra. Đặc biệt, quỹ bảo hiểm dành 10% nguồn thu cho hoạt động phòng ngừa như hỗ trợ huấn luyện an toàn, cải thiện điều kiện lao động, khám phát hiện bệnh nghề nghiệp và đánh giá nguy cơ tại nơi làm việc. Bà Nguyễn Thị Ngân, Phó Trưởng ban Quan hệ lao động, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam cho biết: “Bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp là chỗ dựa quan trọng cho người lao động khi không may xảy ra rủi ro. Nhưng điều quan trọng hơn là thông qua chính sách này, chúng tôi hướng tới việc hỗ trợ doanh nghiệp và người lao động phòng ngừa tai nạn, bệnh nghề nghiệp. Quỹ bảo hiểm đã và đang được sử dụng cho các hoạt động huấn luyện an toàn, cải thiện điều kiện lao động, đánh giá nguy cơ rủi ro tại nơi làm việc, từ đó hạn chế tai nạn ngay từ đầu.”
Việc sử dụng nguồn quỹ cho hoạt động phòng ngừa cho thấy chính sách bảo hiểm không chỉ dừng lại ở chi trả sau tai nạn, mà đang hướng đến kiểm soát rủi ro từ sớm. Bởi phòng ngừa bao giờ cũng hiệu quả hơn khắc phục hậu quả. Thực tiễn từ Tổng cục Công nghiệp quốc phòng hay Cảng Hải Phòng cho thấy, tai nạn lao động không phải là điều ngẫu nhiên. Khi rủi ro được nhận diện đúng, đánh giá đủ và kiểm soát ngay từ vị trí làm việc, tai nạn sẽ giảm. An toàn lao động không đến từ may mắn, mà phải bắt đầu từ tư duy quản trị rủi ro có hệ thống, từ sự chủ động của doanh nghiệp và ý thức của người lao động. Đó chính là nền tảng để bảo vệ con người - tài sản quý giá nhất và hướng tới sự phát triển bền vững./.
Bình luận