Từ tháng 3 đến tháng 7/2026, miền Bắc ghi nhận 9 đợt nắng nóng diện rộng, cao hơn tổng số đợt trong cả năm 2025. Số ngày nắng nóng trung bình đạt khoảng 35 ngày, riêng Hà Nội ghi nhận 40 ngày. Nhiều trạm quan trắc ghi nhận mức nhiệt cao vượt kỷ lục, cho thấy áp lực ngày càng lớn đối với môi trường sống và hoạt động của các công trình xây dựng.

Trong bối cảnh đó, khả năng chống chịu nắng nóng không chỉ là vấn đề về thiết kế kiến trúc, mà còn liên quan trực tiếp đến sức khỏe người sử dụng, chi phí vận hành, tiêu thụ năng lượng và giá trị lâu dài của công trình.

Diễn ra trong khuôn khổ Tuần lễ Công trình Xanh và Giao thông Xanh Việt Nam 2026, hội thảo do Hội đồng Công trình Xanh Việt Nam (VGBC) tổ chức, dưới sự bảo trợ của Bộ Xây dựng. Sự kiện quy tụ các chuyên gia trong nước và quốc tế, đại diện cơ quan chuyên môn, doanh nghiệp xây dựng và các tổ chức hoạt động trong lĩnh vực phát triển bền vững.

Hoàn thiện chính sách, nâng cao khả năng chống chịu nhiệt

Một trong những nội dung trọng tâm của hội thảo là hoàn thiện hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn xây dựng nhằm nâng cao khả năng thích ứng của công trình trước các điều kiện khí hậu cực đoan. Các chuyên gia cho rằng, bên cạnh yêu cầu tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải, cần chú trọng bảo đảm tiện nghi nhiệt và an toàn cho người sử dụng, đặc biệt tại các công trình y tế, giáo dục và cơ sở chăm sóc người cao tuổi.

Việc xây dựng tiêu chuẩn chống chịu nhiệt tối thiểu cho công trình mới được đặt ra cùng với yêu cầu cập nhật quy chuẩn xây dựng, bổ sung dữ liệu khí hậu và mở rộng phạm vi đánh giá rủi ro. Tuy nhiên, để triển khai hiệu quả, cần có lộ trình phù hợp với đặc điểm từng loại công trình, điều kiện khí hậu, chi phí đầu tư và năng lực kiểm định.

Đối với đề xuất áp dụng tiêu chuẩn chống chịu nhiệt tối thiểu vào năm 2030, các đại biểu nhận định Việt Nam đã có những nền tảng ban đầu từ các quy định về vỏ công trình, chỉ tiêu tiện nghi nhiệt trong TCVN 5687:2024 và định hướng dán nhãn năng lượng vật liệu xây dựng. Dù vậy, việc áp dụng bắt buộc đồng loạt đối với tất cả công trình vẫn cần được cân nhắc kỹ lưỡng, đi kèm cơ chế quản lý và phân định trách nhiệm rõ ràng.

Giải pháp công nghệ cần bắt đầu từ khâu thiết kế

Tại phiên thảo luận về công nghệ và dữ liệu, các chuyên gia nhấn mạnh vai trò của thiết kế thụ động và hệ mặt dựng trong hạn chế hấp thụ nhiệt. Những giải pháp như sử dụng kính hiệu năng cao, bố trí hệ thống che nắng, tăng cường thông gió tự nhiên, cách nhiệt mái và tường cần được tính toán ngay từ giai đoạn thiết kế, trên cơ sở dữ liệu khí hậu hiện tại và các kịch bản biến đổi khí hậu trong tương lai.

Thực tế triển khai tại một số công trình cho thấy hiệu quả rõ rệt của việc tối ưu thiết kế. Theo chia sẻ của ông Lawrence Mbanu, Giám đốc Quản lý Dự án tại Indochina Kajima, việc tối ưu hệ mặt dựng và giải pháp che nắng tại các khách sạn ở Việt Nam đã giúp giảm công suất điều hòa mỗi phòng từ 3,6 kW xuống 2,2 kW, đồng thời tiết kiệm khoảng 20% tổng điện năng của tòa nhà.

Bên cạnh lựa chọn công nghệ, việc đánh giá hiệu quả vận hành thông qua dữ liệu thực tế cũng được xác định là yêu cầu quan trọng. Các chỉ số như nhiệt độ trong nhà, số giờ quá nhiệt, mức tiêu thụ năng lượng và khả năng duy trì điều kiện an toàn khi hệ thống làm mát gặp sự cố cần được quan tâm để bảo đảm công trình thực sự thích ứng với nắng nóng, thay vì chỉ đáp ứng các yêu cầu trên bản thiết kế.

Đầu tư cho khả năng chống nóng, bảo vệ giá trị công trình

Hội thảo cũng đặt ra bài toán huy động nguồn lực tài chính và thúc đẩy thị trường công trình xanh. Các chuyên gia phân tích những rủi ro khi chậm thích ứng với biến đổi khí hậu, từ nguy cơ suy giảm giá trị tài sản đến giảm sức cạnh tranh trong thu hút khách thuê. Hiệu quả quản lý nhiệt vì thế cần được nhìn nhận không chỉ là chi phí đầu tư ban đầu, mà còn là giải pháp bảo vệ tài sản, giảm chi phí vận hành và nâng cao khả năng cạnh tranh dài hạn.

Để thúc đẩy đầu tư, cần tăng cường kết nối giữa dữ liệu chứng minh hiệu quả, cơ chế tài chính, bảo hiểm thương mại và các chủ thể trong chuỗi giá trị xây dựng. Đây cũng là cơ sở để khuyến khích chủ đầu tư tích hợp giải pháp chống nóng ngay từ đầu, thay vì chỉ xử lý khi công trình đã phát sinh vấn đề trong quá trình sử dụng.

Thông qua các phiên thảo luận về quản trị, công nghệ, dữ liệu, tài chính và thị trường, Hội thảo “Xây dựng công trình chống chịu nắng nóng” góp phần thúc đẩy việc đưa yêu cầu thích ứng với nắng nóng vào quá trình thiết kế, xây dựng và vận hành công trình. Đây là hướng đi cần thiết nhằm nâng cao chất lượng môi trường sống, sử dụng năng lượng hiệu quả, phát triển công trình xanh và đóng góp vào mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 của Việt Nam./.